WAIS निकालात FSIQ एकंदर पातळी दाखवतो, तर 4 निर्देशांकांतील फरक “कामगिरी चांगली होणाऱ्या अटी” आणि “भार वाढणाऱ्या अटी” दाखवतात.
उपचाचण्या आणि चाचणीतील वर्तन या फरकांची कारणे अधिक स्पष्ट करतात. गुणांतील फरकांचा काम, शिक्षण आणि संभाषणातील कामगिरी बदलणाऱ्या अटींशी संबंध जोडणे, हा WAIS निकाल वाचण्याचा मुख्य भाग आहे.
FSIQ मधून दिसणारी एकंदर पातळी
FSIQ, म्हणजे संपूर्ण चाचणीचा IQ, हा अनेक संज्ञानात्मक क्षेत्रे एकत्र करणारा एकूण गुण आहे. सरासरी 100 आणि प्रमाण विचलन 15 असलेल्या मापनपट्टीवर तो समवयस्क गटाच्या तुलनेतील एकंदर बौद्धिक क्षमतेची पातळी दाखवतो.
निकालपत्रातील पर्सेंटाइल समवयस्क गटातील स्थान दाखवतो. विश्वास अंतरात मापन त्रुटी विचारात घेतलेली गुणांची व्याप्ती दिलेली असते. FSIQ हा एक निश्चित बिंदू नसून या व्याप्तीसह वाचायचा गुण आहे.
पण FSIQ एकट्याने कोणत्या प्रकारच्या कामात क्षमता चांगल्या प्रकारे वापरता येते आणि कोणत्या अटींमध्ये भार वाढतो हे समजत नाही. हा तपशील 4 निर्देशांकांत दिसतो. FSIQ चा सविस्तर अर्थ FSIQ म्हणजे काय? यात दिला आहे.
4 निर्देशांकांतील फरक अनुकूल अटी आणि भार वाढणाऱ्या अटी दाखवतात
VCI (भाषिक आकलन), PRI (आकलनाधारित तर्क), WMI (कार्यरत स्मृती) आणि PSI (प्रक्रिया गती) यांत समवयस्कांच्या तुलनेतील गुणांची पातळी आणि स्वतःच्या इतर निर्देशांकांच्या तुलनेतील जास्त-कमीपणा हे दोन्ही दिसतात. प्रत्येक निर्देशांक काय मोजतो हे WAIS चे 4 निर्देशांक यात दिले आहे.
उदाहरणार्थ, PSI 95 आणि इतर निर्देशांक सुमारे 120 आहेत असे समजा. PSI समवयस्कांच्या तुलनेत सरासरीच्या पट्ट्यात आहे, पण स्वतःच्या इतर क्षमतांपेक्षा कमी आहे. वेळेत दृश्य माहिती शोधणे किंवा हाताने काम करणे लागणाऱ्या कामांत, आकलन आणि तर्कक्षमता पूर्णपणे वापरण्यासाठी तो अडथळा ठरू शकतो.
म्हणजे WAIS निर्देशांकांतील फरक फक्त “कोणती क्षमता जास्त किंवा कमी” एवढेच नव्हे, तर त्याच व्यक्तीची कामगिरी कामाच्या अटींनुसार कशी बदलते हेही दाखवतात.
अहवालात निर्देशांकांतील फरकांचे विश्लेषण असल्यास, सांख्यिकीय लक्षणीयता हा फरक फक्त मापन त्रुटीने समजावणे कठीण आहे का हे दाखवते. आढळण्याचे प्रमाण, म्हणजे base rate, तितकाच फरक मानक गटात किती वेळा दिसतो हे सांगते. ही दोन्ही माहिती 4 निर्देशांकांत दिसलेले फरक किती ठोस आणि किती दुर्मीळ आहेत हे समजण्यास मदत करते.
उपचाचण्या आणि चाचणीतील वर्तनातून फरकांची कारणे समजतात
4 निर्देशांकांतून क्षेत्रांतील फरक दिसतात. दृश्य शोध, तोंडी माहिती टिकवणे, लिहिण्याची कृती किंवा वेळेची मर्यादा यांपैकी कोणत्या अटींमध्ये फरक वाढला हे उपचाचण्यांतून दिसते. उपचाचण्यांचे प्रमाणित गुण सरासरी 10 आणि प्रमाण विचलन 3 असलेल्या मापनपट्टीवर असतात. ही मापनपट्टी सरासरी 100 असलेल्या FSIQ आणि निर्देशांकांच्या गुणांपेक्षा वेगळी आहे.
उदाहरणार्थ, PSI मधील चिन्हे शोधून तुलना करण्याचे काम आणि नमुन्यानुसार सतत चिन्हे लिहिण्याचे काम यांसाठी वेगवेगळ्या प्रक्रिया लागतात. फक्त दुसऱ्या कामात कमी गुण असतील, तर “प्रक्रिया गती कमी आहे” एवढ्यावर न थांबता लेखन किंवा कामाच्या पायऱ्यांचा समावेश असलेल्या अटींमध्ये भार वाढला का हे पाहता येते.
स्वतःच्या इतर गुणांच्या तुलनेत WMI कमी असेल, चाचणीत सलग सांगितलेली माहिती मध्येच विसरली जात असेल आणि रोजच्या कामातही अनेक तोंडी सूचना लक्षात ठेवणे कठीण असेल, तर एकावेळी एक सूचना देणे किंवा मुद्दे लिहून ठेवणे उपयोगी ठरू शकते. PSI तुलनेने कमी असेल आणि अचूकता टिकूनही वेळ संपत असेल, तर कामासाठीचा वेळ किंवा उत्तर देण्याची पद्धत बदलल्यावर कामगिरी अधिक चांगली होते का हे पाहता येते.
निकाल समजावून घेताना महत्त्वाचे फक्त गुणांतील अंतर नसते. तो फरक चाचणीतील कोणत्या वर्तनात दिसला आणि रोजच्या कोणत्या प्रसंगांत पुन्हा दिसतो हे महत्त्वाचे असते. क्षमतांमधील फरकांचा जीवनाशी संबंध जोडण्याची पद्धत संज्ञानात्मक प्रोफाइल कसे वाचावे यात दिली आहे.