Test inteligencji pomaga wyjaśnić trudności i dobrać wsparcie
W ocenie ADHD lub autyzmu u osoby dorosłej test inteligencji jest potrzebny wtedy, gdy trzeba poznać ogólny poziom zdolności, wyjaśnić problemy w nauce lub pracy albo ustalić, dlaczego niektóre zadania kosztują wyraźnie więcej wysiłku niż inne. Pokazuje, czy obciążenie rośnie przede wszystkim przy materiale językowym, wzrokowym, utrzymywaniu informacji czy pracy pod presją czasu.
Największą wartością testu jest przełożenie profilu zdolności na konkretne warunki funkcjonowania i wsparcia. Wynik zestawia się z historią rozwoju, przebiegiem badania i trudnościami powtarzającymi się w codziennym życiu, dzięki czemu staje się jednym z elementów pełnej oceny ADHD lub autyzmu.
WAIS-R(PL), Stanford–Binet 5 i Raven 2 odpowiadają na inne pytania
Psycholog dobiera test inteligencji dorosłych do wieku, celu, języka i rodzaju informacji potrzebnej w diagnozie. Do wyboru ma kilka uznanych w Polsce narzędzi.
| Test | Co daje | Kiedy jest szczególnie użyteczny |
|---|---|---|
| WAIS-R(PL) | trzy ilorazy IQ, trzy czynniki i profil jedenastu podtestów | szeroka ocena dorosłego od 16 do 79 lat i opis mocniejszych oraz słabszych części profilu |
| Stanford–Binet 5 | pięć czynników CHC badanych słownie i bezsłownie | szeroki zakres wieku i potrzeba bardziej współczesnego, wieloczynnikowego profilu |
| Raven 2 | wynik niewerbalnego rozumowania przy mniejszym obciążeniu językowym | pytanie o wykrywanie relacji i reguł, także wtedy, gdy język utrudnia szersze badanie |
Raven 2 koncentruje się na niewerbalnym rozumowaniu. WAIS-R(PL) i Stanford–Binet 5 przedstawiają wielowymiarowy profil, przy czym WAIS-R(PL) wykorzystuje trzy ilorazy IQ i trzy czynniki. WAIS-5 pokazuje pięć głównych obszarów. Pełną budowę WAIS-R(PL) opisujemy w artykule Czym jest WAIS?.
Wybór wynika z pytania. Profil wielu zdolności jest potrzebny, gdy osoba rozumie złożone problemy, ale gubi kolejne instrukcje lub traci dokładność pod presją czasu. Gdy główną przeszkodą jest język badania, większą wartość może mieć metoda niewerbalna.
Diagnozę ADHD lub autyzmu prowadzi zespół pracujący z dorosłymi
Jeśli celem jest diagnoza i leczenie, zgłoś się do placówki oceniającej ADHD lub spektrum autyzmu u dorosłych. Psycholog prowadzi ocenę i przygotowuje opinię, a psychiatra odpowiada za diagnozę medyczną i leczenie. Test inteligencji powinien wykonywać psycholog przeszkolony w danym narzędziu; sam tytuł psychoterapeuty nie oznacza takich kwalifikacji.
Od 17 września 2025 roku do psychologa i psychiatry w placówkach z umową NFZ można zgłaszać się bez skierowania. Konkretne badanie jest wykonywane wtedy, gdy wynika z celu oceny i znajduje się w ofercie placówki. Prywatnie można również zamówić samą ocenę inteligencji.
Powiązania między profilem a codziennymi trudnościami omawiamy osobno w artykułach o ADHD i zdolnościach poznawczych oraz spektrum autyzmu i profilu poznawczym.