कार्यशील स्मृति कम हुँदा देखिने विशेषता
कार्यशील स्मृति (Gwm) कम हुँदा आवश्यक जानकारी अस्थायी रूपमा मनमा राख्दै सोच्ने, बोल्ने वा काम गर्ने अवस्थामा चरण र मुख्य कुरा छुट्न सक्छन्। ज्ञान वा अनुभव लामो समय सम्झिए पनि सम्झँदै प्रयोग गर्ने चरण मा समस्या आउन सक्छ।
| अवस्था | देखिने विशेषता |
|---|---|
| मौखिक निर्देशन | पहिलो काम गर्दागर्दै पछिका निर्देशन छुट्छन् |
| कुराकानी | उत्तर सोच्दासम्म प्रश्न वा आफूले भन्नुपर्ने मुख्य कुरा छुट्छ |
| काम | अवरोधपछि अहिलेको चरण वा अर्को काम बिर्सिन्छ |
| सिकाइ र गणना | सर्त वा बीचका नतिजा मनमा राख्न नसक्दा समाधानको तरिका थाहा भए पनि बीचमा बिग्रिन्छ |
अल्पकालीन स्मृतिसँगको भिन्नता जानकारी केही समय राख्नु मात्र र राखेको जानकारी अहिलेको सोचमा प्रयोग गर्नुबीचको हो। WAIS मा WMI कम आएको अवस्थामा पनि जानकारी राख्दै हेरफेर गर्ने कुन अवस्थामा भार बढ्छ भन्ने दैनिक कठिनाइसँग तुलना गरिन्छ।
जानकारी मनमा राख्दै सोच्दा भार बढ्छ
एकपछि अर्को काम गर्न सकिने अवस्थामा नतिजा स्थिर भए पनि निम्न सर्त एकसाथ थपिँदा त्रुटि वा अवरोध बढ्छन्।
- जानकारी वा क्रियाको सङ्ख्या बढ्नु — वाक्य छोटो भए पनि “जाँच्ने, सच्याउने, पठाउने” जस्ता 3 क्रिया छन् भने तिनका 3 अवस्थाको व्यवस्थापन गर्नुपर्छ।
- जानकारी राख्दै हेरफेर गर्नु — क्रम बदल्ने, तुलना गर्ने, मानसिक गणना गर्ने वा सर्तसँग मिल्ने कुरा छान्दा जानकारी राख्ने र प्रशोधन गर्ने काम एकै समयमा हुन्छन्।
- बीचमा अवरोध आउनु — नयाँ जानकारीमा ध्यान दिँदा अवरोधअघिको अवस्था र अर्को चरण हराउन सक्छन्।
व्याख्या छोटो बनाउँदैमा धेरै क्रिया वा बीचका नतिजा मनमा व्यवस्थापन गर्ने भार हट्दैन। जानकारीको मात्रा, हेरफेर र अवरोधमध्ये कुन ठाउँमा बिग्रिन्छ भन्ने छुट्याउँदा बदल्नुपर्ने ठाउँ स्पष्ट हुन्छ।
निर्देशन, अहिलेको चरण, बीचका नतिजा र अर्को काम बाहिरी साधनमा राख्ने
आवश्यक जानकारी हेरेर त्यही ठाउँबाट काम जारी राख्न सकिने बनाउँदा कार्यशील स्मृतिको भार घट्छ।
| बाहिरी साधनमा राख्ने जानकारी | राख्ने तरिका |
|---|---|
| निर्देशन | प्रत्येक क्रियामा छुट्याएर नम्बर भएको प्रक्रिया बनाउने |
| अहिलेको चरण | सकिएको ठाउँमा चिह्न लगाउने र अहिलेको चरण एउटा मात्र देखाउने |
| बीचका नतिजा | गणना वा निर्णयका नतिजा अर्को चरणबाट देखिने ठाउँमा राख्ने |
| अर्को काम | अवरोधअघि “अब A जाँच्ने” भनेर स्पष्ट रूपमा लेख्ने |
पूरै निर्देशन उपलब्ध भए पनि सकिएको ठाउँ र अर्को काम थाहा छैन भने फेरि सुरु गर्दा पुनः पढ्नुपर्छ। निर्देशन, अहिलेको चरण, बीचका नतिजा र अर्को काम एकसाथ राख्दा अवरोधपछि पनि त्यही ठाउँबाट पुनः सुरु गर्न सकिन्छ।
सन्दर्भ सामग्री, प्रविष्टि गर्ने ठाउँ र बीचका नतिजा नजिकै राखेर सम्झँदै स्क्रिनबीच ओहोरदोहोर गर्नुपर्ने चरण हटाइन्छन्। दोहोरिने कामलाई प्रक्रिया निर्देशिका वा टेम्प्लेटमा राख्दा हरेक पटक फेरि सोच्नुपर्ने मात्रा घट्छ।
संज्ञानात्मक प्रोफाइल मा बलियो क्षमता छ भने चरणलाई चित्रमा राख्ने, क्रियालाई छोटो नाम दिने वा पूरा भएको अवस्थाको टेम्प्लेट बनाउने उपाय पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ। बलियो क्षमता प्रयोग गरेर जानकारी बाहिरी साधनमा राख्दा सहीपन र अवरोधपछि पुनः सुरु गर्न सजिलो हुने अवस्था दुवैलाई मद्दत गर्छ।
प्रशिक्षणभन्दा कठिनाइ पर्ने अवस्थालाई प्रत्यक्ष बदल्ने
कार्यशील स्मृतिको प्रशिक्षणबाट मुख्यतः अभ्यास गरिएको कार्य र त्यससँग धेरै मिल्ने कार्यमा सुधार हुन्छ। 2024 को मेटा-विश्लेषण मा पनि अर्को कार्यशील स्मृति कार्यमा सुधार सानो थियो र तरल बुद्धिमा सुधार पुष्टि भएन। काम वा सिकाइका सबै पक्षमा व्यापक सुधार हुन्छ भन्ने अपेक्षाको आधार छैन।
कुनै खास मानसिक गणना वा प्रक्रियामा सुधार गर्न चाहिएको हो भने त्यही कार्य प्रत्यक्ष अभ्यास गरिन्छ। काम र सिकाइका कठिनाइमा जानकारी बाहिरी साधनमा राख्ने, प्रक्रिया बनाउने र आवश्यक सीप प्रत्यक्ष अभ्यास गर्ने उपायलाई प्राथमिकता दिनु बढी उपयोगी हुन्छ।