WAIS-IV ले समग्र बौद्धिक स्तर र 4 क्षेत्रका बलिया तथा कमजोर पक्ष मापन गर्छ
WAIS वेक्सलर वयस्क बुद्धि परीक्षणको छोटो नाम हो। विशेषज्ञले परीक्षार्थीसँग एक–एकजना भएर धेरै कार्य सञ्चालन गर्छन् र समान उमेरको मापदण्डसँग तुलना गरेर संज्ञानात्मक क्षमताको मूल्याङ्कन गर्छन्।
WAIS-IV को नतिजामा समग्र बौद्धिक स्तर देखाउने FSIQ अर्थात् पूर्ण परीक्षण IQ र भाषिक बुझाइ, प्रत्यक्षण तर्क, कार्यशील स्मृति तथा प्रशोधन गति गरी 4 सूचक देखाइन्छन्। WAIS बाट IQ कति छ भन्ने मात्र होइन, कुन प्रकारको कार्यमा क्षमता प्रयोग गर्न सजिलो हुन्छ र कहाँ बढी भार पर्छ भन्ने पनि बुझिन्छ।
WAIS-IV बाट बुझिने FSIQ र 4 सूचक
| स्कोर | देखाउने कुरा |
|---|---|
| FSIQ — पूर्ण परीक्षण IQ | धेरै कार्य समेटिएको समग्र बौद्धिक क्षमता स्तर |
| VCI — भाषिक बुझाइ सूचक | शब्दको अर्थ र सिकेको ज्ञान प्रयोग गर्ने क्षमता |
| PRI — प्रत्यक्षण तर्क सूचक | आकृति वा दृश्य जानकारीबाट सम्बन्ध र नियम पत्ता लगाउने क्षमता |
| WMI — कार्यशील स्मृति सूचक | जानकारी छोटो समय मनमा राख्दै सोच्ने क्षमता |
| PSI — प्रशोधन गति सूचक | दृश्य जानकारी छिटो खोज्ने, तुलना गर्ने र लेख्ने क्षमता |
स्कोरमा समान उमेरका व्यक्तिसँग तुलना गरिएको स्तर र आफ्नै क्षमताबीचको सापेक्ष उच्च वा कम स्तर छुट्याइन्छ। आफ्नै 4 सूचकमा सबैभन्दा कम स्कोर भए पनि समान उमेरका व्यक्तिसँग तुलना गर्दा त्यो उच्च हुन सक्छ।
FSIQ उस्तै भए पनि 4 सूचकको संयोजन फरक हुँदा क्षमता प्रयोग गर्न सजिलो हुने कार्य फरक हुन्छन्। उदाहरणका लागि, प्रशोधन गति अरू सूचकभन्दा कम छ भने विषय बुझ्ने कार्यको तुलनामा समयसीमाभित्र जानकारी खोजेर सार्ने काममा बढी भार पर्न सक्छ भन्ने बुझिन्छ।
FSIQ को अर्थ FSIQ के हो? मा, 4 सूचकको संरचना WAIS का सूचकले देखाउने कुरा मा र स्कोरको अन्तरलाई जीवन वा कामसँग जोड्ने तरिका WAIS को नतिजा बुझ्ने तरिका मा छन्।
WAIS-IV मा 10 मुख्य र 5 पूरक उपपरीक्षण हुन्छन्
WAIS-IV मा 15 प्रकारका उपपरीक्षण छन्। सामान्यतः 10 मुख्य उपपरीक्षणबाट FSIQ र 4 सूचक निकालिन्छन्। 5 पूरक उपपरीक्षण संज्ञानात्मक क्षमता थप विस्तारमा हेर्न वा मुख्य उपपरीक्षणको सट्टा अर्को प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्थामा प्रयोग हुन्छन्।
| सूचक | मुख्य उपपरीक्षण | पूरक उपपरीक्षण |
|---|---|---|
| VCI — भाषिक बुझाइ सूचक | समानता, शब्दज्ञान, सामान्य ज्ञान | बुझाइ |
| PRI — प्रत्यक्षण तर्क सूचक | ब्लक ढाँचा, म्याट्रिक्स तर्क, दृश्य पजल | तौल सन्तुलन, चित्र पूरा गर्ने |
| WMI — कार्यशील स्मृति सूचक | अङ्क दोहोर्याउने, अङ्कगणित | अक्षर–अङ्क क्रम मिलाउने |
