WAIS bada ogólny poziom inteligencji i zróżnicowanie zdolności poznawczych
WAIS to skrót od Wechsler Adult Intelligence Scale, czyli Skali Inteligencji Wechslera dla Dorosłych. Psycholog przeprowadza indywidualne badanie obejmujące kilka rodzajów zadań, a następnie porównuje wyniki z normami dla wieku badanej osoby.
W Polsce stosuje się obecnie WAIS-R(PL), czyli Skalę Inteligencji Wechslera dla Dorosłych – Wersję Zrewidowaną. Badanie daje wynik ogólny oraz wyniki pokazujące funkcjonowanie w zadaniach słownych i bezsłownych. WAIS odpowiada więc nie tylko na pytanie o poziom IQ, lecz także pokazuje, w jakich zadaniach dana osoba najpełniej wykorzystuje swoje możliwości, a które wymagają od niej większego wysiłku poznawczego.
WAIS-R(PL) należy do starszej generacji skal Wechslera, ale opiera się na ogólnopolskiej normalizacji z lat 2003–2004. Wiek norm i struktura teoretyczna testu to dwie różne kwestie: jest to nadal dostępna, znormalizowana skala dla dorosłych.
WAIS-R(PL) daje trzy wyniki IQ i trzy wyniki czynnikowe
| Wynik | Co pokazuje |
|---|---|
| Iloraz Inteligencji w Skali Pełnej | ogólny poziom zdolności intelektualnych w całym badaniu |
| Iloraz Inteligencji w Skali Słownej | poziom wykonania zadań opartych głównie na języku, wiedzy i rozumowaniu słownym |
| Iloraz Inteligencji w Skali Bezsłownej | poziom wykonania zadań wymagających pracy na materiale wzrokowym, porządkowania układów i działania pod presją czasu |
| Rozumienie Werbalne | wiedzę, rozumienie znaczeń, tworzenie pojęć i rozumowanie słowne |
| Organizacja Percepcyjna | analizowanie, porządkowanie i konstruowanie materiału wzrokowego |
| Pamięć i Odporność na Dystraktory | utrzymywanie uwagi i informacji przy zadaniach pamięciowych, liczbowych i wykonywanych w określonym tempie |
Wyniki pokazują zarówno poziom na tle osób w tym samym wieku, jak i różnice wewnątrz profilu jednej osoby. Najniższy wynik danej osoby może nadal być wysoki na tle grupy wiekowej, a wysoki wynik ogólny może współistnieć z wyraźnie większym kosztem w jednym rodzaju zadań.
Znaczenie wyniku ogólnego opisujemy dokładniej w artykule Czym jest FSIQ?, pełny układ wyników w artykule Co oznaczają wyniki i wskaźniki WAIS?, a ich przełożenie na codzienne funkcjonowanie w artykule Jak czytać wynik WAIS?.
WAIS-R(PL) składa się z sześciu testów słownych i pięciu bezsłownych
| Testy słowne | Testy bezsłowne |
|---|---|
| Wiadomości | Braki w Obrazkach |
| Powtarzanie Cyfr | Porządkowanie Obrazków |
| Słownik | Klocki |
| Arytmetyka | Układanki |
| Rozumienie | Symbole Cyfr |
| Podobieństwa |
Zadania wymagają między innymi wyjaśniania znaczeń i zależności, korzystania z nabytej wiedzy, utrzymywania liczb w pamięci, dostrzegania brakujących elementów, układania sekwencji i konstruowania wzorów. „Skala Bezsłowna” łączy pracę wzrokową, organizację materiału, sprawność manualną i tempo.
Surowa liczba poprawnych odpowiedzi nie jest jeszcze wynikiem IQ. Psycholog przelicza ją według norm dla wieku, a następnie oblicza wyniki podtestów, trzy ilorazy inteligencji i trzy wyniki czynnikowe.
WAIS służy do oceny poziomu i profilu funkcjonowania intelektualnego
WAIS-R(PL) wykorzystuje się do oceny ogólnego poziomu inteligencji, mocnych i słabszych stron profilu, wysokich zdolności oraz niepełnosprawności intelektualnej. Wynik może też uzupełniać diagnozę kliniczną, neuropsychologiczną, edukacyjną lub zawodową i pomagać w doborze wsparcia.
W diagnozie ADHD lub spektrum autyzmu WAIS wnosi ocenę poziomu intelektualnego i różnic między sposobami rozwiązywania zadań. Specjalista łączy ją z wywiadem, historią rozwoju i oceną objawów, aby wskazać, co profil oznacza dla nauki i pracy. Zależność między nierównomiernym profilem a diagnozą rozwojową opisujemy w artykule Profil IQ a cechy neurorozwojowe.
Jeżeli wynik ma zostać złożony w szkole, miejscu pracy, Mensie lub innej instytucji, badanie i opinia muszą odpowiadać wymaganiom odbiorcy. Jeżeli celem badania jest samopoznanie, najważniejsza jest natomiast dobra interpretacja: nie sama tabela wyników, lecz wyjaśnienie, jak różnice ujawniają się w codziennym działaniu.
Badanie obejmuje osoby od 16 do 79 lat i trwa zwykle 60–90 minut
WAIS-R(PL) jest przeznaczony dla osób w wieku od 16 do 79 lat. Psycholog przeprowadza badanie indywidualnie, zwykle w formie papierowej, a sama sesja testowa trwa średnio 60–90 minut.
Do tego dochodzą wywiad, obliczenie i interpretacja wyników, rozmowa podsumowująca oraz przygotowanie pisemnej opinii, jeśli została zamówiona. Dlatego pełny proces może wymagać więcej niż jednego spotkania, a wynik jest zazwyczaj przekazywany później ustnie, pisemnie albo w obu formach.
Polskie Towarzystwo Psychologiczne przygotowuje WAIS-5. Do czasu jego publikacji polskie badania opierają się na WAIS-R(PL). Zmianę struktury wyjaśniamy w artykule WAIS-R(PL), WAIS-IV i WAIS-5 – najważniejsze różnice.