मॅट्रिक्स तर्कात आकृत्यांच्या मांडणीतून नियम शोधतात
WAIS-IV मधील मॅट्रिक्स तर्क (Matrix Reasoning) उपचाचणीत विशिष्ट संबंधाने मांडलेल्या आकृत्या पाहून गाळलेल्या जागी बसणारी आकृती पर्यायांतून निवडावी लागते. दिसायला सारखी आकृती शोधायची नसते. आधीच दिसणाऱ्या आकृत्यांतील संबंधाचा तर्क लावून तोच नियम पाळणारे उत्तर निवडायचे असते.
प्रश्नांत फक्त 3×3 मॅट्रिक्स नसतात; क्रमाने मांडलेल्या आकृत्यांच्या मालिकाही असतात. WAIS-IV India मध्ये ही ठोकळ्यांची रचना आणि दृश्य कोडी यांच्यासोबत आकलनाधारित तर्क निर्देशांक (PRI) बनवणारी मुख्य उपचाचणी आहे.
मॅट्रिक्स तर्काच्या गुणांतून दिसणाऱ्या क्षमता
गुण जास्त असल्यास अनेक उदाहरणे पाहून काय समान आहे आणि कोणती गोष्ट ठरावीक पद्धतीने बदलते हे ओळखणे व तो नियम अजून न दिसलेल्या भागाला लागू करणे हे बलस्थान दिसते. एखादी नवी व्यवस्था पुरेशी समजावून दिलेली नसली, तरी काही उदाहरणांवरून ती कशी चालते हे समजण्याशी ही प्रक्रिया मिळतीजुळती आहे.
गुण कमी असण्याची वेगवेगळी रूपे असू शकतात: फक्त एक ठळक वैशिष्ट्य पाहून निर्णय घेणे, उभ्या आणि आडव्या दिशेचे नियम एकत्र हाताळणे कठीण जाणे किंवा सुचलेला नियम इतर भागांतही लागू होतो का हे तपासणे कठीण जाणे. प्रत्येक आकृती दिसत असूनही अनेक उदाहरणांवरून समान नियम तयार करण्याच्या टप्प्यावर भार वाढू शकतो.
दृश्य कोड्यांच्या तुलनेत मॅट्रिक्स तर्काचे गुण स्पष्टपणे कमी असल्यास, मनात आकारांचे भाग पाडणे व जोडणे यापेक्षा अनेक उदाहरणांतून बदलाचा नियम शोधताना भार वाढू शकतो. आंतरराष्ट्रीय WAIS-IV मधील आकृत्यांची वजने उपचाचणीच्या तुलनेत मॅट्रिक्स तर्काचे गुण स्पष्टपणे कमी असल्यास, दिलेले सममूल्य संबंध वापरण्यापेक्षा नियम स्वतः शोधण्याच्या स्वरूपात अधिक वेळ लागू शकतो. संपूर्ण निकाल वाचण्याची पद्धत WAIS निकाल कसा वाचावा यात आहे.
दृश्य कोडी आणि आकृत्यांची वजने यांपेक्षा फरक
| उपचाचणी | थेट काय करावे लागते | मुख्य तर्कप्रक्रिया |
|---|---|---|
| मॅट्रिक्स तर्क | मॅट्रिक्स किंवा मालिकेतील गाळलेला भाग निवडणे | आकृत्यांतील बदल, मांडणी आणि जुळणीचे नियम शोधणे |
| दृश्य कोडी | पूर्ण आकृती बनवू शकणारे अनेक भाग निवडणे | मनात आकारांचे भाग पाडणे, ते फिरवणे आणि जोडणे |
| आकृत्यांची वजने | तराजू समतोल करणारी वजने निवडणे | प्रमाणांतील सममूल्य संबंध शोधणे |
BrainTypeIQ च्या मॅट्रिक्स तर्कशक्तीशी साम्य आणि फरक
BrainTypeIQ च्या मॅट्रिक्स तर्कशक्ती उपचाचणीतही आकृत्यांचा आकार, दिशा, जागा आणि संख्या यांवरून नियम ओळखून अटींना जुळणारा पर्याय निवडतात. प्रथमच दिसणाऱ्या आकृत्यांतील नमुना शोधणारी प्रवाही तर्कशक्ती पाहिली जाते, हा WAIS-IV मधील मॅट्रिक्स तर्काशी समान भाग आहे.
BrainTypeIQ मध्ये मॅट्रिक्स तर्कशक्ती आणि तराजू तर्कशक्ती एकत्र वापरल्या जातात. त्यातून नियम शोधण्याची क्षमता आणि दिलेल्या संबंधांवरून उत्तर काढण्याची क्षमता या दोन्ही बाजूंनी प्रवाही तर्कशक्ती पाहिली जाते.