भाषिक बुझाइ कम हुँदा देखिने विशेषता
अपरिचित शब्द, नबताइएका आधारभूत कुरा र अमूर्त व्याख्या एकसाथ आउँदा विशेष गरी भार बढ्छ।
- पहिलो पटक सुनेको प्राविधिक शब्दलाई परिचित शब्द वा अनुभवसँग जोड्न समय लाग्छ।
- धेरै ठोस उदाहरण बुझिए पनि तिनको साझा सिद्धान्त छोटकरीमा समेट्न कठिन हुन्छ।
- शब्दको अर्थ मोटामोटी बुझिए पनि परिभाषा वा उस्तै शब्दसँगको भिन्नता बताउन कठिन हुन्छ।
- पृष्ठभूमिको ज्ञान भएको मान्ने व्याख्यामा नबताइएको अंश आफैँ पूरा गर्न नसक्दा कुरा जोड्न कठिन हुन्छ।
- आफ्नो विचारलाई अर्को व्यक्तिले बुझ्ने क्रम र अभिव्यक्तिमा मिलाउन समय लाग्छ।
परिचित विषय वा अनुभव भएको क्षेत्रमा शब्द र पृष्ठभूमिको ज्ञान पहिल्यै सञ्चित हुन्छन्, त्यसैले समस्या स्पष्ट नदेखिन सक्छ। नयाँ जिम्मेवारी सुरु गर्दा, नयाँ उद्योगमा काम गर्दा वा नयाँ क्षेत्र सिक्दा शब्द र आधारभूत ज्ञान एकै समयमा सिक्नुपर्ने भएकाले भार अचानक बढ्छ।
चित्र वा वास्तविक वस्तुबाट तुरुन्त बुझ्न, केही समयपछि व्याख्या गर्न, वा ठोस उदाहरणबाट सही निर्णय गर्न पनि सकिन्छ। कठिनाइ विषय आफैँमा भन्दा शब्दबाट मात्र जानकारी लिने, समेट्ने र उत्तर दिने भागमा हुन्छ।
WAIS को भाषिक बुझाइ स्कोरले जनाउने कुरा
WAIS-IV को भाषिक बुझाइ सूचक (VCI) समानता, शब्दज्ञान र सामान्य ज्ञानबाट बनाइन्छ। शब्द र सिकेको ज्ञान प्रयोग गरेर अर्थ तथा सम्बन्ध व्यवस्थित गरी उत्तरमा व्यक्त गर्ने कार्यको स्कोर हो। क्रिस्टलीकृत बुद्धि (Gc) ले पनि यससँग नजिकको क्षमतालाई जनाउँछ।
भाषिक बुझाइ कम हुनुमा समान उमेरको आधारभन्दा कम हुनु र स्कोर औसत क्षेत्रमा भए पनि आफ्नै अरू क्षमताभन्दा कम हुनु दुवै अवस्था पर्छन्। दोस्रो अवस्थामा चित्र वा वास्तविक वस्तुका कार्यमा उच्च क्षमता प्रयोग गर्न सके पनि शब्दबाट मात्र बुझ्ने वा व्याख्या गर्ने अवस्था कमजोर पक्ष हुन्छ। प्रत्येक सूचकको संरचना र स्कोर बुझ्ने तरिका WAIS का सूचक मा छ।
VCI कुराकानी गर्ने क्षमताको समग्र स्कोर होइन। लामो निर्देशनको बीचमा जानकारी छुट्छ भने कार्यशील स्मृति, वा लेख पढ्ने काम आफैँ कठिन छ भने पढ्ने क्षमताजस्ता अन्य भार पनि विचार गरिन्छन्।
आधारभूत कुरा र पूरा भएको अवस्था देखिने बनाउने
उपायको मुख्य कुरा शब्द सरल बनाउनु मात्र होइन। के गर्नुपर्ने हो र कुन अवस्थासम्म पुगेपछि काम पूरा हुन्छ भन्ने देखिने बनाइन्छ।
