जुनसुकै उमेरमा पनि IQ 100 ले समान उमेरको समूहको औसत जनाउँछ
WAIS जस्ता परीक्षणको IQ समान उमेरको समूहभित्रको स्थान जनाउने मानकीकृत स्कोर हो। 20 वर्षमा होस् वा 70 वर्षमा, IQ 100 को अर्थ समान उमेरका व्यक्तिको औसत नजिक हुनु हो।
WAIS-IV मा प्रत्येक उपपरीक्षणको कच्चा स्कोरलाई उमेरअनुसारको रूपान्तरण तालिकाबाट मापन स्कोरमा बदलिन्छ। ती मापन स्कोरबाट सूचक स्कोर र पूर्ण परीक्षण IQ (FSIQ) निकालिन्छ। त्यसैले एउटै उपपरीक्षणको कच्चा स्कोर उस्तै भए पनि उमेर समूह फरक हुँदा फरक मापन स्कोरमा बदलिन सक्छ।
यस कारण उमेरअनुसार समायोजन गरिएको IQ उस्तै हुँदा पनि युवा वयस्क र वृद्ध व्यक्तिको सही उत्तरको सङ्ख्या वा प्रशोधन गरेको मात्रा उस्तै हुनुपर्छ भन्ने हुँदैन। IQ ले कार्यमा देखाएको प्रत्यक्ष नतिजा नभई समान उमेरको समूहभित्रको स्थान जनाउँछ। सङ्ख्या र समूहभित्रको स्थानबीचको सम्बन्ध IQ स्कोरको अर्थ मा विस्तारमा छ।
बुद्धिमा हुने परिवर्तन क्षमताअनुसार फरक हुन्छ
उमेरसँगै बुद्धिका सबै पक्ष एउटै अनुपातमा घट्दैनन्; क्षमता प्रोफाइलको सन्तुलन बदलिन्छ। करिब 30 संज्ञानात्मक कार्यको अध्ययन मा उच्चतम नतिजा देखिएको उमेर किशोरावस्थाको अन्त्यदेखि 60–69 वर्षको उमेरसम्म फैलिएको थियो। बुद्धिका सबै पक्षका लागि एउटै शिखर उमेर भेटिएन।
| क्षमता | प्रतिनिधि कार्यमा उच्च नतिजा देखिने उमेर | त्यसपछिको औसत परिवर्तन |
|---|---|---|
| प्रशोधन गति (Gs) | किशोरावस्थाको अन्त्यदेखि 20–29 वर्षको उमेरको सुरुसम्म | वयस्क उमेरको सुरुदेखि नै घट्ने प्रवृत्ति हुन्छ |
| तरल तर्कक्षमता (Gf) | 20–29 वर्षको उमेर | नयाँ नियम वा सम्बन्ध सम्हाल्ने कार्यको नतिजा बिस्तारै घट्छ |
| दृश्य–स्थानिक प्रशोधन (Gv) | 20–29 वर्षको उमेर | घुमाइ, स्थानगत सम्बन्ध र आकृति निर्माण चाहिने कार्यमा गिरावट देखिन्छ |
| कार्यशील स्मृति (Gwm) | 20–29 वर्षको उमेरको अन्त्यदेखि 30–39 वर्षको उमेरको सुरुसम्म | जानकारी राख्दै हेरफेर वा अद्यावधिक गर्नुपर्ने कार्यमा गिरावट देखिन्छ |
| क्रिस्टलीकृत बुद्धि (Gc) | 50–69 वर्षको उमेर | वयस्क जीवनको मध्य तथा पछिल्लो चरणसम्म बढ्छ र घट्न सुरु हुने समय ढिलो हुन्छ |
तालिकाका उमेर दायराले हरेक क्षमताको एउटै निश्चित शिखर छ भन्ने जनाउँदैनन्। यी प्रतिनिधि कार्यमा देखिएका समय हुन्।
गति, नयाँ समस्याको तर्क र जानकारीको हेरफेर तुलनात्मक रूपमा चाँडै बदलिन्छन्
प्रशोधन गति (Gs) मा सङ्केतप्रति साधारण प्रतिक्रिया दिने गतिभन्दा धेरै विकल्पबाट छान्ने, तुलना गर्ने वा अङ्क र चिह्न मिलाउने प्रक्रियामा परिवर्तन चाँडै देखिन्छ। छोटो समयसीमामा धेरै कुरा पूरा गर्नुपर्ने कार्यमा सही रूपमा बुझेको भए पनि पूरा गर्न सकिने मात्रा घट्ने प्रवृत्ति हुन्छ।
तरल तर्कक्षमता (Gf) पनि युवा वयस्क उमेरपछि बिस्तारै घट्छ। पहिलो पटक देखेको समस्यामा नियम पत्ता लगाउने वा धेरै सर्त एकसाथ तुलना गर्ने काममा परिवर्तन देखिन्छ।
कार्यशील स्मृति (Gwm) मा जानकारी केही समय जस्ताको तस्तै राख्ने कार्यभन्दा उल्टो क्रममा गर्ने, क्रम बदल्ने वा अद्यावधिक गर्ने काम थपिएका कार्यमा गिरावट बढी देखिन्छ। दृश्य–स्थानिक प्रशोधन (Gv) मा पनि आकार छुट्याउने मात्र नभई आकृतिलाई मनमा घुमाउने, भागहरूबाट पूर्ण आकार बनाउने वा धेरै स्थानगत सम्बन्ध सम्हाल्ने कार्यमा परिवर्तन देखिन्छ।
शब्दज्ञान र जानकारी वयस्क जीवनको मध्य तथा पछिल्लो चरणसम्म बढ्ने प्रवृत्ति हुन्छ
क्रिस्टलीकृत बुद्धि भनेको सिकाइ र अनुभवबाट प्राप्त शब्दज्ञान, सामान्य ज्ञान र अवधारणा प्रयोग गरेर बुझ्ने र व्याख्या गर्ने क्षमता हो। वयस्क भएपछि पनि ज्ञान सञ्चित भइरहने भएकाले उमेरसँगै यसको परिवर्तन प्रशोधन गति र तरल तर्कक्षमताभन्दा फरक हुन्छ।
18–89 वर्षका व्यक्तिको शब्दज्ञानसम्बन्धी नतिजाको अध्ययन मा धेरै शब्दज्ञान कार्यका नतिजा करिब 64–66 वर्षसम्म बढे र त्यसपछि घट्न सुरु भए। शब्दज्ञान समावेश हुने समग्र क्रिस्टलीकृत क्षमता पनि औसतमा 60–69 वर्षको उमेरसम्म बढ्छ।
फलस्वरूप, मध्य वयस्क उमेर र त्यसपछिको औसत क्षमता प्रोफाइलमा छोटो समयमा काम गर्ने वा नयाँ समस्या समाधान गर्ने क्षमताभन्दा सञ्चित शब्दज्ञान र जानकारी तुलनात्मक रूपमा उच्च कायम रहन्छन्। प्रशोधन गतिमा भएको परिवर्तनलाई बुद्धिका सबै पक्षको गिरावट मान्नुभन्दा समान उमेरको समूहभित्रको स्थान र विभिन्न क्षमताको सन्तुलन छुट्याएर बुझ्नु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
BrainTypeIQ को जापानी संस्करण मा पनि Gf, Gv, Gwm र Gs का स्कोरमा प्रत्येक क्षेत्रमा देखिएका उमेरसम्बन्धी प्रवृत्ति समावेश गरिएका छन्।