संज्ञानात्मक प्रोफाइल के हो?

समग्र IQ उस्तै भएका दुई व्यक्तिमध्ये एउटालाई लामो लेख पढेर विचार समेट्ने काम सजिलो हुन सक्छ भने अर्कोलाई छोटो समयमा धेरै जानकारी तुलना गर्ने काम सजिलो हुन सक्छ। यही भिन्नता संज्ञानात्मक प्रोफाइलले देखाउँछ।

संज्ञानात्मक प्रोफाइल समग्र IQ भित्रका क्षमताको विवरण हो

समग्र IQ ले धेरै संज्ञानात्मक कार्यमा साझा समग्र स्तरलाई एउटै सङ्ख्यामा समेट्छ। संज्ञानात्मक प्रोफाइलले त्यो स्तर कस्ता क्षमताको संयोजनबाट बनेको छ भन्ने देखाउँछ।

परीक्षणअनुसार समेटिने क्षेत्र फरक हुन्छन्, तर प्रमुख क्षमताहरू यी हुन्।

• शब्दको अर्थ र सिकेको ज्ञान प्रयोग गर्ने भाषिक बुझाइ
• पहिलो पटक देखेको समस्यामा सम्बन्ध र नियम पहिल्याउने तरल तर्कक्षमता
• आकार, स्थान र व्यवस्था मनमा सम्हाल्ने दृश्य–स्थानिक प्रशोधन
• जानकारी अस्थायी रूपमा मनमा राख्दै प्रयोग गर्ने कार्यशील स्मृति
• तुलना गर्ने, खोज्ने र सारेर लेख्ने प्रक्रिया छिटो र सही ढङ्गले दोहोर्‍याउने प्रशोधन गति

WAIS-IV मा तरल तर्कक्षमता र दृश्य–स्थानिक प्रशोधन छुट्टाछुट्टै मुख्य सूचक होइनन्; दुवैसँग सम्बन्धित कार्य प्रत्यक्षण तर्कमा समावेश छन्। परीक्षणअनुसारका सूचक WAIS का सूचक मा र 5 क्षमताबीचको सम्बन्ध CHC सिद्धान्त मा विस्तारमा छन्।

संज्ञानात्मक प्रोफाइलमा समान उमेरका व्यक्तिसँग तुलना गरिएको स्तर र आफ्नै क्षमताबीचको सापेक्ष उच्च वा न्यून स्तर छुट्याइन्छ। उदाहरणका लागि, प्रशोधन गति समान उमेरको औसतभन्दा माथि भए पनि भाषिक बुझाइ र तर्क अझ उच्च छन् भने आफ्नै क्षमतामध्ये प्रशोधन गति तुलनात्मक रूपमा कम भएको क्षेत्र हुन्छ।

अर्थात् आफ्ना क्षमतामध्ये सबैभन्दा कम भएको क्षमता सामान्य जनसङ्ख्याभन्दा पनि कम हुनुपर्छ भन्ने हुँदैन। समग्र IQ उस्तै भए पनि विभिन्न क्षमता नजिक भएका व्यक्ति र उच्च तथा कम क्षमताबीच ठूलो अन्तर भएका व्यक्तिलाई सजिलो हुने कार्य फरक हुन्छन्।

क्षमता भिन्नता काम, कुराकानी र सिकाइका चरणमा देखिन्छन्

दैनिक जीवनमा पेशाको नामभन्दा त्यस कामभित्रका क्रियासम्म छुट्याएर हेरिन्छ।

भाषिक बुझाइ उच्च र प्रशोधन गति तुलनात्मक रूपमा कम भएको व्यक्तिले रिपोर्टको उद्देश्य बुझेर मुख्य विषय र निष्कर्ष छिटो तय गर्न सक्छ। तर सङ्ख्या र उद्धरण खोजेर प्रविष्ट गर्ने, ढाँचा मिलाउने र बुझाउनुअघि तुलना गरेर जाँच्ने चरणमा समय थपिँदै जान्छ। बुझ्न ढिलो भएको होइन; बुझेको कुरा पूरा भएको काममा बदल्ने पछिल्ला चरणमा खोज, प्रविष्टि र जाँच धेरै हुन्छन्।

