CHC सिद्धान्तले बुद्धिलाई 3 तहमा बुझाउँछ
CHC सिद्धान्त अर्थात् Cattell–Horn–Carroll सिद्धान्तले बुद्धिका विभिन्न काममा साझा रूपमा प्रयोग हुने समग्र क्षमतादेखि क्षेत्रगत क्षमता र अझ विशिष्ट प्रशोधनसम्मलाई 3 तहमा बुझाउँछ। Cattell ले तरल बुद्धि र क्रिस्टलीकृत बुद्धि छुट्याए, Horn ले यसलाई स्मृति, दृश्य प्रशोधन र प्रशोधन गति जस्ता क्षेत्रमा विस्तार गरे, र Carroll ले धेरै अध्ययनका निष्कर्षलाई 3 तहमा व्यवस्थित गरे।
| तह | के जनाउँछ? | उदाहरण |
|---|---|---|
| तह III: सामान्य क्षमता | विभिन्न बौद्धिक काममा साझा रूपमा प्रयोग हुने समग्र क्षमता | g कारक |
| तह II: व्यापक क्षमता | ज्ञान, तर्क, दृश्य–स्थानिक प्रशोधन, स्मृति र गति जस्ता ठूला क्षमता क्षेत्र | Gc, Gf, Gv, Gwm, Gs |
| तह I: विशिष्ट क्षमता | व्यापक क्षमता निर्माण गर्ने अझ विशिष्ट प्रशोधन | शब्दज्ञान, आगमनात्मक तर्क, मानसिक दृश्य रूपान्तरण, प्रत्यक्षण गति |
उदाहरणका लागि, पहिलो पटक देखेको आकृतिको शृङ्खलामा नियम पत्ता लगाउने क्षमतालाई सबैभन्दा माथिल्लो तहमा g, व्यापक क्षमताको तहमा Gf र विशिष्ट क्षमताको तहमा आगमनात्मक तर्कका रूपमा बुझ्न सकिन्छ। माथिल्लो तहको g कारक र IQ बीचको सम्बन्ध छुट्टै लेखमा विस्तारमा छ।
Gc, Gf, Gv, Gwm र Gs ले जनाउने क्षमता
संज्ञानात्मक क्षमताबीचका भिन्नता बुझ्न तह II का व्यापक क्षमताहरू मुख्य आधार हुन्। यहाँ IQ र संज्ञानात्मक प्रोफाइलसँग सम्बन्धित 5 क्षमता दिइएका छन्।
| क्षमता | मुख्य काम | ठोस उदाहरण |
|---|---|---|
| Gc: भाषिक बुझाइ तथा क्रिस्टलीकृत बुद्धि | सिकाइ र अनुभवबाट प्राप्त ज्ञान बुझ्ने र शब्दमा प्रयोग गर्ने | शब्दको अर्थ बताउने, अवधारणाबीचको सम्बन्ध शब्दमा व्यक्त गर्ने |
| Gf: तरल तर्कक्षमता | पहिलो पटक देखेको समस्यामा सम्बन्ध वा नियम पत्ता लगाउने | आकृतिको शृङ्खलामा नियम पहिल्याउने, सर्तबाट निष्कर्ष निकाल्ने |
| Gv: दृश्य–स्थानिक प्रशोधन | आकार र स्थानगत सम्बन्ध बुझ्ने र मनमा तिनलाई रूपान्तरण गर्ने | आकृतिलाई मनमा घुमाउने, भागहरूबाट पूर्ण आकार कल्पना गर्ने |
| Gwm: कार्यशील स्मृति | जानकारी केही समय मनमा राख्दै त्यसलाई सोच्न प्रयोग गर्ने | अङ्क सम्झेर उल्टो क्रममा मिलाउने, धेरै सर्त मनमा राखेर हिसाब गर्ने |
| Gs: प्रशोधन गति | तुलनात्मक रूपमा सरल र दोहोरिने जानकारी छिटो र सही ढङ्गले प्रशोधन गर्ने | चिह्नहरू तुलना गर्दै तोकिएको समयमा उस्तै चिह्न खोज्ने |
CHC सिद्धान्तमा यी 5 बाहेक श्रवण प्रशोधन, सिकाइ, दीर्घकालीन स्मृतिबाट जानकारी निकाल्ने क्षमता र पढाइ–लेखाइ जस्ता अरू व्यापक क्षमताहरू पनि छन्।
समग्र IQ उस्तै भए पनि क्षमताको संयोजन फरक हुन्छ
समग्र IQ भनेको धेरै संज्ञानात्मक कार्यका नतिजा समेटेर बनाइएको एउटा स्कोर हो। त्यसैले समग्र IQ नजिक भएका व्यक्तिहरूमा पनि विभिन्न क्षमताको संयोजन फरक हुन्छ।
उदाहरणका लागि, भाषिक बुझाइ र तर्क उच्च तर कार्यशील स्मृति र प्रशोधन गति कम भएको व्यक्तिले जटिल विषय बुझ्न सक्छ, तर धेरै सर्त मनमा राख्दै छोटो समयमा काम गर्नुपर्दा उसलाई बढी भार पर्छ। दृश्य–स्थानिक प्रशोधन बलियो भएको व्यक्तिलाई शब्दमा मात्र दिइएको व्याख्याभन्दा चित्र वा वस्तुको व्यवस्थाबाट समग्र कुरा बुझ्न सजिलो हुन सक्छ।
CHC सिद्धान्तले समग्र IQ को स्तर र त्यसभित्रका क्षमता भिन्नतालाई एकसाथ समेट्छ। क्षमताको संयोजनलाई काम, कुराकानी र सिकाइसँग जोड्ने तरिका संज्ञानात्मक प्रोफाइल के हो? मा छ।
WAIS का सूचक र CHC सिद्धान्तको सम्बन्ध
WAIS-IV को VCI मुख्यतः Gc सँग, WMI Gwm सँग र PSI Gs सँग सम्बन्धित छन्। PRI मा भने Gf र Gv दुवै समावेश छन्। उदाहरणका लागि, म्याट्रिक्स तर्कमा Gf को र ब्लकबाट ढाँचा बनाउने कार्यमा Gv को भूमिका बढी हुन्छ।
CHC सिद्धान्तबाट हेर्दा WAIS-IV को PRI मा एकसाथ राखिएका तर्क र दृश्य–स्थानिक प्रशोधनलाई अलग बुझ्न सकिन्छ। उपपरीक्षणसँगको सम्बन्ध र WAIS-5 मा भएका परिवर्तन CHC सिद्धान्त र WAIS को सम्बन्ध मा विस्तारमा छन्।
BrainTypeIQ ले मापन गर्ने 5 क्षमता
BrainTypeIQ ले CHC सिद्धान्तका आधारमा Gc, Gf, Gv, Gwm र Gs गरी 5 क्षमता 9 उपपरीक्षणबाट मापन गर्छ। यी CHC सिद्धान्तका सबै क्षेत्र होइनन्; समग्र IQ र संज्ञानात्मक प्रोफाइल बुझ्न छानिएका 5 क्षेत्र हुन्।
समग्र IQ सँगै यी 5 क्षमताका स्कोर हेर्दा कुन प्रकारको काममा आफ्नो क्षमता सहज रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ भन्ने थाहा हुन्छ। प्रत्येक उपपरीक्षणको संरचना 9 उपपरीक्षण × 5 क्षेत्रको मापन डिजाइन मा छ।
BrainTypeIQ परीक्षण बाट आफ्नो समग्र IQ र 5 क्षमताको प्रोफाइल हेर्न सकिन्छ।