WAIS-IV र WAIS-5 का सूचकसँग CHC क्षमताको सम्बन्ध
CHC सिद्धान्त का 5 क्षमताअनुसार हेर्दा WAIS-IV का 4 सूचक र अमेरिकी WAIS-5 का 5 सूचकबीचको भिन्नता यसरी देखिन्छ।
| CHC क्षमता | WAIS-IV | अमेरिकी WAIS-5 |
|---|---|---|
| Gc: क्रिस्टलीकृत बुद्धि | भाषिक बुझाइ (VCI) | भाषिक बुझाइ सूचक (VCI) |
| Gv: दृश्य–स्थानिक प्रशोधन | प्रत्यक्षण तर्क (PRI) | दृश्य–स्थानिक सूचक (VSI) |
| Gf: तरल तर्कक्षमता | प्रत्यक्षण तर्क (PRI) | तरल तर्क सूचक (FRI) |
| Gwm: कार्यशील स्मृति | कार्यशील स्मृति (WMI) | कार्यशील स्मृति सूचक (WMI) |
| Gs: प्रशोधन गति | प्रशोधन गति (PSI) | प्रशोधन गति सूचक (PSI) |
भिन्नता Gv र Gf मा छ। WAIS-IV मा दुवै प्रत्यक्षण तर्क (PRI) मा समावेश थिए, तर WAIS-5 मा दृश्य–स्थानिक क्षमता (VSI) र तरल तर्क (FRI) अलग भएका छन्। WAIS-5 को मुख्य परिवर्तन एउटा सूचक थपिनु मात्रभन्दा पनि PRI मा समेटिएका Gv र Gf लाई अलग स्कोरबाट बुझ्न सकिनु हो।
WAIS-IV को PRI मा Gv र Gf दुवैका कार्य समावेश थिए
WAIS-IV मा Gv र Gf एउटै PRI मा भए पनि उपपरीक्षणमा गरिने प्रशोधन फरक छ।
| CHC क्षमता | PRI मा समावेश उपपरीक्षण | मुख्य प्रशोधन |
|---|---|---|
| Gv: दृश्य–स्थानिक प्रशोधन | ब्लक ढाँचा, दृश्य पजल, चित्रमा छुटेको भाग | आकार टुक्र्याउने र जोड्ने तथा दिशा र स्थानगत सम्बन्ध सम्हाल्ने |
| Gf: तरल तर्कक्षमता | म्याट्रिक्स तर्क, तौल सन्तुलन | आकृति वा परिमाणका सम्बन्धबाट नियम निकाल्ने |
WAIS-5 मा नयाँ क्षमता थपिएको होइन। WAIS-IV का उपपरीक्षणमा पहिल्यै रहेका भिन्नतालाई VSI र FRI नामका सूचकका रूपमा देखाउने गरी पुनःव्यवस्थित गरिएको हो।
जापानी संस्करणको मानकीकरण डेटाका 1,120 व्यक्तिको विश्लेषण गरिएको 2026 को अध्ययन मा पनि सिद्धान्त समावेश गरिएको बेयसियन मोडेल तुलनामा CHC मा आधारित 5-कारक तथा उच्च तहको g मोडेलले पुरानो 4-कारक मोडेलभन्दा डेटासँग राम्रो मेल देखायो।
दृश्य कार्यशील स्मृति र विस्तारित सूचक
अमेरिकी WAIS-5 मा श्रवण कार्यबाट निकालिने मुख्य WMI सँगै Symbol Span र Spatial Addition बाट चिह्न र स्थान सम्हाल्ने दृश्य कार्यशील स्मृति सूचक (VWMI) पनि निकाल्न सकिन्छ। यसबाहेक प्रत्येक क्षेत्रलाई बढी उपपरीक्षणबाट हेर्ने विस्तारित सूचक र कुनै खास प्रशोधन हेर्ने पूरक सूचक पनि छन्।
| पूरक सूचक | मुख्यतः थप विस्तारमा देखाउने कुरा |
|---|---|
| भाषिक (विस्तारित क्रिस्टलीकृत) सूचक (VECI) | समानता र शब्दज्ञानमा सामान्य ज्ञान र व्यावहारिक बोध थपिएको अझ व्यापक Gc |
| विस्तारित तरल बुद्धि सूचक (EFI) | म्याट्रिक्स तर्क र तौल सन्तुलनमा अङ्कगणित र समुच्चय सम्बन्ध (Set Relations) थपिएको अझ व्यापक Gf |
| परिमाणात्मक तर्क सूचक (QRI) | तौल सन्तुलन र अङ्कगणितमा देखिने परिमाणात्मक तर्क |
| विस्तारित कार्यशील स्मृति सूचक (EWMI) | श्रवण र दृश्य कार्य मिलाइएको अझ व्यापक Gwm |
WAIS-5 को सूचक संरचना CHC सिद्धान्तसँग नजिक भएको छ
Gv र Gf अलग हुनु तथा कार्यशील स्मृतिका पूरक सूचक हेर्दा अमेरिकी WAIS-5 को सूचक संरचनालाई WAIS-IV भन्दा CHC सिद्धान्तका क्षमता क्षेत्रसँग जोड्न सजिलो भएको छ।
तर सूचक संरचना CHC सिद्धान्तसँग नजिक हुनु र सांख्यिकीय रूपमा पनि 5 क्षमता स्पष्ट छुट्टिनु फरक कुरा हुन्। अमेरिकी मानकीकरण डेटाका 2,020 व्यक्तिको स्वतन्त्र पुनर्विश्लेषण गरिएको 2026 को अध्ययन ले Gv र Gf अलग भएका 5 समूह कारकभन्दा तिनलाई एकसाथ राख्ने 4 समूह कारकलाई समर्थन गर्यो।
WAIS-IV बाट WAIS-5 मा उपपरीक्षण र FSIQ मा भएका परिवर्तन WAIS-IV र WAIS-5 बीचको भिन्नता मा विस्तारमा तुलना गरिएका छन्।
BrainTypeIQ ले Gc, Gf, Gv, Gwm र Gs का 5 क्षेत्रका स्कोर अलग निकाल्छ। समग्र IQ सँगै संज्ञानात्मक प्रोफाइल पनि हेर्न सकिन्छ।