IQ دے مختلف سکوراں وچ فرق دا نشوونما دے عارضیاں نال رشتہ اے
جے سمجھ یا استدلال دی مضبوط صلاحیت دے نال معلومات یاد رکھݨ، کم بدلݨ، مقرر وقت وچ کم کرن تے مکاؤݨ وچ کمزوری وی ہووے، تاں نشوونما نال جُڑیاں خصوصیتاں دی ایہ صورت سمجھݨی آسان ہو جاندی اے کہ «مشکل کم ہو جاندے نیں، پر روزمرہ دے کم لگاتار ٹھیک نہیں ہوندے»۔
گروہ دے اوسط وچ، ASD (آٹزم سپیکٹرم) وچ استدلال دے مقابلے وچ پروسیسنگ سپیڈ گھٹ، تے ADHD (توجہ دی کمی تے حد توں ودھ سرگرمی دے عارضے) وچ ورکنگ میموری تھوڑی گھٹ ہون دا رجحان اے (WAIS-IV تے WISC-V دا میٹا تجزیہ)۔ ایہناں دے فرق دی تفصیل ADHD دے ذہنی صلاحیتاں دے پروفائل تے ASD دے ذہنی صلاحیتاں دے پروفائل وچ اے۔
دوجے پاسے، IQ دے مختلف سکوراں وچ فرق عام آبادی وچ وی بہت ملدا اے۔ WAIS-IV دی معیار بندی دے نمونے وچ 70٪ توں ودھ لوکاں دا گھٹ توں گھٹ اِک اشاریہ، اوہناں دے اپنے 4 اشارییاں دے اوسط توں شماریاتی طور اُتے اہم فرق رکھدا سی۔ نشوونما نال جُڑیاں خصوصیتاں دے رشتے وچ اہم گل صرف صلاحیتاں دا فرق موجود ہون نہیں، سگوں ایہ اے کہ صلاحیتاں دا اوہ فرق روزمرہ دے کِس مرحلے نوں غیر مستقل بنا رہیا اے۔
مشکل کم ہو جان دے باوجود روزمرہ دے کم لگاتار ٹھیک کیوں نہیں ہوندے؟
مواد سمجھݨ تے اوہنوں روزمرہ دا کم بنا کے آخر تک انجام دین لئی وکھرے ذہنی عمل چاہیدے نیں۔
| مرحلہ | کیہڑی لوڑ ہوندی اے | بوجھ زیادہ ہووے تاں کی سامنے آؤندا اے |
|---|---|---|
| سمجھ تے استدلال | لفظاں دا مطلب یا مسئلے دی بناوٹ سمجھݨا | پیچیدہ وضاحت سمجھ سکدے نیں تے حل سوچ سکدے نیں |
| یاد رکھݨا تے تازہ کرنا | مقصد، شرطاں تے وچکارلے نتیجے ذہن وچ رکھݨا | زبانی ہدایتاں یا کم دے وچکار دیاں شرطاں بھُل جاندیاں نیں |
| کم بدلݨا تے دوبارہ شروع کرنا | رکاوٹ یا تبدیلی توں بعد اصل مقصد اُتے واپس آؤݨا | وچکار رکاوٹ توں بعد یاد نہیں رہندا کہ کم کِتھے تک ہویا اے یا اگلا قدم کی اے |
| معلومات اُتے کم تے نتیجہ تیار کرنا | مقرر وقت اندر لبھݨ، ملا کے جانچݨ تے لکھݨ دا کم اگے ودھاؤݨا | مواد سمجھ آؤندا اے، پر اندراج یا جانچ وقت اُتے نہیں مُکدی |
| مکمل کرنا | مقرر کم یاد کرنا، جانچݨا تے جمع کراؤݨا | مواد تیار ہوݨ دے باوجود کم جمع کراؤݨ تک نہیں پہنچدا |
