Teoria CHC ujmuje inteligencję na trzech poziomach
Teoria Cattella–Horna–Carrolla, nazywana teorią CHC, porządkuje zdolności poznawcze od najbardziej ogólnego poziomu do konkretnych procesów. Cattell rozróżnił inteligencję płynną i skrystalizowaną, Horn rozszerzył model między innymi o pamięć, przetwarzanie wzrokowe i szybkość, a Carroll uporządkował wyniki wielu badań w trzy warstwy.
| Poziom | Co opisuje | Przykład |
|---|---|---|
| warstwa III: zdolność ogólna | wspólny poziom wykonania wielu różnych zadań poznawczych | czynnik g |
| warstwa II: zdolności szerokie | duże obszary, takie jak wiedza, rozumowanie, przestrzeń, pamięć i szybkość | Gc, Gf, Gv, Gwm, Gs |
| warstwa I: zdolności wąskie | bardziej szczegółowe procesy tworzące zdolności szerokie | wiedza leksykalna, indukcja, wizualizacja, szybkość percepcyjna |
Przykładowo odnajdywanie reguły w nowym szeregu figur można opisać na poziomie ogólnym jako przejaw czynnika g, na poziomie zdolności szerokiej jako Gf, a na poziomie wąskim jako wnioskowanie indukcyjne. Relację najwyższej warstwy z wynikiem IQ wyjaśniamy w artykule o czynniku g.
Gc, Gf, Gv, Gwm i Gs opisują różne rodzaje zdolności
W interpretacji wyniku IQ i profilu poznawczego szczególnie użyteczna jest środkowa warstwa szerokich zdolności.
| Zdolność | Jej główna funkcja | Przykład |
|---|---|---|
| Gc: rozumienie słowne / inteligencja skrystalizowana | używanie zdobytego słownictwa, wiedzy i pojęć | wyjaśnienie znaczenia słowa lub relacji między pojęciami |
| Gf: rozumowanie płynne | odnajdywanie relacji i reguł w nowym problemie | wyprowadzenie zasady z szeregu figur lub kilku warunków |
| Gv: przetwarzanie wzrokowo-przestrzenne | operowanie kształtem i położeniem w wyobraźni | obrócenie figury lub złożenie całości z części |
| Gwm: pamięć robocza | utrzymywanie informacji podczas jej przetwarzania | zapamiętanie liczb i uporządkowanie ich w głowie |
| Gs: szybkość przetwarzania | szybkie i dokładne wykonywanie prostych, powtarzalnych operacji | wyszukiwanie zgodnych symboli w ograniczonym czasie |
Teoria CHC obejmuje również inne zdolności szerokie, między innymi przetwarzanie słuchowe, uczenie się, wydobywanie informacji z pamięci długotrwałej oraz czytanie i pisanie. Pięć wymienionych obszarów jest jednak szczególnie ważnych dla profilu pokazywanego przez BrainTypeIQ.
Ten sam wynik ogólny może powstać z różnych profili
Całkowite IQ łączy wykonanie wielu zadań w jeden wynik. Dwie osoby z podobnym IQ nie muszą więc podobnie radzić sobie w każdym rodzaju zadania.
Osoba z wysokim Gc i Gf oraz niższym Gwm i Gs może bardzo dobrze rozumieć złożone treści, a jednocześnie tracić tempo, gdy trzeba utrzymać kilka warunków i szybko wykonać serię odpowiedzi. Osoba z wysokim Gv może szybciej uchwycić układ z diagramu niż z długiego opisu słownego.
Teoria CHC pozwala jednocześnie opisać ogólny poziom IQ i profil zdolności składających się na ten wynik. Przełożenie takiego układu na pracę, naukę i rozmowę opisujemy w artykule Czym jest profil poznawczy?.
WAIS-R(PL) i WAIS-5 inaczej pokazują zdolności CHC
WAIS-R(PL) powstał przed upowszechnieniem współczesnego układu CHC. Jego Skala Słowna, Skala Bezsłowna i trzy czynniki łączą wymagania należące do kilku szerokich zdolności.
Rozumienie Werbalne jest najbliższe Gc. Organizacja Percepcyjna obejmuje dużą część Gv oraz część rozumowania. Czynnik Pamięć i Odporność na Dystraktory łączy Gwm z obciążeniem liczbowym i szybkością Symboli Cyfr. Szybkość Gs najsilniej ujawnia się właśnie w tym podteście.
WAIS-5 rozdziela pięć głównych obszarów: rozumienie słowne, zdolności wzrokowo-przestrzenne, rozumowanie płynne, pamięć roboczą i szybkość przetwarzania. Dzięki temu jego strukturę można znacznie łatwiej zestawić z CHC. Dokładne przejście między wersjami omawiamy w artykule Teoria CHC a WAIS.
BrainTypeIQ mierzy pięć szerokich zdolności
BrainTypeIQ wykorzystuje dziewięć zadań do obliczenia całkowitego IQ oraz wyników rozumienia słownego Gc, rozumowania płynnego Gf, przetwarzania wzrokowo-przestrzennego Gv, pamięci roboczej Gwm i szybkości przetwarzania Gs. Te pięć obszarów pozwala zobaczyć zarówno ogólny poziom, jak i układ profilu poznawczego.
Zestaw zadań i sposób łączenia ich w pięć wyników opisujemy w artykule Dziewięć zadań i pięć obszarów. Wykonaj bezpłatny test BrainTypeIQ, aby zobaczyć całkowite IQ i własny profil pięciu zdolności.