भाषिक वा गैरभाषिक क्षमता बलियो हुनुको अर्थ

भाषिक वा गैरभाषिक क्षमता बलियो हुनुको अर्थ

भाषिक वा गैरभाषिक पक्ष बलियो हुनु भनेको शब्द प्रयोग गर्ने कार्य र आकृति, व्यवस्था वा दृश्य नियम सम्हाल्ने कार्यमध्ये आफ्ना क्षमतामा कुन पक्ष तुलनात्मक रूपमा बलियो छ भन्ने हो।

• भाषिक पक्ष बलियो हुनु — शब्दको अर्थ बुझ्ने, ज्ञान सम्झेर प्रयोग गर्ने, साझा अवधारणा समेट्ने र विचार शब्दमा बताउने कार्यमा बलियो हुनु।
• गैरभाषिक पक्ष बलियो हुनु — आकार टुक्र्याएर फेरि बनाउने, दिशा र स्थानगत सम्बन्ध सम्हाल्ने तथा दृश्य ढाँचाबाट नियम पत्ता लगाउने कार्यमा बलियो हुनु।

“बलियो” भन्ने शब्द समान उमेरका व्यक्तिभन्दा उच्च हुनु र आफ्नै अरू क्षमताभन्दा तुलनात्मक रूपमा बलियो हुनु दुवै अर्थमा प्रयोग हुन्छ। WAIS ले “भाषिक पक्ष बलियो भएको प्रकार” वा “गैरभाषिक पक्ष बलियो भएको प्रकार” भनेर वर्गीकरण गर्दैन; सूचक र उपपरीक्षणबीचको भिन्नताबाट बुझिन्छ।

भाषिक पक्ष बलियो हुँदाका विशेषता

भाषिक पक्षको बल बोल्ने मात्रा वा लेख पढ्ने गतिमा होइन, शब्दज्ञान, जानकारी र अवधारणा बुझ्न तथा व्याख्या गर्न प्रयोग गर्न सक्नुमा हुन्छ।

• धेरै उदाहरणको साझा कुरा पत्ता लगाएर एउटै वाक्यमा समेट्ने।
• अस्पष्ट शब्दको परिभाषा दिएर छलफलमा हुने अर्थको फरक घटाउने।
• पहिले सिकेको ज्ञानलाई अहिलेको समस्यासँग जोड्ने।
• निर्णयका कारण वा चरण शब्दमा व्यक्त गरेर छुटेका सर्त पत्ता लगाउने।

काम र सिकाइमा लामो सामग्रीबाट मुख्य विषय निकाल्ने, जटिल कुरा क्रमबद्ध रूपमा व्याख्या गर्ने, वा चित्र र प्रदर्शनमा नाम तथा सर्त थपेर व्यवस्थित गर्ने अवस्थामा यो देखिन्छ। यस क्षमताको विस्तृत अर्थ भाषिक बुझाइ तथा क्रिस्टलीकृत बुद्धि (Gc) मा छ।

गैरभाषिक पक्ष बलियो हुँदाका विशेषता

गैरभाषिक पक्षको बल आकार र स्थानगत सम्बन्ध कायम राख्दै संरचना बुझ्नु र दृश्य सामग्रीबाट सम्बन्ध पत्ता लगाउनुमा हुन्छ।

• पूर्ण आकारलाई भागमा छुट्याएर कसरी जोडिन्छ भन्ने सोच्ने।
• रेखाचित्र र वास्तविक वस्तु, समतल चित्र र त्रिआयामिक आकार, वा फरक कोणका चित्रबीच सम्बन्ध मिलाउने।
• स्क्रिन वा कागजको व्यवस्थाबाट तह र समूह बुझ्ने।
• ग्राफ वा आकृतिको परिवर्तनबाट नियम पत्ता लगाउने।

गैरभाषिक पक्षमा आकार, दिशा र व्यवस्था सम्हाल्ने दृश्य–स्थानिक प्रशोधन (Gv) र नयाँ सम्बन्ध वा नियम पत्ता लगाउने तरल तर्कक्षमता (Gf) छन्। केही व्यक्ति विशेष गरी आकार र व्यवस्थामा बलिया हुन्छन् भने केही नियम पत्ता लगाउनमा बलिया हुन्छन्। त्यसैले गैरभाषिक पक्षभित्रको बल पनि उपपरीक्षणअनुसार फरक हुन्छ।

WAIS नतिजाबाट बुझ्ने तरिका

WAIS-III मा भाषिक IQ (VIQ) र कार्यसम्पादन IQ (PIQ), तथा WAIS-IV मा भाषिक बुझाइ सूचक (VCI) र प्रत्यक्षण तर्क सूचक (PRI) भाषिक र गैरभाषिक पक्ष बुझ्ने मुख्य आधार हुन्। अमेरिकी WAIS-5 मा PRI भित्रका दृश्य–स्थानिक प्रशोधन र तरल तर्कक्षमता दृश्य–स्थानिक सूचक (VSI) र तरल तर्क सूचक (FRI) मा अलग भएका छन्। संस्करणअनुसारका परिवर्तन WAIS-IV र WAIS-5 बीचको भिन्नता मा छन्।

आफ्नो WAIS-IV नतिजा बुझ्दा VCI र PRI को अङ्क अन्तर मात्र होइन, रिपोर्टको सांख्यिकीय रूपमा महत्त्वपूर्ण अन्तर, यस्तो अन्तर देखिने दर अर्थात् बेसरेट र सूचकभित्रका उपपरीक्षण पनि एकसाथ हेरिन्छन्। उदाहरणका लागि, PRI भित्र ब्लक ढाँचा र म्याट्रिक्स तर्कमा अन्तर छ भने आकार तथा व्यवस्था र नियम पत्ता लगाउने क्षमतामध्ये कुन बलियो छ भन्ने छुट्याउन सकिन्छ। प्रत्येक सूचकको संरचना WAIS सूचकको अर्थ मा छ।

काम र सिकाइमा उपयोग गर्ने तरिका

एउटै काममा पनि शब्दबाट सर्त व्यवस्थित गर्ने र चित्र वा वास्तविक वस्तुबाट संरचना जाँच्ने चरण हुन्छन्। पेशाको नामबाट छुट्याउनुभन्दा कुन चरणमा बुझाइ र काम सहज रूपमा अघि बढ्छ भन्ने हेर्नु बढी उपयोगी हुन्छ।

उदाहरणका लागि, चित्रबाट मात्र सम्बन्ध पछ्याउन कठिन छ भने “A बढ्दा B घट्छ” भनेर शब्दमा राखिन्छ। लामो लेखको संरचना बुझ्न कठिन छ भने सर्त र निष्कर्षलाई 2 स्तम्भको तालिकामा राखिन्छ। बुझ्ने क्रममा बलियो ढाँचा प्रयोग गरिन्छ र अन्त्यमा कामले मागेको लेख, चित्र वा क्रियामा फर्काइन्छ।

BrainTypeIQ मा भाषिक बुझाइ (Gc), दृश्य–स्थानिक प्रशोधन (Gv) र तरल तर्कक्षमता (Gf) छुट्टाछुट्टै हेर्न सकिन्छ। भाषिक र गैरभाषिक पक्षको समग्र भिन्नताबाट कुन प्रशोधन विशेष गरी बलियो छ भन्नेसम्म स्पष्ट बनाउन सकिन्छ।