Türkiye normlu WAIS-5'i 2030'dan önce beklemeyin
Türkiye normlarına sahip WAIS-5'in 2030'dan önce genel kullanıma girmesini gerçekçi bulmuyoruz. En iyimser tahminle 2030'ların başı; mevcut gidişata göre 2030'ların ortası veya sonrası daha olasıdır.
Bu, açıklanmış bir çıkış tarihi değil, Türkiye'deki uyarlama geçmişine dayanan BrainTypeIQ öngörüsüdür. ABD WAIS-5 2024'te yayımlandı, ancak Eylül 2026 itibarıyla Türkçe uyarlama, Türkiye normu veya standartlaştırma projesi görünmüyor. Üstelik ülkedeki yetişkin değerlendirmeleri hâlâ WAIS-R, WAIS-III, WAIS-IV ve sürümü belirtilmeyen WAIS uygulamalarına dağılmış durumda.
Bugün tanı, tedavi, destek veya sağlık kurulu için değerlendirmeye ihtiyacınız varsa WAIS-5'i yıllarca beklemeyin. Halen kabul edilen yolu kullanın; yalnızca uygulanacak sürümü, dili, normu ve teslim edilecek raporu baştan öğrenin.
WYZÖ-IV ve yetişkin TUZÖ takvimi ne söylüyor?
Türkiye'deki önceki uyarlama, yeni bir WAIS sürümünün birkaç yılda piyasaya çıkmadığını gösteriyor.
| Aşama | Yıl | Türkiye için anlamı |
|---|---|---|
| ABD WAIS-IV'ün yayımlanması | 2008 | Kaynak sürüm hazırdı |
| WYZÖ-IV uyarlama ve norm projesinin başlaması | 2012 | Kaynak sürümden 4 yıl sonra |
| Son saha aşamasının 52 uygulayıcıyla yürütülmesi | 2018 | Proje başladıktan 6 yıl sonra |
| WAIS-R'ın rutin kullanımının sürmesi | 2025–2026 | Uygulama pazarı tek bir güncel sürümde birleşmedi |
| ABD WAIS-5'in yayımlanması; Türkçe proje görünmemesi | 2024–2026 | 2030'a kadar tam yerelleştirme için süre çok kısa |
Bir yetişkin testini Türkçeye çevirmek yetmez; Türkiye'deki yaş gruplarından norm verisi toplamak, psikometrik doğrulamayı tamamlamak, materyal ve puanlama sistemini hazırlamak ve uygulayıcıları eğitmek gerekir. 2025'te WAIS-R'ın rutin kullanımının sürmesi de pazarın hızlı bir WAIS-5 geçişine hazır olmadığını gösteriyor. Bu nedenle 2030'ları en erken olası dönem sayıyoruz.
Asıl yerel değişim WAIS-5'ten önce gelebilir. TÜSEB'e göre 25 yaş ve üzeri yetişkin TUZÖ standardizasyonu tamamlandı; kâğıt-kalem ve bilgisayar sürümleri ile uygulama materyalleri geliştiriliyor. Türkiye için normlanan bu ulusal ölçeğin mevcut aşaması, yetişkin değerlendirmesini WAIS-5'ten önce değiştirebileceğini düşündürüyor.
WAIS-5'i beklemeden beş alanlı bilişsel profil
ABD WAIS-5, WAIS-IV'teki algısal akıl yürütmeyi görsel-uzamsal ve akıcı akıl yürütme olarak ayırarak beş ana alana geçti: sözel kavrama, görsel-uzamsal işleme, akıcı akıl yürütme, çalışma belleği ve işlemleme hızı. Yapısal değişiklikleri WAIS-IV ve WAIS-5 farkları sayfasında karşılaştırıyoruz.
BrainTypeIQ, dokuz görev üzerinden genel IQ ile aynı beş bilişsel alanın dağılımını gösterir. Resmî belge gereken durumda profesyonel değerlendirmeyi kullanın; amacınız kendinizi anlamaksa WAIS-5'i beklemeden çevrimiçi profilinizi görebilir ve 9 görevin 5 alanı nasıl ölçtüğünü inceleyebilirsiniz.