Przetwarzanie wzrokowo-przestrzenne operuje kształtem i położeniem
Przetwarzanie wzrokowo-przestrzenne to zdolność obracania, rozkładania i składania figur w wyobraźni przy zachowaniu ich kształtu, kierunku i wzajemnego położenia. Różnice w tej zdolności ujawniają się szczególnie wtedy, gdy nie wystarcza samo rozpoznanie obiektu, lecz trzeba śledzić jego obrót lub kilka kolejnych przekształceń.
Gv obejmuje rotację umysłową, rozumienie relacji góra–dół, lewo–prawo i przód–tył oraz przewidywanie, jak części utworzą całość. Korzystamy z niego, gdy obracamy mapę zgodnie z kierunkiem marszu, wyobrażamy sobie pokój na podstawie rzutu lub oceniamy, pod jakim kątem mebel przejdzie przez drzwi.
Gdzie widać wyższe i niższe Gv
| Sytuacja | Przy wyższym Gv | Przy niższym Gv |
|---|---|---|
| obrót i kierunek | łatwiej rozpoznać tę samą figurę po obrocie | obrót częściej myli się z odbiciem lustrzanym |
| części i całość | łatwiej przewidzieć, jak połączyć elementy w gotową formę | ustalenie miejsca części w całości trwa dłużej |
| mapa i plan | układ pozostaje czytelny mimo zmiany orientacji | po obróceniu planu trudniej rozpoznać ten sam układ |
| kilka przekształceń | łatwiej śledzić w myślach składanie, cięcie i obracanie | pośredni kształt lub położenie częściej wypada z wyobraźni |
WAIS-R(PL) pokazuje Gv przede wszystkim w zadaniach konstrukcyjnych
W WAIS-R(PL) cztery podtesty tworzą czynnik Organizacja Percepcyjna. Nie wszystkie mierzą dokładnie to samo, ale Klocki i Układanki szczególnie mocno angażują Gv.
| Podtest | Główne wymaganie |
|---|---|
| Klocki | rozłożenie wzoru na części oraz odtworzenie ich kierunku i położenia za pomocą klocków |
| Układanki | połączenie nieregularnych części w rozpoznawalną całość |
| Braki w Obrazkach | uchwycenie całej sceny i odnalezienie istotnego brakującego elementu |
| Porządkowanie Obrazków | ułożenie scen w logiczną sekwencję zdarzeń |
Organizacja Percepcyjna łączy więc konstruowanie przestrzenne, analizę obrazu i rozumienie kolejności. Wynik tego czynnika jest szerszy niż samo Gv.
W WAIS-5 podtesty Block Design i Visual Puzzles tworzą osobny Visual Spatial Index, VSI. Najważniejszą zmianą jest oddzielenie VSI od wskaźnika płynnego rozumowania FRI. Porównanie wersji przedstawiamy w artykule WAIS-R(PL) a WAIS-5.
Gv różni się od rozumowania płynnego
| Obszar | Główna operacja | Typowe zadanie |
|---|---|---|
| Gv: przetwarzanie wzrokowo-przestrzenne | obracanie, rozkładanie i składanie formy z zachowaniem położenia | Klocki, puzzle, składanie papieru |
| Gf: rozumowanie płynne | wyprowadzanie reguły lub relacji z kilku informacji | matryce i wagi figuralne |
Jeśli trzeba wyobrazić sobie, jak z części powstanie gotowa figura, na pierwszy plan wychodzi Gv. Jeśli trzeba odkryć zasadę rządzącą szeregiem figur, większy udział ma Gf. Oba zadania mogą wyglądać podobnie, ale wymagają innego rodzaju operacji.
BrainTypeIQ oblicza Gv na podstawie składania papieru i układanek do składania, a następnie pokazuje ten wynik obok Gc, Gf, Gwm i Gs.