Lees in een vaste volgorde
Een WAIS-verslag kan veel informatie bevatten: Totaal IQ, indexscores, subtests, percentielen, betrouwbaarheidsintervallen, observaties, interpretatie en aanbevelingen. Alles tegelijk lezen maakt de uitslag vaak minder bruikbaar.
Een eenvoudige volgorde is:
- begin met het Totaal IQ als globale ingang;
- kijk daarna naar indexscores en verschillen tussen domeinen;
- gebruik subtests om opvallende verschillen te verduidelijken;
- vertaal het profiel naar concrete situaties.
Het doel is niet om een score direct om te zetten in een oordeel over de persoon. Het doel is begrijpen onder welke voorwaarden denken, leren, onthouden, verwerken of uitleggen makkelijker of zwaarder wordt.
Totaal IQ is het begin, niet de hele conclusie
Totaal IQ, in een WAIS-IV-NL-verslag vaak TIQ, vat meerdere prestaties samen in één score. In internationale uitleg zie je hiervoor ook FSIQ. Dat is nuttig om een globaal niveau te zien, maar het kan verschillen binnen het profiel verbergen.
Twee mensen met een vergelijkbaar Totaal IQ kunnen heel verschillende profielen hebben. De een kan sterk verbaal redeneren en meer belasting ervaren bij snelheid. De ander kan gelijkmatiger scoren, maar minder uitgesproken sterke kanten hebben.
Totaal IQ is een ingang tot het profiel, geen volledige samenvatting van het profiel.Indexverschillen maken het profiel zichtbaar
De indexen geven meer informatie over de samenstelling van de score. Bij WAIS-IV-NL gaat het onder andere om Verbaal Begrip Index, Perceptueel Redeneren Index, Werkgeheugen Index en Verwerkingssnelheid Index.
| WAIS-IV-NL-index | Nederlandse afkorting | Waar je vooral naar kijkt |
|---|---|---|
| Verbaal Begrip Index | VBI | Taal, kennis, begripsvorming en verbaal redeneren |
| Perceptueel Redeneren Index | PRI | Visuele taken waarin fluïde redeneren en visueel-ruimtelijke verwerking kunnen samenlopen |
| Werkgeheugen Index | WgI | Informatie vasthouden en tegelijk bewerken |
| Verwerkingssnelheid Index | VsI | Snel en nauwkeurig werken onder tijdsdruk |
Een duidelijk verschil tussen indexen kan praktisch belangrijk zijn. Bijvoorbeeld:
- sterk verbaal begrip, maar lagere verwerkingssnelheid;
- goed redeneren, maar meer belasting bij werkgeheugen;
- visuele taken die uiteenlopen door verschil tussen redeneren en ruimtelijke verwerking;
- tempo dat lager ligt dan begrip of inzicht.
Deze verschillen zijn geen diagnose. Ze zijn aanwijzingen voor de voorwaarden waaronder iemand beter of minder stabiel presteert.
Subtests en context voorkomen te snelle conclusies
Subtests kunnen helpen om te zien of een indexverschil breed is of door een specifiek soort taak komt. Ook observaties tijdens de afname zijn relevant: vermoeidheid, spanning, tempo, strategie, taalcomfort en aandacht kunnen het beeld kleuren.
Daarom hoort de uitslag te worden gelezen met:
| Informatie | Functie |
|---|---|
| Vraagstelling | Waarom is het onderzoek gedaan |
| Testversie | Welke normen en indexstructuur zijn gebruikt |
| Subtests | Waar zitten de concrete verschillen |
| Observaties | Hoe verliep de afname |
| Terugkoppeling | Wat betekent dit voor de oorspronkelijke vraag |
Een WAIS-resultaat wordt pas bruikbaar wanneer scores worden vertaald naar omstandigheden, niet wanneer ze alleen als rangorde worden gelezen.
Vertaal de uitslag naar concrete situaties
Resultaten worden praktischer wanneer je ze omzet naar voorwaarden.
- Een hoge VBI met lagere VsI kan betekenen dat iemand veel begrijpt, maar meer tijd nodig heeft bij tempo, scanning of routinematige output.
- Een lagere WgI kan zichtbaar worden bij mondelinge meerstapsinstructies, hoofdrekenen, volgordes onthouden of veel informatie tegelijk vasthouden.
- Een lagere PRI vraagt om nadere lezing van subtests en situaties: gaat het vooral om nieuwe regels vinden, visueel-ruimtelijke organisatie, tempo of een combinatie daarvan?
Voor externe doelen, zoals diagnostiek, zorg, opleiding, werk of beoordeling door Mensa Nederland, is niet alleen de score belangrijk. De vraag is ook wie de test heeft afgenomen, welke testversie is gebruikt, hoe het verslag is opgesteld en wat de ontvangende partij precies vraagt.
Wie eerst wil leren hoe cognitieve profielen werken, kan verder bij cognitief profiel lezen.