WAIS-5 sütunundaki bilgiler, 2024'te yayımlanan ABD sürümüne aittir. Türkiye normlarına dayalı WAIS-5 henüz standart kullanıma girmedi; beklenen geçiş zamanı WAIS-5 Türkiye'de ne zaman çıkar? sayfasında açıklanır.
Algısal akıl yürütme, görsel-uzamsal ve akıcı akıl yürütme olarak ayrıldı
En büyük değişiklik, WAIS-IV'te Algısal Akıl Yürütme İndeksi (PRI) altında bulunan alanın WAIS-5'te Görsel-Uzamsal İndeks (VSI) ve Akıcı Akıl Yürütme İndeksi (FRI) olarak ikiye ayrılmasıdır.
| WAIS-IV | ABD WAIS-5 | Puanın gösterdiği alan |
|---|---|---|
| Sözel Kavrama İndeksi (VCI) | Sözel Kavrama İndeksi (VCI; Verbal Comprehension Index) | Sözcük bilgisi, kavramları anlama ve sözel akıl yürütme |
| Algısal Akıl Yürütme İndeksi (PRI) | Görsel-Uzamsal İndeks (VSI; Visual Spatial Index) | Şekilleri ve konum ilişkilerini kavrayıp uzamsal olarak yapılandırma |
| Algısal Akıl Yürütme İndeksi (PRI) | Akıcı Akıl Yürütme İndeksi (FRI; Fluid Reasoning Index) | İlk kez görülen ilişkileri, kuralları ve nicel ilişkileri çözme |
| Çalışma Belleği İndeksi (WMI) | Çalışma Belleği İndeksi (WMI; Working Memory Index) | Bilgiyi geçici olarak tutup onunla işlem yapma |
| İşlemleme Hızı İndeksi (PSI) | İşlemleme Hızı İndeksi (PSI; Processing Speed Index) | Basit görsel bilgiyi hızlı ve doğru işleme |
WAIS-IV, Küplerle Desen, Matris Akıl Yürütme ve Görsel Bulmacalar puanlarını tek PRI altında toplar. WAIS-5 ise Küplerle Desen (Block Design) ile Görsel Bulmacalar'ı (Visual Puzzles) VSI; Matris Akıl Yürütme (Matrix Reasoning) ile Şekil Ağırlıkları'nı (Figure Weights) FRI içinde hesaplar.
Bu nedenle WAIS-IV'te ancak PRI'nin alt testlerine bakarak görülebilen görsel-uzamsal görevlerle akıcı akıl yürütme görevleri arasındaki fark, WAIS-5'te VSI ve FRI puanlarıyla doğrudan karşılaştırılabilir. WAIS-5, genel IQ'nun altındaki bilişsel dağılımı WAIS-IV'e göre daha ayrıntılı gösterir.
Görsel çalışma belleğini ölçen alt testler eklendi
WAIS-IV'ün WMI puanı, işitsel olarak sunulan Sayı Dizisi ve Aritmetik görevlerinden hesaplanır. ABD WAIS-5'in temel WMI puanı da işitsel olarak sunulan Sayı Sıralama (Digit Sequencing) ve Süregelen Sayılar (Running Digits) alt testlerinden oluşur.
WAIS-5'e bunlardan ayrı olarak görsel çalışma belleğini ölçen iki alt test eklenmiştir.
| Alt test | Görevde kullanılan işlem |
|---|---|
| Sembol Dizisi (Symbol Span) | Şekilleri ve sayfadaki konumlarını geçici olarak hatırlama |
| Uzamsal Toplama (Spatial Addition) | Görsel-uzamsal bilgiyi hatırlayıp işleme, gereksiz bilgiyi çıkararak üst üste bindirme |
Bu iki alt testten Görsel Çalışma Belleği İndeksi (Visual Working Memory Index) hesaplanır. Böylece işitsel bilgiyi tutup işlemenin yanında görsel ve uzamsal bilgiyle çalışan bellek de ayrı bir puanla incelenebilir.
