आकलनाधारित तर्क कमी असल्यास दिसणारी वैशिष्ट्ये
आकलनाधारित तर्क निर्देशांक (PRI) कमी असताना दिसणारी वैशिष्ट्ये मुख्यतः दोन प्रकारची असतात: आकार आणि मांडणी तयार करण्याचा भार, तसेच आकृत्यांमधून नियम शोधण्याचा भार.
- आकृतीची दिशा बदलल्यावर तीच आकृती आहे हे ठरवायला वेळ लागतो.
- भाग एकत्र केल्यावर पूर्ण आकृती कशी दिसेल हे मनात तयार करणे कठीण जाते.
- नमुना आणि चालू काम यांची तुलना करताना त्यांतील जुळणारे भाग लक्षातून सुटतात.
- शब्दांत न सांगितलेला नियम अनेक आकृत्यांमधून शोधणे अवघड जाते.
- शक्य नियमांची संख्या वाढल्यावर कोणते तपासले आहेत हे लक्षात राहत नाही.
भार हा केवळ आकृती पाहताना नव्हे, तर दिशा, स्थान, भाग आणि पूर्ण रचना, तसेच शक्य नियम मनात टिकवून त्यांचे रूपांतर किंवा अंदाज करावा लागल्यावर वाढतो. दिशा एकसारखी करणे, संबंधांची नावे लिहिणे, मधली स्थिती नोंदवणे किंवा प्रत्यक्ष वस्तू हलवणे असे बदल केल्यास तेच काम पुढे नेणे सोपे होते.
PRI कमी असल्यास आकार-मांडणी आणि नियम शोधणे वेगळे पाहा
WAIS-IV चा आकलनाधारित तर्क निर्देशांक (PRI) ठोकळ्यांची रचना, मॅट्रिक्स तर्क आणि दृश्य कोडी या तीन मुख्य उपचाचण्यांतून तयार होतो. मात्र या तिन्ही एकच प्रक्रिया मोजत नाहीत.
- आकार आणि मांडणी हाताळण्याचा भार: ठोकळ्यांची रचना आणि दृश्य कोडी यांत आकृतीचे भाग करणे, दिशा किंवा स्थान बदलणे आणि भागांमधून पूर्ण रचना तयार करणे आवश्यक असते.
- नियम शोधण्याचा भार: मॅट्रिक्स तर्कात अनेक आकृत्यांची तुलना करून संबंध किंवा नियम शोधून उत्तर निवडायचे असते.
पहिल्या प्रकारात दृश्य-अवकाशीय प्रक्रिया (Gv), तर दुसऱ्यात प्रवाही तर्कशक्ती (Gf) मोठ्या प्रमाणावर वापरली जाते. म्हणून PRI कमी असल्यास एकच “अशाब्दिक क्षमता” म्हणून सगळे एकत्र न पाहता, आकार-मांडणी हाताळताना जास्त भार पडला की नियम शोधताना हे पाहणे उपयोगी ठरते.
याचा अर्थ WAIS-IV च्या PRI मधून स्वतःहून दोन स्वतंत्र गुण काढणे असा नाही. उपचाचण्यांतील फरकांचा उपयोग भाराचा प्रकार आणि त्यावरचे उपाय ओळखण्यासाठी केला जातो. अमेरिकन WAIS-5 मध्ये या दोन क्षमता स्वतंत्र प्रमुख निर्देशांकांत मांडल्या आहेत. आवृत्त्यांच्या रचनेतील फरक WAIS-IV आणि WAIS-5 मधील फरक या लेखात दिले आहेत.
BrainTypeIQ मध्ये प्रवाही तर्कशक्ती आणि दृश्य-अवकाशीय प्रक्रिया स्वतंत्रपणे पाहता येतात. आकार-मांडणी आणि नियम शोधणे यांपैकी कोणती बाजू तुलनेने कमी आहे हे पाहून, आधी कोणता उपाय करून पाहायचा ते ठरवता येते.
अडचणीचे प्रसंग आणि भार कमी करण्याच्या पद्धती
या सर्व उपायांत मनात हाताळले जाणारे संबंध, मधल्या स्थिती आणि कृतींचा क्रम हे शब्द, पायऱ्या, प्रत्यक्ष वस्तू किंवा लिहिलेल्या खुणांत मांडले जातात.
| भाराचा प्रकार | काम आणि अभ्यासातील प्रसंग | भार कमी करण्याची पद्धत |
|---|---|---|
| दिशा आणि स्थान | कामातील आराखडा व प्रत्यक्ष वस्तू, किंवा अभ्यासातील विस्तारचित्र व वेगळ्या कोनातील आकृती यांचा मेळ लावणे | कागद किंवा वस्तू फिरवणे; आधारदिशा आणि वर-खाली, डावे-उजवे बाणांनी दाखवणे |
| भाग आणि पूर्ण रचना | पूर्ण आकृतीवरून वस्तू जोडणे, घनरूप आकार किंवा छेदाचा विचार करणे | भाग तात्पुरते मांडणे; पूर्ण आकाराची बाह्यरेषा आणि मधली स्थिती नोंदवणे |
| नमुन्याशी तुलना | नमुना आणि चालू काम यांची वारंवार तुलना करणे | दोन्ही शेजारी ठेवून जुळणाऱ्या भागांना समान क्रमांक देणे |
| न सांगितलेले नियम | अनेक आकृत्या किंवा तक्त्यांतून समान नियम शोधणे | शक्य नियम थोडक्यात लिहून एकेक तपासणे आणि न जुळणारे वगळणे |
| अनेक कृती | जोडणी किंवा आकृती वाचण्याचे अनेक टप्पे सलग करणे | प्रत्येक पायरी स्वतंत्र ओळीत लिहिणे आणि पूर्ण झालेल्या कृतींना खूण करणे |
शब्द वापरताना मोठे स्पष्टीकरण जोडण्याऐवजी “डावे टोक”, “घड्याळाच्या दिशेने 90 अंश”, “लाल बाजू वर” किंवा “A आणि B ची लांबी समान” अशा आवश्यक संबंधांची आणि कृतींचीच नोंद करता येते.
त्याच कामात संबंधांची नावे, क्रमांकित पायऱ्या, प्रत्यक्ष वस्तू हलवणे किंवा कच्चे रेखाटन वापरून पाहता येते. अचूकता वाढवणारी आणि पुन्हा त्याच प्रकारे करता येणारी पद्धत पुढे वापरा.