तर्क र दृश्य–स्थानिक प्रशोधन उच्च तर कार्यशील स्मृति तुलनात्मक रूपमा कम भएको व्यक्तिले सर्त कागजमा राख्दा संरचना वा समाधान पत्ता लगाउन सक्छ। तर मौखिक रूपमा दिइएका धेरै सर्त वा हिसाबका बीचका नतिजा मनमा मात्र राख्दा अड्किन सक्छ। सिकाइमा पनि अवधारणा कठिन भएर भन्दा मानसिक गणना वा धेरै सर्त मनमा राख्नुपर्दा उत्तर बिग्रन सक्छ।

एउटै प्रक्रिया लेखेर पढ्दा बुझ्न सजिलो हुने व्यक्ति र चित्र बनाएपछि सम्बन्ध बुझ्न सजिलो हुने व्यक्ति हुन्छन्। यस्तो सापेक्ष भिन्नता भाषिक र गैरभाषिक क्षमता बलियो हुनुको अर्थ मा छ।

बुझ्ने, मनमा राख्ने, निर्णय गर्ने र व्यक्त गर्ने चरणमध्ये कहाँ अड्किन्छ भन्ने छुट्याइन्छ

BrainTypeIQ मा क्षमता भिन्नतालाई दैनिक जीवनसँग जोड्न कठिनाइलाई बुझ्ने, मनमा राख्ने, निर्णय गर्ने र व्यक्त गर्ने चरणमा छुट्याइन्छ। एउटै “बैठकको छलफल पछ्याउन नसक्ने” समस्यामा पनि अड्किने ठाउँ फरक हुन सक्छ।

“बैठकमा गाह्रो हुन्छ” भनेर मात्र बदल्नुपर्ने अवस्था छान्न सकिँदैन। संज्ञानात्मक प्रोफाइलबाट कुन चरणमा बढी भार पर्न सक्छ भन्ने छुट्याएर वास्तविक अवस्थामा के भइरहेको छ भन्ने जाँचिन्छ। समयसीमा, अवरोध वा एकै समयमा धेरै काम थपिँदा एउटै व्यक्तिमा पनि भार पर्ने ठाउँ बदलिन्छ।

बलियो क्षमतालाई कठिन चरण सजिलो बनाउने व्यवस्थामा बदल्न सकिन्छ

बलियो क्षमताबाट कठिन चरण सम्हाल्ने व्यवस्था बनाउँदा संज्ञानात्मक प्रोफाइल उपयोगी हुन्छ।

भाषिक बुझाइ बलियो तर तुलना वा प्रविष्टिमा समय लाग्छ भने पहिले नै वर्गीकरणका आधार, काम सकिएको मान्ने सर्त र नियमित वाक्य तयार गरेर प्रविष्टिका विकल्प वा टेम्प्लेटमा राखिन्छ। उच्च भाषिक बुझाइलाई हरेक पटक फेरि निर्णय गर्न प्रयोग गर्नुभन्दा गति चाहिने अवस्थामा छान्ने र प्रविष्ट गर्ने काम मात्र बाँकी राखिन्छ।

तर्क र दृश्य–स्थानिक प्रशोधन बलियो तर धेरै सर्त मनमा राख्दा अड्किन्छ भने क्रम र निर्भरता चित्र वा प्रवाहचित्रमा राखिन्छन्। बीचका नतिजा र अहिलेको चरण कागजमा राखिन्छन्। संरचना पत्ता लगाउने बलियो पक्ष प्रयोग गर्दै सोच्न चाहिने जानकारी मनमा मात्र राख्नुपर्ने मात्रा घटाउन सकिन्छ।

आवश्यक सीप त्यही सीपका रूपमा अभ्यास गरिन्छ। जानकारी राख्ने वा तुलना गर्ने काममा पर्ने भार नोट, जाँचसूची, टेम्प्लेट र चरण विभाजनबाट घटाइन्छ। कम भएका क्षेत्र सबैलाई एउटै रूपमा प्रशिक्षण दिने अपेक्षाभन्दा यो वास्तविक कामसँग प्रत्यक्ष जोडिने तरिका हो।

BrainTypeIQ मा 9 उपपरीक्षणबाट समग्र IQ र 5 क्षेत्रको संज्ञानात्मक प्रोफाइल हेर्न सकिन्छ। नतिजापछि BrainTypeIQ रिपोर्ट बुझ्ने तरिका अनुसार क्षेत्रगत भिन्नतालाई काम र सिकाइका चरणसँग जोड्न सकिन्छ।