WAIS एकंदर बौद्धिक पातळी आणि 4 क्षेत्रांतील बलस्थाने-अडचणी मोजते
WAIS म्हणजे Wechsler Adult Intelligence Scale. तज्ज्ञ एकावेळी एका व्यक्तीसोबत वेगवेगळ्या प्रकारची कामे करतो आणि समवयस्कांसाठीच्या तुलनामानाशी कामगिरीची तुलना करून संज्ञानात्मक क्षमतांचे मूल्यमापन करतो.
निकालात एकंदर बौद्धिक पातळी दर्शवणारा FSIQ आणि भाषिक आकलन, आकलनाधारित तर्क, कार्यरत स्मृती व प्रक्रिया गती हे चार निर्देशांक असतात. WAISमधून फक्त IQचा एक आकडा नाही, तर कोणत्या प्रकारच्या कामात क्षमता सहज वापरता येते आणि कुठे अधिक भार पडतो हे समजते.
FSIQ आणि 4 निर्देशांक काय दर्शवतात?
| गुण | काय दर्शवतो |
|---|---|
| FSIQ — संपूर्ण चाचणीचा IQ | विविध कामांतील कामगिरी एकत्र करणारी एकंदर बौद्धिक क्षमतेची पातळी |
| VCI — भाषिक आकलन निर्देशांक | शब्दांचे अर्थ, शिकलेले ज्ञान आणि भाषिक संकल्पना वापरण्याची क्षमता |
| PRI — आकलनाधारित तर्क निर्देशांक | दृश्य माहितीतील संबंध समजणे आणि भाषेवर अवलंबून नसलेल्या नवीन समस्या सोडवणे |
| WMI — कार्यरत स्मृती निर्देशांक | माहिती थोडा वेळ लक्षात ठेवून मनात हाताळण्याची क्षमता |
| PSI — प्रक्रिया गती निर्देशांक | साधी दृश्य माहिती वेळेत शोधणे, ओळखणे आणि नोंदवण्याची क्षमता |
गुण वाचताना समवयस्कांच्या तुलनेतील पातळी आणि त्याच व्यक्तीच्या इतर निर्देशांकांच्या तुलनेतील जास्त-कमीपणा वेगळा पाहिला जातो. चार निर्देशांकांपैकी सर्वांत कमी गुणही समवयस्कांच्या तुलनेत उच्च असू शकतो.
समान FSIQ असूनही निर्देशांकांची रचना वेगळी असेल, तर चांगली कामगिरी होणाऱ्या अटी वेगळ्या असतात. उदाहरणार्थ, PSI इतर निर्देशांकांच्या तुलनेत कमी असेल, तर आशय समजण्यापेक्षा वेळेच्या मर्यादेत दृश्य माहिती शोधून नोंदवताना अधिक भार पडू शकतो.
FSIQचा अर्थ FSIQ म्हणजे काय?, चार निर्देशांकांची रचना WAIS निर्देशांकांचा अर्थ आणि गुणांतील फरकांचा काम व जीवनाशी संबंध WAIS निकाल कसा वाचावा यात सविस्तर दिला आहे.
WAIS-IV India मध्ये 10 मुख्य उपचाचण्या आहेत
WAIS-IV India मध्ये 10 मुख्य उपचाचण्यांतून FSIQ आणि चार निर्देशांक काढले जातात.
| निर्देशांक | मुख्य उपचाचण्या |
|---|---|
| VCI — भाषिक आकलन | साम्य, शब्दसंग्रह, माहिती |
| PRI — आकलनाधारित तर्क | ठोकळ्यांची रचना, मॅट्रिक्स तर्क, दृश्य कोडी |
| WMI — कार्यरत स्मृती | अंकस्मृती, अंकगणित |
| PSI — प्रक्रिया गती | चिन्हशोध, संकेतन |
परदेशातील काही WAIS-IV आवृत्त्यांमध्ये पाच पूरक उपचाचण्या असतात. त्या पाचांना WAIS-IV India संचाचा भाग मानून सूचीबद्ध करणे योग्य नाही. India आवृत्तीच्या FSIQ आणि चार निर्देशांकांचे स्पष्टीकरण या 10 मुख्य उपचाचण्यांवर आधारित आहे.
WAIS घेण्याचे मुख्य उद्देश
WAISचे गुण नैदानिक मूल्यमापन, मेंदूच्या कार्याशी संबंधित मूल्यमापन, शिकण्यातील अडचणी किंवा उच्च बौद्धिक क्षमतेचे मूल्यमापन, मदतीचे नियोजन, शिक्षण, पुनर्वसन, संशोधन आणि स्वतःच्या संज्ञानात्मक प्रोफाइलचे आकलन यासाठी वापरले जातात.
