ADHD मा कार्यशील स्मृति कम हुने प्रवृत्ति हुन्छ
ADHD मा कार्यशील स्मृति प्रयोग गर्ने कार्यको नतिजा समूहको औसतमा कम हुने प्रवृत्ति हुन्छ। यो बालबालिका र वयस्क दुवैमा पुष्टि भएको छ। कार्यशील स्मृतिले आवश्यक जानकारी छोटो समय मनमा राख्दै त्यो जानकारी प्रयोग गरेर अर्को प्रशोधन अघि बढाउँछ।
तर WAIS र WISC को WMI मा देखिने अन्तर सानो हुन्छ र ADHD समूहको औसत पनि औसत दायरामै हुन्छ। व्यक्तिको WMI औसतभन्दा माथि भए पनि ADHD वा दैनिक कठिनाइ हुन सक्छन्। औसत स्कोर र समग्र IQ का प्रवृत्तिको विस्तार ADHD मा IQ र WAIS का प्रवृत्ति मा छ।
दैनिक जीवनमा समस्या हुने कुरा सिकिसकेको ज्ञान हराउनु होइन। अब गर्ने काम, भर्खरै दिइएको निर्देशन वा कामको बीचको प्रगतिजस्ता त्यही समयमा प्रयोग भइरहेको जानकारी मनमा राख्दै अर्को चरणमा जाने अवस्थामा कुरा छुट्न सक्छन्।
ध्यान अर्कोतिर जाँदा उद्देश्य, अहिले पुगेको ठाउँ र अर्को कदम बिर्सिन्छन्
काम गर्दा “किन गर्दै छु”, “कहाँसम्म सकियो” र “अब के गर्ने” भन्ने जानकारी मनमा राखेर अघि बढिन्छ।
फोन वा कम्प्युटरको सूचना, आवाज, आँखामा परेको अर्को काम वा मनमा आएको विचारतिर ध्यान जाँदा मूल कामको अवस्था मनमा राख्ने प्रक्रिया केही समय रोकिन्छ। अर्को काम सकेर फर्कँदा उद्देश्य वा बीचको प्रगति तुरुन्तै सम्झन नसकिए स्क्रिन वा सामग्री फेरि हेरेर “के गर्दै थिएँ” भन्ने ठाउँबाट पुनः सम्झनुपर्छ।
यसकारण ADHD मा ध्यान भङ्ग हुँदा ध्यान टुटेको समय मात्र होइन, हरेक पटक टुटेपछि फेरि काम थाल्न चाहिने समय र प्रयास पनि बढ्छ। छोटो जवाफ पठाएपछि मूल सामग्री पटकपटक पढ्ने वा अर्को ट्याब खोलेपछि पहिलो काममा नफर्कने रूपमा यो देखिन्छ।
ADHD मा “धेरै बिर्सने” समस्यालाई के र कुन समयमा बिर्सिन्छ भन्नेअनुसार तीन भागमा छुट्याउन सकिन्छ।
| बिर्सिने कुरा | प्रायः देखिने अवस्था | के भइरहेको हुन्छ |
|---|---|---|
| भर्खरैको जानकारी | धेरै निर्देशन, कुराकानी र मानसिक गणना | पछिल्ला कुरा सुन्दा वा उत्तर सोच्दा अघिल्ला सर्त मनमा राख्न सकिँदैन |
| रोकिएको कामको लक्ष्य | सूचना हेर्ने, अर्को काम गर्ने वा धेरै काम सम्हाल्ने | फेरि थाल्दा मूल उद्देश्य, सकिएको ठाउँ वा अर्को चरण सम्झन सकिँदैन |
| पछि गर्नुपर्ने काम | सामान लैजाने, सम्पर्क गर्ने, बुझाउने वा भेटको समय लिने | “पछि गर्ने” भन्ने उद्देश्य उपयुक्त समय वा ठाउँमा सम्झन सकिँदैन |
पछि गर्नुपर्ने काममा उपयुक्त समयमा उद्देश्य सम्झाउने भावी स्मृति पनि संलग्न हुन्छ। ADHD मा बिर्सने समस्यालाई WMI को एउटै स्कोरले मात्र व्याख्या नगरी के र कुन समयमा बिर्सिएको छ भन्ने छुट्याउँदा चाहिने उपाय स्पष्ट हुन्छन्।
बिर्सिए पनि फर्कन सकियोस् भनेर जानकारी चाहिने ठाउँमा राखिन्छ
उपायको मुख्य उद्देश्य जानकारी मनबाट हटे पनि वरिपरिका सामग्रीबाट फेरि पाउन सकिने बनाउनु हो। पछि गर्नुपर्ने काम मात्र होइन, काम फेरि थाल्न चाहिने जानकारी पनि मनबाहिर राखिन्छ।
| भार पर्ने अवस्था | मनबाहिर राख्ने तरिका |
|---|---|
| धेरै मौखिक निर्देशन | अनुरोध, सर्त र समयसीमा लिखित रूपमा पनि लिने र एक पटकमा गर्ने कामको एकाइमा बाँड्ने |
| कामबीचको अवरोध | कामबाट हट्नुअघि “उद्देश्य, सकिएको ठाउँ र अर्को कदम” एक पङ्क्तिमा छोड्ने |
| पछि गर्नुपर्ने काम | गर्न मिल्ने समय वा ठाउँमा सूचना आउने बनाउने र “सामग्री पठाउने” जस्तो एउटै क्रिया लेख्ने |
| लैजानुपर्ने सामान | निश्चित ठाउँ तय गर्ने र निस्कने बाटोमै पर्ने ठाउँमा राख्ने |
| धेरै काम | कामको सूची एउटै ठाउँमा राख्ने र भइरहेको, पर्खाइमा रहेको तथा सकिएको काम देखिने बनाउने |
उदाहरणका लागि, “लागत अनुमानपत्र” भन्ने नोट मात्र राख्दा फेरि थाल्ने समयमा कामको विवरण पुनः तयार गर्नुपर्छ। “लागत अनुमानपत्रको परिमाण खण्डसम्म प्रविष्ट गरिसकियो। अब प्रतिएकाइ मूल्यको तालिकाको 3 औँ पङ्क्ति सार्ने” भनेर राखेमा त्यही वाक्यबाट काम फेरि थाल्न सकिन्छ।
नोट वा एप बढाउँदै जाँदा “कहाँ हेर्ने” भन्ने सम्झने भार पनि बढ्छ। पछि गर्नुपर्ने काम पात्रोमा, भइरहेको काम एउटै सूचीमा र सामान निश्चित ठाउँमा राखेर फर्कने ठाउँ थोरै र निश्चित बनाउँदा जानकारी मनबाहिर राख्ने तरिका प्रभावकारी हुन्छ।
जानकारी मनबाहिर राख्नुको उद्देश्य कार्यशील स्मृति आफैँ बलियो बनाउनु होइन। मनमा राख्नुपर्ने मात्रा घटाउने र बिर्सिए पनि उद्देश्य तथा अहिले पुगेको ठाउँ वरिपरिका सामग्रीबाट फेरि थाहा पाउन सकिने बनाउनु हो। ADHD बाहेक पनि उपयोगी उपाय र कार्यशील स्मृति प्रशिक्षणको प्रभाव कार्यशील स्मृति कम भएका व्यक्तिका विशेषता र उपाय मा छन्। सुरु गर्ने, रोक्ने, फेरि थाल्ने र पूरा गर्ने चरण छुट्याउने तरिका बुझ्न सके पनि काम अघि नबढ्नुको कारण मा छ।