Dwie osoby z takim samym całkowitym IQ mogą różnić się tym, czy łatwiej przychodzi im czytanie długiego tekstu i porządkowanie argumentu, czy szybkie porównywanie wielu krótkich informacji. Tę różnicę pokazuje profil poznawczy.
Profil poznawczy pokazuje strukturę całkowitego IQ
Całkowite IQ streszcza ogólny poziom wspólny dla wielu zadań. Profil poznawczy pokazuje, z jakiego układu zdolności powstaje ten wynik.
Nazwy zależą od testu, lecz najczęściej rozróżnia się:
- rozumienie znaczeń słów i korzystanie ze zdobytej wiedzy
- odkrywanie relacji i reguł w nowych problemach
- operowanie kształtem, położeniem i układem w wyobraźni
- utrzymywanie informacji podczas bieżącego myślenia
- szybkie i dokładne powtarzanie prostego wyszukiwania, porównywania i odpowiadania
WAIS-R(PL) opisuje profil przez Skalę Słowną, Skalę Bezsłowną, trzy czynniki i jedenaście podtestów. WAIS-5 oraz BrainTypeIQ pokazują pięć zdolności osobno. Nazwy właściwe dla każdej wersji przedstawiamy w artykule Wyniki i wskaźniki WAIS, a pięć szerokich zdolności w artykule Teoria CHC.
W profilu trzeba oddzielić poziom względem rówieśników od względnej pozycji zdolności u tej samej osoby. Szybkość może być wyższa od średniej populacyjnej, a jednocześnie wyraźnie niższa od bardzo wysokiego rozumienia słownego tej osoby. Najniższy wynik we własnym profilu nie musi więc być niski w populacji.
Różnice zdolności ujawniają się na konkretnych etapach pracy
W codziennym działaniu warto rozłożyć zadanie na czynności, a nie zatrzymywać się na nazwie zawodu lub przedmiotu.
Osoba z wysokim rozumieniem słownym i relatywnie niższą szybkością może szybko uchwycić cel raportu, argument i wniosek, lecz tracić czas na wyszukiwanie cyfr, wpisywanie cytatów, ujednolicanie formatu i kontrolę załączników. Obciążenie nie pojawia się na etapie rozumienia, ale w drugiej części pracy — podczas wyszukiwania, wpisywania i sprawdzania.
Osoba z wysokim rozumowaniem lub Gv i relatywnie niższym Gwm może odkryć strukturę problemu, gdy ma warunki przed sobą w zapisanej formie, lecz zgubić ustne ustalenia lub wynik pośredni przechowywany wyłącznie w głowie. W nauce problemem bywa wtedy nie trudność pojęcia, lecz utrzymanie kilku warunków podczas obliczenia.
Różnicę między łatwiejszym przetwarzaniem słownym a niewerbalnym opisujemy w artykule Przewaga werbalna i niewerbalna.
Określ, czy trudność dotyczy rozumienia, utrzymania, decyzji czy wykonania
BrainTypeIQ przekłada profil na codzienne sytuacje przez cztery etapy: rozumienie, utrzymanie, decyzję i wykonanie. To samo zdanie „nie nadążam za spotkaniem” może oznaczać inny problem.
| Etap | Co rzeczywiście się dzieje | Zmiana warunków |
|---|---|---|
| rozumienie | nieznane pojęcia lub pominięte założenia nie łączą się w sens | udostępnić wcześniej temat, słownik i materiały |
| utrzymanie | podczas słuchania kolejnej wypowiedzi znika wcześniejszy punkt lub pytanie | zapisywać decyzje i otwarte kwestie we wspólnej notatce |
| decyzja | treść jest jasna, ale trudno szybko zdecydować, czy się zgodzić, wyrazić sprzeciw czy zadać pytanie | wcześniej określić kryteria i możliwe odpowiedzi |
| wykonanie | odpowiedź da się napisać po spotkaniu, lecz rozmowa idzie dalej przed jej sformułowaniem | przygotować punkty i uzupełnić wypowiedź na czacie lub po spotkaniu |
Dopóki problem nazywa się wyłącznie „trudnością ze spotkaniami”, nie wiadomo, który warunek zmienić. Profil podpowiada prawdopodobny etap, a obserwacja powtarzających się sytuacji pokazuje, gdzie faktycznie kumuluje się obciążenie. Limit czasu, przerwanie i kilka działań naraz mogą przesunąć trudność na inny etap.
Mocną zdolność można wykorzystać do odciążenia słabszego etapu
Przy mocnym rozumieniu słownym i wolniejszym porównywaniu warto raz zbudować jasne kryteria, definicję ukończenia i gotowe sformułowania, a potem zamienić je w szablon lub listę wyboru. W ten sposób wysoka zdolność językowa ogranicza liczbę powtarzanych decyzji i wpisów.
Przy mocnym rozumowaniu lub Gv i słabszym utrzymywaniu kilku warunków warto przenieść kolejność oraz zależności na diagram, pozostawić wyniki pośrednie na ekranie i zaznaczać aktualny krok. Struktura staje się widoczna, a liczba informacji trzymanych wyłącznie w głowie maleje.
Potrzebne umiejętności ćwiczy się bezpośrednio. Obciążenie pamięci lub porównywania zmniejsza się za pomocą notatek, list kontrolnych, szablonów i podziału pracy. To skuteczniejsze niż ogólna próba „wytrenowania” każdego relatywnie słabszego wyniku.
BrainTypeIQ pokazuje całkowite IQ i profil Gc, Gf, Gv, Gwm oraz Gs na podstawie dziewięciu zadań. Po wykonaniu testu artykuł Jak czytać raport BrainTypeIQ? pomaga przełożyć różnice punktowe na konkretne etapy pracy i nauki.