مشکل منصوبہ بندی یا امتحان دے سوالاں وچ کدی اِکّو کم اُتے توجہ رکھ کے سمجھ تے استدلال دی صلاحیت کافی دیر ورتی جا سکدی اے۔ پر اخراجات دا حساب جمع کراؤݨ یا سکول دا کم جمع کراؤݨ وچ کئی قدم ہوندے نیں: آخری تاریخ یاد رکھݨی، ضروری چیزاں اکٹھیاں کرنیاں، قاعدے جانچݨے، اندراج یا لکھائی کرنی تے کم جمع کراؤݨا۔
سو گل ایہ نہیں کہ مشکل کم ہو جاندے نیں پر آسان کم نہیں ہوندے۔ آسان لگݨ والے روزمرہ دے کماں وچ کئی اوہ مرحلے شامل ہوندے نیں جیہڑے بندے لئی ہر واری یکساں طریقے نال انجام دینا اوکھے ہوندے نیں۔
WAIS دے اشاریے سمجھ، استدلال، ورکنگ میموری تے پروسیسنگ سپیڈ بارے سوچݨ وچ مدد کردے نیں۔ شروع کرن، کم بدلݨ، وقت سنبھالݨ تے مکاؤݨ وچ انتظامی ذہنی صلاحیتاں، یعنی executive functions، وی شامل نیں، جیہناں نوں صرف IQ دے اشارییاں نال پورا نہیں سمجھیا جا سکدا۔ کم رُکݨ دے مرحلے کِس طرح وکھرے کرنے نیں، ایہ سمجھ آ جان دے باوجود کم اگے کیوں نہیں ودھدا؟ وچ تفصیل نال بیان کیتا گیا اے۔
جِنّی مضبوط صلاحیت نال کمی پوری ہوندی اے، مشکل اوہنی لُک سکدی اے
سمجھ تے استدلال دی مضبوط صلاحیت زیادہ بوجھ والے مرحلیاں نوں سنبھالݨ لئی وی ورتی جاندی اے۔ جیہڑی گل سُݨن توں رہ گئی، اوہدا مطلب باقی گل بات توں کڈھ لینا؛ قدم یاد رکھݨ دی بجائے ہر واری طریقہ سمجھ کے دوبارہ سوچݨا؛ یا گفتگو نوں شعوری قاعدیاں تے پہلے توں تیار جملیاں وچ بدل لینا، ایس دیاں مثالاں نیں۔
اُچے IQ والے ADHD بالغاں دیاں انتظامی ذہنی صلاحیتاں عام آبادی دے معیار مطابق اوسط حد وچ ہوندیاں ہوئیاں وی، اوہو جیہی اُچی صلاحیت والے لوکاں توں گھٹ ہو سکدیاں نیں۔ اُچی صلاحیت مشکل نوں مٹاؤندی نہیں؛ اوہ نتیجے نوں اوسط حد تک پہنچاؤݨ وچ مدد کردی اے، جیہدے نال لگݨ والا وقت تے تھکاوٹ باہرلے لوکاں نوں گھٹ دکھائی دیندے نیں۔ وقت دی تنگی، کئی کم اکٹھے کرن، اچانک تبدیلی تے تھکاوٹ اکٹھیاں ہون تاں ایہ سہارا کافی نہیں رہندا، تے اِک واری ہویا کم ہر واری اوہو طرح نہیں ہوندا۔ اُچی صلاحیت تے نشوونما یا سکھݨ دیاں مشکلاں دا اِک دوجے نوں لُکا لینا 2E وچ وی ہوندا اے۔
آسے پاسے دے لوک اوہناں موقعیاں اُتے ویکھی مضبوط صلاحیت نوں معیار بنا کے توقع رکھدے نیں جتھے بندہ چنگا کم کردا اے۔ ایس لئی جے پیچیدہ مواد سمجھݨ والا بندہ کم جمع کراؤݨ، نال لیاوݨ والیاں چیزاں یا روز دے مقرر کماں وچ غلطی کرے، تاں اوہنوں «سمجھدا اے پر کردا نہیں» یا «صلاحیت اے پر دھیان نہیں دیندا» سمجھݨ دا امکان ودھ جاندا اے۔
