WAIS-IV ve WAIS-5 göstergelerinin CHC yetenekleriyle ilişkisi
CHC kuramındaki beş yeteneğe göre düzenlendiğinde, uluslararası WAIS-IV'ün dört göstergesi ile ABD WAIS-5'in beş ana göstergesi arasındaki fark şöyle görünür.
| CHC yeteneği | Uluslararası WAIS-IV yapısı | ABD WAIS-5 yapısı |
|---|---|---|
| Gc: kristalize zeka | Verbal Comprehension Index (VCI) | Verbal Comprehension Index (VCI) |
| Gv: görsel-uzamsal işleme | Perceptual Reasoning Index (PRI) | Visual Spatial Index (VSI) |
| Gf: akıcı akıl yürütme | Perceptual Reasoning Index (PRI) | Fluid Reasoning Index (FRI) |
| Gwm: çalışma belleği | Working Memory Index (WMI) | Working Memory Index (WMI) |
| Gs: işlemleme hızı | Processing Speed Index (PSI) | Processing Speed Index (PSI) |
Temel fark Gv ile Gf'dedir. WAIS-IV'te bu iki yetenek PRI içinde birlikte yer alırken WAIS-5'te görsel-uzamsal işleme VSI, akıcı akıl yürütme ise FRI altında ayrı puanlanır. WAIS-5'teki değişimin özü yalnızca bir gösterge eklenmesi değil, PRI içinde toplanan Gv ve Gf'nin ayrı sonuçlar olarak görülebilmesidir.
WAIS-IV'ün PRI göstergesi Gv ve Gf görevlerini birlikte içeriyordu
WAIS-IV yapısında Gv ile Gf aynı PRI içinde yer alsa da alt testlerin gerektirdiği işlemler birbirinden ayrılır.
| CHC yeteneği | PRI içindeki alt testler | Temel işlem |
|---|---|---|
| Gv: görsel-uzamsal işleme | Küplerle Desen, Görsel Bulmacalar, Resim Tamamlama | Şekli parçalara ayırıp yeniden kurmak; yön ve konum ilişkilerini işlemek |
| Gf: akıcı akıl yürütme | Matris Akıl Yürütme, Şekil Ağırlıkları | Şekiller veya nicelikler arasındaki ilişkiden kural çıkarmak |
WAIS-5'e yeni bir bilişsel yetenek eklenmiş değildir. WAIS-IV alt testlerinde zaten bulunan ayrım, VSI ve FRI göstergeleriyle sonuç düzeyinde görünür hale gelmiştir.
Japonya standardizasyon örneklemindeki 1.120 kişiyi inceleyen 2026 tarihli bir çalışma, kuramı hesaba katan Bayesçi model karşılaştırmalarında CHC temelli beş faktörlü, üst düzey g modelinin geleneksel dört faktörlü modele göre daha iyi uyum gösterdiğini buldu.
Görsel çalışma belleği ve genişletilmiş göstergeler
ABD WAIS-5'te işitsel görevlerden elde edilen ana WMI'ye ek olarak Symbol Span ve Spatial Addition görevlerinden Visual Working Memory Index (VWMI) hesaplanabilir. Ayrıca her alanı daha fazla alt testle inceleyen genişletilmiş göstergeler ve belirli işlemlere odaklanan yardımcı göstergeler bulunur.
| Yardımcı gösterge | Daha ayrıntılı ele aldığı alan |
|---|---|
| Verbal (Expanded Crystallized) Index (VECI) | Benzerlikler ve Sözcük Dağarcığına Bilgi ve Kavrama görevlerini ekleyen daha geniş Gc |
| Expanded Fluid Index (EFI) | Matris Akıl Yürütme ve Şekil Ağırlıklarına Aritmetik ve Set Relations görevlerini ekleyen daha geniş Gf |
| Quantitative Reasoning Index (QRI) | Şekil Ağırlıkları ve Aritmetikte görülen nicel akıl yürütme |
| Expanded Working Memory Index (EWMI) | İşitsel ve görsel görevleri birleştiren daha geniş Gwm |
WAIS-5'in gösterge yapısı CHC kuramına daha yakındır
Gv ile Gf'nin ayrılması ve çalışma belleği için yardımcı göstergelerin bulunması, ABD WAIS-5'in gösterge yapısını WAIS-IV'e göre CHC yetenekleriyle daha kolay ilişkilendirilebilir hale getirir.
Ancak CHC'ye daha yakın bir gösterge yapısı ile beş yeteneğin istatistiksel olarak açıkça ayrılması aynı şey değildir. ABD standardizasyon verisindeki 2.020 kişiyi bağımsız olarak yeniden inceleyen 2026 tarihli bir çalışma, Gv ile Gf'nin ayrıldığı beş grup faktörü yerine ikisini birleştiren dört grup faktörünü destekledi.
Alt testler ve FSIQ açısından WAIS-IV ile WAIS-5 arasındaki diğer değişiklikler WAIS-IV ve WAIS-5 farkı sayfasında karşılaştırılır.
BrainTypeIQ, Gc, Gf, Gv, Gwm ve Gs'yi beş ayrı alan olarak hesaplar ve bilişsel profili genel IQ ile birlikte gösterir.