Cognitieve verschillen zijn verschillen per domein
Verschillen in een cognitief profiel zijn verschillen per domein die achter totaal IQ minder zichtbaar blijven. Een totaalscore vat meerdere cognitieve vaardigheden samen in één getal. Daardoor worden verschillen tussen verbaal begrip, redeneren, werkgeheugen en verwerkingssnelheid minder zichtbaar.
Het doel is niet om beter of slechter te bepalen, maar om te zien onder welke voorwaarden iemand kracht laat zien en onder welke voorwaarden belasting oploopt.Bij hetzelfde totaal IQ kan de opbouw per persoon verschillen.
- Sterk verbaal begrip met belasting in verwerkingssnelheid
- Sterk fluïde redeneren met belasting in werkgeheugen
- Sterke visueel-ruimtelijke verwerking met meer tijd nodig voor verwoorden
- Kleine verschillen tussen domeinen, waarbij alles dicht bij elkaar ligt
Wanneer verbaal begrip hoog is en verwerkingssnelheid lager, kan iemand sterk zijn in uitleg en conceptueel ordenen, maar meer belasting ervaren bij kort invoeren, controleren en produceren. Die verhouding zie je minder goed in totaal IQ alleen.
Waarom totaal IQ alleen minder zichtbaar maakt
Totaal IQ is handig als ingang om het algemene niveau te zien. Maar omdat het verschillen per domein samenvat, kan het minder goed aansluiten bij de ervaring.
Als iemand sterk met taal denkt en een lagere verwerkingssnelheid heeft, kan de totaalscore midden op de schaal lijken. Met alleen totaal IQ lees je dan "gemiddeld", terwijl er in werkelijkheid verschil kan zijn tussen denken en output.
Daarom kijk je na het totaal IQ naar de 5 domeinen.
| Domein | Waar het naar kijkt |
|---|---|
| Gc | Woordenschat en kennis gebruiken voor begrip, beoordeling en formulering |
| Gf | Relaties en regels vinden in nieuwe problemen |
| Gv | Vormen en posities in het hoofd hanteren |
| Gwm | Informatie tijdelijk vasthouden terwijl je verwerkt |
| Gs | Visuele informatie snel beoordelen en nauwkeurig produceren |
Totaal IQ wordt uitgelegd in Wat is FSIQ?.
Veelvoorkomende manieren om verschillen te lezen
Cognitieve verschillen worden bruikbaarder wanneer je ze met dagelijkse situaties verbindt.
| Patroon | Situaties waarin kracht zichtbaar kan zijn | Situaties waarin belasting kan oplopen |
|---|---|---|
| Hoge Gc / lage Gs | Uitleg, lezen, concepten ordenen | Korte invoer, matching, direct antwoorden |
| Hoge Gf / lage Gwm | Nieuwe problemen, structuur begrijpen | Meerdere voorwaarden vasthouden, gelijktijdige verwerking |
| Hoge Gv / lage Gc | Vormen, plaatsing, ruimtelijke beelden | Verbaal uitleggen, abstracte woorden ordenen |
| Hoge Gc / lage Gwm | Verbaal begrip, kennis gebruiken | Lange mondelinge instructies, vasthouden tijdens gesprek |
Dit zijn geen vaste typen. In werkelijkheid spelen de absolute score, het verschil tussen domeinen en de voorwaarden van de omgeving tegelijk mee.
Verschillen in een cognitief profiel zijn niet bedoeld om te bepalen wat iemand niet kan, maar om te zien welke vorm van informatie en werk makkelijker hanteerbaar is.
Ook het verschil tussen GAI en CPI kan helpen bij het lezen van het profiel. GAI kijkt naar denkvermogen, CPI naar verwerkingsefficiëntie met werkgeheugen en verwerkingssnelheid. Meer hierover staat in GAI en CPI.
Als verschillen zichtbaar zijn, pas je voorwaarden aan
Wanneer verschillen in het profiel zichtbaar zijn, is de volgende stap om voorwaarden waarin kracht zichtbaar wordt te vergroten en belastende voorwaarden aan te passen.
- Als schriftelijke instructies stabieler zijn dan mondelinge instructies, leg instructies dan in tekst vast
- Als tijdsdruk belasting geeft, scheid direct antwoorden van diep nadenken
- Als gelijktijdige verwerking belasting geeft, deel stappen op
- Als woorden makkelijker zijn dan schema's, verwoord dan de procedure
- Als schema's makkelijker zijn dan woorden, orden dan met beelden of plaatsing
Je hoeft niet meteen aan grote omgevingsveranderingen te denken. Kleine aanpassingen in stappen, invoer, output en tijdsdruk kunnen al verschil maken.
Lezen met BrainTypeIQ
Met BrainTypeIQ kun je via een online IQ-test met 9 onderdelen het totaal IQ en verschillen in het cognitieve profiel bekijken. De opzet kijkt niet alleen naar totaal IQ, maar ook apart naar Gc, Gf, Gv, Gwm en Gs.
Het is geen vervanging voor een diagnose. Het kan wel een ingang zijn om de vorm van je cognitieve profiel te begrijpen en te bedenken waar kracht en belasting waarschijnlijker zichtbaar worden.