प्रौढांच्या ADHD, autism किंवा व्यापक विकासात्मक मूल्यमापनात WAIS हा मुलाखत, विकासाचा इतिहास, सध्याचे कामकाज, वर्तनाचे निरीक्षण आणि इतर साधने यांपैकी एक भाग असतो. त्यातून निदानाचा निर्णय एकट्याने होत नाही; प्रोफाइल त्या व्यक्तीच्या जीवनातील अडचणींशी जोडून तज्ज्ञ अर्थ लावतो. हा उपयोग प्रौढ विकासात्मक मूल्यमापन आणि IQ चाचणी यात स्पष्ट केला आहे.
निदानासाठी तज्ज्ञ मूल्यमापन किंवा इतर संस्थांना सादर करण्यासाठी निकाल हवा असेल, तर स्वाक्षरीयुक्त अहवाल आणि त्यासोबत तज्ज्ञाने लावलेला अर्थ आवश्यक असतो. स्वतःला समजून घेणे हा उद्देश असेल, तर गुणांचा काम, अभ्यास आणि दैनंदिन परिस्थितींशी संबंध समजावून देणारी भेट अधिक उपयोगी ठरते. औपचारिक मूल्यांकन आणि ऑनलाइन प्रोफाइल यांतील निवड WAIS आणि BrainTypeIQ मधील फरक यात दिली आहे.
भारताचे तुलनामान, चाचणीची भाषा आणि व्यक्तीची पार्श्वभूमी वेगवेगळी पाहावी लागते
WAIS-IV India ही भारतासाठीचे तुलनामान असलेली सध्याची व्यावसायिक प्रौढ आवृत्ती आहे. मात्र तुलनामानासाठीचा नमुना प्रामुख्याने शहरी, उच्चशिक्षित आणि इंग्रजीत सहजता असलेल्या लोकांचा होता; भाषिक रूपांतरही मर्यादित होते. मराठी ही पहिली भाषा असलेल्या प्रौढाचा निकाल वाचताना चाचणीच्या भाषेची सवय, शिक्षण आणि तुलनामानासाठीच्या नमुन्याशी असलेला मेळ विचारात घेतला जातो.
मराठीत अडचणी सांगता येणे किंवा निकालाचे स्पष्टीकरण मिळणे आणि मराठी भाषेसाठी स्वतंत्रपणे प्रमाणित चाचणी असणे या वेगळ्या गोष्टी आहेत. सध्या मराठी भाषेसाठी स्वतंत्रपणे प्रमाणित प्रौढ WAIS असल्याचा आधार नाही. व्यक्तीच्या भाषा व शिक्षणाच्या इतिहासासह WAIS-IV Indiaच्या गुणांचा अर्थ लावल्यावर या फरकाचा योग्य संदर्भ मिळतो.
WAIS-IV India ची वयोमर्यादा, वेळ आणि निकाल
WAIS-IV India ही सध्याची स्थानिक आवृत्ती असून तिची वयोमर्यादा 16 वर्षे ते 84 वर्षे 11 महिने आहे. 10 मुख्य उपचाचण्यांसाठी साधारण 60–90 मिनिटे लागतात. सुरुवातीची भेट, इतर चाचण्या, विश्रांती, गुणांकन आणि निकालाचे स्पष्टीकरण धरल्यास संपूर्ण प्रक्रिया यापेक्षा मोठी असू शकते.
चाचणीत शब्दांत उत्तर देणे, आकृत्यांतील संबंध शोधणे, ठोकळ्यांनी रचना बनवणे, अंक लक्षात ठेवून त्यांचा क्रम बदलणे आणि वेळेत चिन्हे शोधून लिहिणे अशा वेगवेगळ्या प्रतिक्रिया मागणारी कामे असतात.
निकालात FSIQ, चार निर्देशांक, उपचाचण्यांचे गुण, त्यांचा अर्थ आणि आवश्यकतेनुसार शिफारशी असू शकतात. अहवालाचे स्वरूप मूल्यमापनाच्या उद्देशानुसार बदलते. गुणांची यादी मिळणे आणि रोजच्या जीवनाशी त्यांचा अर्थ जोडणारे स्पष्टीकरण मिळणे या वेगळ्या गोष्टी आहेत.
अमेरिकेत 2024 मध्ये WAIS-5 प्रकाशित झाली; भारतातील स्थानिक तुलनामान असलेली सध्याची आवृत्ती WAIS-IV India आहे. रचनेतील बदल WAIS-IV आणि WAIS-5 मधील फरक, तर India आवृत्तीच्या पुढील टप्प्याचा अंदाज WAIS-5 India कधी येईल? यात दिला आहे.