جے زبانی ہدایتاں لکھ کے دین نال گلاں رہ جان گھٹدیاں نیں، کم نوں وچکارلے مرحلیاں وچ ونڈ کے ہر مرحلے دی آخری تاریخ رکھݨ نال کم مُکدا اے، یا کئی کم اکٹھے نہ کرن نال درستگی ودھدی اے، تاں جذبے دی بجائے اوہناں مرحلیاں نوں بدلݨ دی لوڑ اے جتھے ایہناں شرطاں وچ بوجھ اکٹھا ہوندا اے۔
نشوونما دی جانچ وچ سکوراں دے فرق نالوں روزمرہ دی کارکردگی دا فرق اہم اے
نشوونما دی جانچ وچ ایہ ویکھیا جاندا اے کہ ترتیب نال لئے گئے ٹیسٹ وچ ظاہر ہون والی صلاحیت تے روزمرہ وچ لگاتار انجام دتے جا سکݨ والے کم وچ کِنّا فرق اے۔
| معلومات | کی سمجھ آؤندا اے |
|---|---|
| WAIS ورگے ذہانت دے ٹیسٹ | مجموعی صلاحیت دی سطح، ہر شعبے دی مضبوطی تے کمزوری، ٹیسٹ وچ وقت ورتݨ تے غلطیاں کرن دا طریقہ |
| بچپن توں نشوونما دی تاریخ تے کئی حالتاں دی معلومات | مشکل کدوں توں اے، تے گھر، سکول یا کم وچ کِتھے لگاتار سامنے آؤندی اے |
| روزمرہ دی زندگی سنبھالݨ دیاں صلاحیتاں دے پیمانے، روزمرہ دے رویے بارے درجے تے انٹرویو | کیہڑے عمل مستقل طور اُتے نہیں ہوندے، کیہڑے سہارے ورتے جا رہے نیں، تے شرطاں بدلݨ نال کارکردگی کِس طرح بدل دی اے |
ترتیب نال بنائے ٹیسٹ دے ماحول وچ صلاحیت ظاہر ہو سکدی اے، پر روزمرہ وچ رکاوٹاں تے کئی آخری تاریخاں ہون تاں اوہو طرح کم اگے نہیں ودھدا۔ ایس لئی بالغاں وچ نشوونما دے عارضیاں دی جانچ وچ نشوونما دی تاریخ، کئی حالتاں دی معلومات، روزمرہ دی زندگی سنبھالݨ دیاں صلاحیتاں تے ٹیسٹ دوران ویکھی کارکردگی نوں نتیجیاں دے نال جوڑیا جاندا اے (NICE دیاں تشخیص تے جانچ دیاں ہدایتاں)۔
WAIS دے سکوراں دا فرق وی اِکّو قاعدے نال ایہ کہہ کے طے نہیں کیتا جاندا کہ «15 پوائنٹ یا ودھ دا فرق وڈا اے»۔ ورتے گئے ٹیسٹ دے نسخے دی اہم فرق دی حد تے اوہ فرق کِنّے لوکاں وچ ملدا اے، یعنی بنیادی شرح، ورتی جاندی اے۔ نتیجے دی رپورٹ وچ ایہ کِس طرح ویکھݨا اے، ایہ WAIS دے نتیجے کِس طرح پڑھنے نیں؟ وچ اے۔
نشوونما دی جانچ وچ IQ دے مختلف سکوراں وچ فرق نوں ورتݨ دا مقصد ایہ لبھݨا اے کہ بندہ کِس صلاحیت نال کمی پوری کردا اے، کِس مرحلے اُتے بوجھ اکٹھا ہوندا اے، تے کِنّاں شرطاں وچ ایہ سہارا کافی نہیں رہندا۔ ایس توں اوہ ماحول تے مدد ٹھوس شکل وچ طے کیتے جا سکدے نیں جیہناں وچ صلاحیت بہتر ورتی جا سکے۔ صلاحیتاں دے فرق نوں کم، گفتگو تے پڑھائی نال جوڑݨ دے طریقے ذہنی صلاحیتاں دا پروفائل کِس طرح پڑھنا اے؟ وچ بیان کیتے گئے نیں۔