प्रौढ विकासात्मक मूल्यमापनात IQ चाचणी वापरण्याचे कारण
भारतात प्रौढांच्या बौद्धिक क्षमतांचे व्यावसायिक मूल्यमापन करण्यासाठी WAIS-IV India वापरली जाते. ADHD, autism, शिकण्यातील अडचण किंवा इतर विकासात्मक प्रश्नाच्या मूल्यमापनात WAISचे गुण, विकासाचा इतिहास, सध्याचे कामकाज, नैदानिक मुलाखत, चाचणीतील वर्तन आणि त्या प्रश्नासाठी निवडलेली इतर साधने एकत्र वापरली जातात. फक्त WAIS देऊन निदान ठरत नाही; पण क्षमता कुठे सहज वापरता येते आणि कोणत्या अटींमध्ये भार वाढतो हे ती स्पष्ट करते.
प्रत्यक्ष मूल्यमापनात सुरुवातीची सविस्तर भेट, मानसशास्त्रीय चाचण्या, स्वाक्षरीयुक्त अहवाल आणि निकाल समजावून सांगणारी भेट यांचा समावेश असू शकतो. चाचण्यांचा नेमका संच प्रत्येकाच्या प्रश्नानुसार बदलतो. चांगले शैक्षणिक गुण किंवा एका WAIS निर्देशांकातील बलस्थान यावरून दैनंदिन अडचण नाही असे ठरत नाही; विकासाचा इतिहास आणि प्रत्यक्ष कामकाज महत्त्वाचे राहते.
WAIS मधून दिसणारा संज्ञानात्मक क्षमतांचा संयोग
WAIS-IV India मधून एकंदर बौद्धिक पातळी दर्शवणारा FSIQ आणि भाषिक आकलन, आकलनाधारित तर्क, कार्यरत स्मृती व प्रक्रिया गती हे चार निर्देशांक मिळतात. समान FSIQ असलेल्या दोन व्यक्तींच्या चार निर्देशांकांची रचना वेगळी असेल, तर कामात किंवा अभ्यासात भार वाढणाऱ्या अटीही वेगळ्या असतात. चाचणीची रचना WAIS म्हणजे काय? यात सविस्तर दिली आहे.
उदाहरणार्थ, भाषिक आकलन व आकलनाधारित तर्काच्या तुलनेत कार्यरत स्मृती कमी असेल, तर गुंतागुंतीचा आशय समजूनही अनेक तोंडी सूचना लक्षात ठेवून काम करताना काही टप्पे सुटू शकतात. प्रक्रिया गती तुलनेने कमी असेल, तर वेळ घेऊन केलेला विचार उत्तम असूनही कमी वेळेत तुलना किंवा माहिती नोंदवताना कामगिरी खालावू शकते.
WAIS थेट दाखवते ते रचलेल्या चाचणी-परिस्थितीतील काम. त्या गुणांशी व्यक्तीचा विकासाचा इतिहास, चाचणीतील वर्तन आणि जीवनातील ठोस प्रसंग जोडल्यावर अनुकूल परिस्थिती व अधिक भार देणाऱ्या अटी समजतात. हा संबंध IQ मधील क्षमतांमधील फरक आणि विकासात्मक विकार यात स्पष्ट केला आहे.
WAIS-IV India ही भारतासाठीचे तुलनामान असलेली सध्याची स्थानिक आवृत्ती आहे; मात्र तुलनामानासाठीचा नमुना प्रामुख्याने शहरी, उच्चशिक्षित आणि इंग्रजीत सहजता असलेल्या लोकांचा होता. म्हणून तीन गोष्टी वेगळ्या आहेत: व्यक्ती आपल्या अडचणी कोणत्या भाषेत सांगते, चाचणी कोणत्या भाषेत घेतली जाते आणि गुण कोणत्या लोकसमूहाशी तुलना करून काढले जातात. मराठीत संवाद किंवा निकालाचे स्पष्टीकरण मिळाल्याने ती मराठी भाषेसाठी स्वतंत्रपणे प्रमाणित WAIS होत नाही. भाषेचा व शिक्षणाचा इतिहास लक्षात घेऊन गुणांचा अर्थ लावणे हा Clinical Psychologistच्या कामाचा भाग आहे.
RCI-नोंदणीकृत Clinical Psychologist हा योग्य पहिला तज्ज्ञ आहे
प्रौढांचे मानसशास्त्रीय मूल्यमापन आणि संज्ञानात्मक प्रोफाइल समजून घेणे हा मुख्य प्रश्न असेल, तर Rehabilitation Council of Indiaच्या नोंदणीत Maharashtra आणि Clinical Psychologist ही श्रेणी निवडून प्रौढांच्या चाचण्यांचा अनुभव असलेला तज्ज्ञ शोधता येतो. “Therapist” किंवा “counsellor” या सर्वसाधारण पदनामामुळे IQ आणि विकासात्मक मूल्यमापन करण्याची पात्रता स्पष्ट होत नाही.
औषधोपचार, इतर वैद्यकीय कारणांपासून फरक ओळखणे किंवा पुढील उपचारही आवश्यक असतील, तर मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा Clinical Psychologyशी जोडलेली रुग्णालयीन सेवा त्याच मार्गाचा भाग होते. कमी खर्चाचा सार्वजनिक रुग्णालयाचा मार्गही असू शकतो; तेथे WAISची उपलब्धता नैदानिक गरजेनुसार ठरते.
विकासाचा इतिहास समजण्यासाठी कुटुंबाकडून माहिती घेतली जाऊ शकते, पण प्रौढ व्यक्तीची गोपनीयता आणि कोणती माहिती शेअर केली जाईल हे मूल्यमापनात स्पष्ट असले पाहिजे. नोंदणी, भाषा, प्रत्यक्ष किंवा दूरस्थ चाचणी आणि स्वाक्षरीयुक्त अहवालाची व्याप्ती WAIS कुठे आणि कशी देता येते? यात दिली आहे.
WAIS मधील गुणांचा ADHD किंवा ASDशी संबंध स्वतंत्रपणे समजून घेण्यासाठी ADHD मधील संज्ञानात्मक प्रोफाइल आणि ASD मधील IQ व WAISची वैशिष्ट्ये पाहता येतात.