| PSI — प्रशोधन गति सूचक | चिह्न खोज्ने, कोडिङ | चित्रमा चिह्न लगाउने |
FSIQ र 4 सूचक निकाल्न मुख्य उपपरीक्षण प्रयोग हुने भएकाले सबै व्यक्तिले 15 वटै उपपरीक्षण लिँदैनन्।
WAIS लिने मुख्य उद्देश्य
WAIS को नतिजा निदान, सहयोग, विद्यालय वा काममा आवश्यक व्यवस्था र आफूलाई बुझ्ने काममा प्रयोग गरिन्छ।
चिकित्सकीय सेवामा वयस्कको विकाससम्बन्धी विकारको मूल्याङ्कन जस्ता अवस्थामा स्वास्थ्यसम्बन्धी अन्तर्वार्ता, विकासको इतिहास र विद्यालय वा कामको अवस्थासँग जोडेर संज्ञानात्मक विशेषता तथा सहयोगको आवश्यकता विचार गरिन्छ। बौद्धिक अपाङ्गता वा उच्चस्तरीय मस्तिष्क कार्यका विकारको मूल्याङ्कनमा पनि प्रयोग हुन्छ। विद्यालय, कार्यस्थल, काममा फर्कने प्रक्रिया वा पुनर्स्थापनामा नतिजाका आधारमा सहयोगका तरिका र वातावरण परिवर्तनबारे सोचिन्छ। आफ्ना बलिया र कमजोर पक्ष बुझ्न पनि व्यक्तिले परीक्षण लिन्छन्।
निदान वा बाहिर बुझाउने उद्देश्य छ भने चिकित्सकको जाँच वा रिपोर्ट जारी गर्ने सेवा भएको परीक्षण संस्था चाहिन्छ। आफूलाई बुझ्ने उद्देश्य छ भने स्कोर जीवन वा काममा कसरी देखिन्छ भन्ने व्याख्यासमेत दिने संस्था उपयुक्त हुन्छ। विकाससम्बन्धी मूल्याङ्कनमा IQ भित्रका क्षमता भिन्नता कसरी प्रयोग हुन्छन् भन्ने IQ भित्रका क्षमता भिन्नता र विकाससम्बन्धी विशेषताको सम्बन्ध मा छ।
WAIS-IV को उमेर, लाग्ने समय र नतिजा
काठमाडौंको Blissful Neuropsychiatry Center ले 16 वर्ष वा माथिका व्यक्तिका लागि WAIS-IV प्रदान गर्छ। “वयस्क बुद्धि परीक्षण” भनिए पनि यस सेवामा 16 र 17 वर्षका व्यक्ति पनि समावेश हुन्छन्।
अमेरिकामा WAIS-5 सन् 2024 मा प्रकाशित भएको छ। सूचक वा उपपरीक्षणका परिवर्तन WAIS-IV र WAIS-5 बीचको भिन्नता मा छन्।
परीक्षणमा शब्दमा उत्तर दिने, आकृतिको सम्बन्ध सोच्ने, ब्लक जोड्ने, अङ्क अस्थायी रूपमा सम्झेर तिनलाई प्रयोग गर्ने वा समयसीमाभित्र चिह्न खोज्ने र लेख्ने जस्ता फरक प्रतिक्रिया ढाँचाका कार्य एक–एकजनासँग गरिन्छन्।
WAIS-IV को भारतीय संस्करणमा मुख्य परीक्षण सञ्चालन गर्न 60–90 मिनेट लाग्छ। यसमा स्कोर निकाल्ने, व्याख्या गर्ने र नतिजा बुझाउने समय समावेश हुँदैन।
स्कोर निकालेर व्याख्या गरेपछि धेरै संस्थाले नतिजा पछिको भेट वा रिपोर्टबाट दिन्छन्। नतिजा पाउने समय र ढाँचा संस्थाअनुसार फरक हुन्छन्। बाहिर बुझाउने उद्देश्य भए रिपोर्ट जारी हुन्छ कि हुँदैन र बुझाउने ठाउँले मागेको ढाँचा उपलब्ध हुन्छ कि हुँदैन भन्ने अपोइन्टमेन्ट लिनुअघि बुझिन्छ।
- परीक्षण संस्था छान्दा परीक्षणदेखि नतिजाको व्याख्यासम्मको प्रक्रिया बुझिन्छ।
- परीक्षण, नतिजाको व्याख्या र रिपोर्टको लागत → WAIS को लागत
- नतिजा प्राप्त हुने समय र ढाँचा → WAIS को नतिजा कहिले आउँछ?