Niski PRI utrudnia odtwarzanie układów i odkrywanie reguł na rysunkach
Przy niższym wskaźniku rozumowania percepcyjnego większą trudność sprawiają zwykle dwie grupy zadań: odtwarzanie kształtów i układów oraz znajdowanie reguły, która nie jest od razu widoczna.
- po obróceniu figury potrzeba więcej czasu, aby rozpoznać ten sam kształt
- trudno przewidzieć całość z kilku oddzielnych części
- podczas porównywania wzoru z własną pracą gubi się odpowiadające sobie elementy
- reguła pokazana wyłącznie na rysunkach nie staje się szybko oczywista
- przy kilku możliwych zasadach trudno pamiętać, która została już sprawdzona
Obciążenie rośnie, gdy trzeba jednocześnie utrzymać położenie, kierunek, relację części do całości i kilka hipotez, a następnie przekształcić je w głowie. Dlatego duże znaczenie ma to, czy trudniejsza była konstrukcja przestrzenna, czy odkrywanie abstrakcyjnej relacji.
PRI z WAIS-IV i Organizacja Percepcyjna w WAIS-R(PL) łączą zdolności w różny sposób
PRI jest wskaźnikiem z WAIS-IV. Łączy Klocki, Matryce i Puzzle Wzrokowe, a więc zadania wzrokowo-przestrzenne z rozumowaniem płynnym. W WAIS-R(PL) odpowiada mu Organizacja Percepcyjna, obliczana z innego zestawu podtestów.
| Rodzaj obciążenia | PRI w WAIS-IV | Organizacja Percepcyjna w WAIS-R(PL) |
|---|---|---|
| Odtwarzanie wzoru z elementów | Klocki | Klocki |
| Odkrywanie abstrakcyjnej reguły | Matryce | brak bezpośredniego odpowiednika w czynniku |
| Łączenie kształtów w wyobraźni | Puzzle Wzrokowe | Układanki z fizycznymi elementami |
| Ważny szczegół i kontekst | nie należy do podstawowej trójki | Braki w Obrazkach i Porządkowanie Obrazków |
Oba wyniki dotyczą szeroko pojętego przetwarzania niewerbalnego, lecz łączą je z innymi zadaniami. Znaczenie wyniku zależy więc od wersji WAIS i podtestów, z których został obliczony.
W WAIS-5 ten dawny wspólny obszar rozdzielono na Zdolności Wzrokowo-Przestrzenne i Rozumowanie Płynne. Ta zmiana dobrze pokazuje, dlaczego kształty i reguły warto analizować osobno, nawet jeśli starszy wynik łączy je w jeden czynnik. Różnice między wersjami opisujemy w artykule WAIS-R(PL) a WAIS-5.
W pracy i nauce większą trudność sprawiają rysunki, układy i nowe zadania bez instrukcji słownej
Niższy wynik może być widoczny wtedy, gdy trzeba:
- dopasować rysunek techniczny do rzeczywistego przedmiotu lub układu
- odtworzyć ustawienie elementów z gotowego wzoru
- wyobrazić sobie obrót, złożenie, przekrój albo kolejny stan konstrukcji
- znaleźć zależność w tabeli, wykresie lub serii symboli bez opisu słownego
- działać szybko, jednocześnie przeszukując wzrokowo materiał i układając elementy
Osoba może dobrze odkrywać reguły, ale wolniej operować kształtem, albo odwrotnie. Pamięć robocza, tempo, koordynacja wzrokowo-ruchowa i limit czasu dodatkowo różnicują wykonanie. Najbardziej użyteczna interpretacja wskazuje dokładny rodzaj zadania, który wiąże się z większym obciążeniem.
Przenieś informacje o relacjach i kolejnych krokach z pamięci na papier lub przedmioty
Najlepsza strategia polega na zapisaniu lub ułożeniu tego, co dotąd trzeba było utrzymywać i przekształcać w głowie.
| Sytuacja | Sposób zmniejszenia obciążenia |
|---|---|
| Kierunek i położenie | obróć kartkę lub przedmiot, zaznacz górę, dół i kierunek strzałką |
| Części i całość | wypróbuj różne ułożenia elementów, narysuj kontur całości i zachowaj każdy etap |
| Porównanie ze wzorem | połóż oba obrazy obok siebie i oznacz te same miejsca tym samym numerem |
| Ukryta reguła | zapisz krótkie hipotezy i sprawdzaj je po jednej |
| Wieloetapowa operacja | zapisuj każdy krok w osobnym wierszu i oznacz wykonane działania |
Używaj krótkich nazw relacji: „obrót o 90°”, „czerwone u góry”, „A i B mają tę samą długość”. Nie chodzi o dodawanie długiego opisu, lecz o odciążenie pamięci roboczej od śledzenia kierunku, stanu pośredniego i kolejności.
BrainTypeIQ pokazuje rozumowanie płynne Gf i przetwarzanie wzrokowo-przestrzenne Gv jako dwa osobne obszary. Dzięki temu można sprawdzić, czy większe obciążenie pojawia się przy regułach, czy przy kształtach i układach, a następnie dobrać właściwą strategię.