WAIS-R(PL) łączy zdolności CHC, a WAIS-5 wyraźniej je rozdziela
Teoria CHC opisuje między innymi pięć szerokich zdolności: inteligencję skrystalizowaną Gc, przetwarzanie wzrokowo-przestrzenne Gv, rozumowanie płynne Gf, pamięć roboczą Gwm i szybkość przetwarzania Gs.
WAIS-R(PL) powstał w starszym modelu i łączy kilka zdolności w szerokich skalach. Polski WAIS-5 rozdzieli je na pięć głównych obszarów. Najważniejsza zmiana polega na tym, że profil WAIS-5 będzie można znacznie łatwiej wyjaśnić za pomocą pięciu zdolności CHC.
Znaczenie wyników obu wersji opisujemy w artykule o wynikach i wskaźnikach WAIS, a przewidywany termin publikacji w artykule Kiedy WAIS-5 będzie dostępny w Polsce?.
| Zdolność CHC | WAIS-R(PL) | WAIS-5 |
|---|---|---|
| Gc – inteligencja skrystalizowana | głównie Rozumienie Werbalne | Rozumienie Słowne, VCI |
| Gv – przetwarzanie wzrokowo-przestrzenne | część Organizacji Percepcyjnej | Zdolności Wzrokowo-Przestrzenne, VSI |
| Gf – rozumowanie płynne | część Organizacji Percepcyjnej | Rozumowanie Płynne, FRI |
| Gwm – pamięć robocza | część Pamięci i Odporności na Dystraktory | Pamięć Robocza, WMI |
| Gs – szybkość przetwarzania | Symbole Cyfr w kilku szerszych wynikach | Szybkość Przetwarzania, PSI |
Skala Słowna, Skala Bezsłowna i trzy czynniki WAIS-R(PL) obejmują szerokie, częściowo nakładające się wymagania. Każdy z nich łączy więc kilka zdolności CHC.
Od WAIS-R do WAIS-5 oddzielono zdolności wzrokowo-przestrzenne od rozumowania płynnego
W WAIS-R(PL) Organizacja Percepcyjna łączy analizę kształtów, budowanie układów, porządkowanie sekwencji i dostrzeganie relacji. W języku CHC mieszczą się tu zarówno Gv, czyli praca z formą i przestrzenią, jak i Gf, czyli odkrywanie nowych zależności.
WAIS-IV był generacją pośrednią: zastąpił Organizację Percepcyjną wskaźnikiem PRI, lecz nadal łączył w nim zadania wzrokowo-przestrzenne i rozumowanie płynne.
WAIS-5 pokazuje tę różnicę w dwóch głównych wskaźnikach: VSI dla analizy formy, położenia i konstrukcji oraz FRI dla odkrywania reguł i zależności. Osobne wyniki ujawniają różnicę, która wcześniej była ukryta w szerokim obszarze.
WAIS-5 pozwala osobno ocenić wzrokową pamięć roboczą
W WAIS-R(PL) czynnik Pamięć i Odporność na Dystraktory łączy Arytmetykę, Powtarzanie Cyfr i Symbole Cyfr, czyli pamięć słuchową, obciążenie liczbowe oraz szybkość wzrokowo-ruchową. WAIS-5 uzupełnia ten obraz osobnym pomocniczym wynikiem wzrokowej pamięci roboczej.
W międzynarodowym WAIS-5 główny WMI opiera się na zadaniach słuchowych, natomiast pomocniczy VWMI mierzy pamięć wzrokowo-przestrzenną za pomocą Symbol Span i Spatial Addition. Pozwala to odróżnić obciążenie związane z informacją usłyszaną od obciążenia związanego z zapamiętywaniem kształtów i położeń.
WAIS-5 ma strukturę bliższą teorii CHC
Układ pięciu głównych obszarów WAIS-5 jest zbliżony do podziału na Gc, Gv, Gf, Gwm i Gs. Największą wartością tej struktury jest możliwość osobnego opisania zdolności wzrokowo-przestrzennych, płynnego rozumowania, pamięci roboczej i szybkości zamiast szukania ich wewnątrz szerokich skal WAIS-R(PL).
WAIS jest konkretnym testem, a CHC teorią opisującą zdolności. Pięć obszarów WAIS-5 daje profil znacznie łatwiejszy do wyjaśnienia za pomocą CHC niż szerokie skale WAIS-R(PL). Szczegółowe zmiany FSIQ i podtestów przedstawiamy w artykule WAIS-R(PL), WAIS-IV i WAIS-5.
BrainTypeIQ również oblicza osobne wyniki Gc, Gf, Gv, Gwm i Gs oraz wynik ogólny, dzięki czemu pokazuje pięć obszarów profilu poznawczego w jednym badaniu online.