FSIQ'yu oluşturan alt test sayısı 10'dan 7'ye düştü
FSIQ'yu oluşturan alt test sayısı WAIS-IV'te 10 iken ABD WAIS-5'te 7'ye düşmüştür.
| Değişiklik | ABD WAIS-5 FSIQ alt testleri |
|---|---|
| WAIS-IV'ten devam edenler | Benzerlikler (Similarities), Sözcük Dağarcığı (Vocabulary), Küplerle Desen (Block Design), Matris Akıl Yürütme (Matrix Reasoning), Kodlama (Coding) |
| FSIQ'ya yeni alınan | Şekil Ağırlıkları (Figure Weights) |
| WAIS-IV Sayı Dizisi görevinden ayrılarak alınan | Sayı Sıralama (Digit Sequencing) |
| FSIQ'dan çıkarılanlar | Genel Bilgi (Information), Görsel Bulmacalar (Visual Puzzles), Aritmetik (Arithmetic), Sembol Arama (Symbol Search) |
Sayı Sıralama, WAIS-IV'ün Sayı Dizisi içinde bulunan sıralama görevinin bağımsızlaştırılmış biçimidir. Şekil Ağırlıkları WAIS-IV'te PRI'nin yardımcı alt testiyken WAIS-5'te FRI'nin temel alt testi olmuştur.
Görsel Bulmacalar ile Sembol Arama WAIS-5'ten kaldırılmamıştır; VSI ve PSI'nin temel alt testleri olarak devam eder, ancak FSIQ hesabına girmez.
Yedi alt test, yalnızca FSIQ hesabında kullanılanları ifade eder. WAIS-IV 10 temel ve 5 yardımcı alt testten, ABD WAIS-5 ise 10 temel ve 10 yardımcı alt testten oluşur. Yardımcı alt test sayısı 5'ten 10'a çıktığı için toplam alt test sayısı 15'ten 20'ye yükselmiştir. Bu, 20 alt testin her değerlendirmede birlikte uygulanacağı anlamına gelmez; amaca göre yardımcı alt testler eklenir.
Alt testler eklendi, ayrıştırıldı ve kaldırıldı
ABD WAIS-5'te yeni alt testlerin yanı sıra WAIS-IV görevlerinin ayrıştırılması, kaldırılması ve konumlarının değiştirilmesi de söz konusudur.
| Değişiklik | Alt testler |
|---|---|
| WAIS-5'e eklenenler | Süregelen Sayılar (Running Digits), Küme İlişkileri (Set Relations), Miktar Adlandırma Hızı (Naming Speed Quantity), Sembol Dizisi (Symbol Span), Uzamsal Toplama (Spatial Addition) |
| Sayı Dizisi'nden üçe ayrılanlar | Sayı Sıralama (Digit Sequencing), İleri Sayı Dizisi (Digits Forward), Geri Sayı Dizisi (Digits Backward) |
| Kaldırılanlar | Resim Tamamlama (Picture Completion), İptal (Cancellation) |
| Temel alt teste geçen | Şekil Ağırlıkları (Figure Weights) |
| Yardımcı alt teste geçenler | Genel Bilgi (Information), Aritmetik (Arithmetic) |
WAIS-IV, ileri, geri ve sıralı sayı görevlerini tek Sayı Dizisi puanında birleştiriyordu. WAIS-5'te üçü bağımsız alt testtir: Sayı Sıralama temel WMI ve FSIQ'da, İleri Sayı Dizisi ile Geri Sayı Dizisi yardımcı ölçümlerde kullanılır. Yeni beş alt test akıcı akıl yürütme, işitsel ve görsel çalışma belleği ile işlemleme hızının ölçüm alanını genişletir.
WAIS-5'te temel indekslerden ayrı olarak GAI dâhil 15 yardımcı indeks (Ancillary Index) bulunur ve bunların 14'ü yenidir. Bu indeksler yalnızca ek adlandırmalardan ibaret değildir: beş temel alanı daha fazla alt testle değerlendirmeyi, çalışma belleğini işitsel-görsel ve tutma-işleme yönlerine ayırmayı, dil ya da motor yanıt yükünü azaltarak genel yeterliği farklı bileşimlerle okumayı sağlar.