| कठिनाइ पर्ने अवस्था | बुझ्न सजिलो बनाउने तरिका |
|---|---|
| “जति सक्दो छिटो, राम्रोसँग मिलाइदेऊ” भनेर काम दिइन्छ | समयसीमा, ढाँचा, मात्रा र पूरा भएको नमुना स्पष्ट गर्ने |
| धेरै प्राविधिक शब्द भएका नियमबाट आफूले गर्ने काम बुझ्नुपर्छ | चाहिने चरण मात्र निकालेर शब्दको अर्थ छेउमा राख्ने |
| नयाँ काम मौखिक रूपमा मात्र सिकाइन्छ | एकपटक गरेर देखाउन लगाउने र पूरा भएको अवस्था पहिले हेर्ने |
| परिभाषा मात्र पढेर नयाँ अवधारणा सिकिन्छ | ठोस उदाहरण हेरेर कुन अंश परिभाषासँग मिल्छ भन्ने जाँच्ने |
लामो मौखिक निर्देशनमा बुझेको कुरा सम्झिराख्ने भार पनि थपिन्छ। महत्त्वपूर्ण सर्त छोटो प्रक्रिया तालिकामा राख्दा पटकपटक सुरुदेखि फेरि सोध्नुपर्दैन।
आधारभूत शब्दज्ञान र पृष्ठभूमिको ज्ञान वयस्क भएपछि पनि बढाउन सकिन्छ। नयाँ शब्दलाई छोटो परिभाषाबाट मात्र सम्झनुभन्दा वास्तविक प्रयोगको अवस्थासँग जोडेर पछि सम्झी प्रयोग गर्दा बुझेर चलाउन सकिने शब्द बढ्छन्।
बलियो क्षमताबाट बुझ्न र व्याख्या गर्न सुरु गर्ने
शब्दबाट मात्र बुझ्न वा व्याख्या गर्नुपर्दैन। दृश्य–स्थानिक प्रशोधन बलियो छ भने क्रमलाई प्रवाहचित्रमा राख्ने, पूरा भएको नमुना र भइरहेको काम सँगसँगै राख्ने, वा नजिकका अवधारणा तुलना तालिकामा राख्ने तरिकाबाट सम्बन्ध आँखाले जाँच्न सकिन्छ।
तरल तर्कक्षमता बलियो छ भने अमूर्त परिभाषा बारम्बार पढ्नुभन्दा धेरै ठोस उदाहरण र नमिल्ने उदाहरण तुलना गरेर साझा नियम पत्ता लगाएपछि शब्दमा फर्कँदा बुझ्न सजिलो हुन्छ।
आफूले व्याख्या गर्दा पनि चित्र वा दृश्य संरचनाबाट विचार मिलाएर लेख्न, वा रिपोर्टलाई “निष्कर्ष, कारण र अब गर्ने काम” भन्ने निश्चित ढाँचामा राख्न सकिन्छ।
आधारभूत कुरा, पूरा भएको अवस्था र निर्णयका मापदण्ड देखिने बनाएर आफूलाई सजिलो हुने जानकारीको ढाँचाबाट सुरु गर्दा शब्दबाट मात्र बुझ्न कठिन विषय पनि सम्हाल्न सजिलो हुन्छ। हेर्नुपर्ने कुरा भाषिक बुझाइको कठिनाइ मात्र होइन, कुन तरिकाबाट बुझ्न र आफ्नो क्षमता प्रयोग गर्न सकिन्छ भन्ने हो। सजिलो हुने जानकारीको ढाँचा फरक हुनु भाषिक र गैरभाषिक क्षमता बलियो हुनुको अर्थ मा छ। क्षमताको संयोजनबाट सहयोगी उपाय छान्ने तरिका संज्ञानात्मक प्रोफाइल बुझ्ने तरिका मा छ।