ठोकळ्यांची रचना उपचाचणीत नमुना प्रत्यक्ष वस्तूंनी पुन्हा तयार करतात
WAIS-IV मधील ठोकळ्यांची रचना (Block Design) उपचाचणीत लाल, पांढरे आणि लाल-पांढरे पृष्ठभाग असलेल्या ठोकळ्यांनी दिलेल्या नमुन्यासारखी रचना बनवावी लागते. पूर्ण आकृतीचे ठोकळ्यांना अनुरूप भाग पाडून, योग्य पृष्ठभाग व दिशा निवडावी लागते आणि स्थानसंबंध जुळवून संपूर्ण रचना पुन्हा तयार करावी लागते.
WAIS-IV India मध्ये ही मॅट्रिक्स तर्क आणि दृश्य कोडी यांच्यासोबत आकलनाधारित तर्क निर्देशांक (PRI) बनवणारी मुख्य उपचाचणी आहे. गुण मिळण्यासाठी नमुन्याप्रमाणे रचना पूर्ण होणे आवश्यक असते. काही प्रश्नांत अचूक रचना पूर्ण करण्यासाठी लागलेला वेळही गुणांवर परिणाम करतो.
अहवालात “वेळेचे अतिरिक्त गुण वगळून ठोकळ्यांची रचना” असे गुण दिले असतील, तर त्यांची एकूण गुणांशी तुलना करून अचूक रचना आणि पूर्ण करण्याचा वेग यांचे परिणाम वेगळे पाहता येतात.
ठोकळ्यांच्या रचनेच्या गुणांतून दिसणाऱ्या क्षमता
गुण जास्त असल्यास गुंतागुंतीच्या नमुन्याचे तयार करता येतील असे भाग करणे, प्रत्येकाची दिशा व जागा प्रत्यक्ष ठोकळ्यांशी जुळवणे आणि संपूर्ण रचना अचूक बनवणे हे बलस्थान दिसते. पूर्ण आकृती किंवा मांडणीचा आराखडा पाहून कुठे विभागणी करायची आणि भाग कुठे ठेवले की ती रचना बनेल याचा विचार करण्याशी ही प्रक्रिया मिळतीजुळती आहे.
गुण कमी असण्याची वेगवेगळी रूपे असू शकतात: एकूण नमुना समजत असूनही त्याचे ठोकळ्यांना अनुरूप भाग करता न येणे, पृष्ठभागांची दिशा किंवा जागा चुकणे किंवा तयार केलेली रचना आणि नमुना यांची तुलना करायला वेळ लागणे. मनात रचना समजत असूनही हाताने ठोकळे फिरवून ठेवण्याचा टप्पा किंवा वेळेसाठीचे अतिरिक्त गुण यांचा समावेश झाल्यावर गुण कमी येऊ शकतात.
दृश्य कोड्यांच्या तुलनेत ठोकळ्यांच्या रचनेचे गुण स्पष्टपणे कमी असल्यास, मनात आकार जोडण्यापेक्षा प्रत्यक्ष वस्तू वापरून अचूक रचना तयार करण्याच्या अटींमध्ये भार वाढतो असे समजू शकते. संपूर्ण निकालात याचा अर्थ कसा लावायचा हे WAIS निकाल कसा वाचावा यात स्पष्ट केले आहे.
दृश्य कोडी आणि मॅट्रिक्स तर्क यांपेक्षा फरक
| उपचाचणी | थेट काय करावे लागते | मुख्य प्रक्रिया | प्रत्यक्ष वस्तू हाताळाव्या लागतात का? |
|---|---|---|---|
| ठोकळ्यांची रचना | नमुन्यासारखी रचना ठोकळ्यांनी बनवणे | पूर्ण आकृतीचे भाग पाडणे, दिशा जुळवणे आणि प्रत्यक्ष वस्तूंनी पुन्हा रचना करणे | होय |
| दृश्य कोडी | पूर्ण आकृती बनवू शकणारे अनेक भाग निवडणे | भाग मनात फिरवणे आणि जोडणे | नाही |
| मॅट्रिक्स तर्क | मॅट्रिक्स किंवा मालिकेतील गाळलेला भाग निवडणे | आकृत्यांमधील नियम शोधणे | नाही |
ठोकळ्यांची रचना आणि दृश्य कोडी या दोन्हींत भाग व संपूर्ण आकृती हाताळली जाते. फरक असा की एकात प्रत्यक्ष वस्तू जोडायच्या असतात, तर दुसऱ्यात फक्त मनात आकार जोडायचे असतात. मॅट्रिक्स तर्कात पूर्ण नमुना पुन्हा बनवायचा नसतो; आकृत्यांच्या क्रमातून नियम शोधायचा असतो.
BrainTypeIQ च्या कागदाची घडी उपचाचणीपेक्षा फरक
BrainTypeIQ ची कागदाची घडी हीसुद्धा आकार, दिशा आणि मांडणी हाताळणारी दृश्य-अवकाशीय प्रक्रियेची उपचाचणी आहे. ठोकळ्यांच्या रचनेत स्थिर नमुना प्रत्यक्ष वस्तूंनी पुन्हा तयार करतात. कागदाची घडी या उपचाचणीत मात्र घड्या घालताना होणारे बदल मनात लक्षात ठेवून, कागद उघडल्यावर छिद्रांची मांडणी कशी असेल ते निवडतात.