WAIS-IV ਦਾ FSIQ, 4 ਸੂਚਕ, GAI ਅਤੇ CPI
WAIS-IV ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਟੈਸਟ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਨ ਵਾਲਾ FSIQ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ VCI, PRI, WMI ਤੇ PSI ਹੁੰਦੇ ਹਨ। GAI ਅਤੇ CPI ਉਹੀ 10 ਮੁੱਢਲੇ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਸਹਾਇਕ ਸਕੋਰ ਹਨ।
| ਸਕੋਰ | ਅਰਥ |
|---|---|
| FSIQ — ਪੂਰੇ ਟੈਸਟ ਦਾ IQ | ਟੈਸਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਕੁੱਲ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ |
| VCI — ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ | ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਤਰਕ ਕਰਨਾ |
| PRI — ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਤਰਕ | ਦ੍ਰਿਸ਼-ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ ਜਾਂ ਨਿਯਮ ਲੱਭਣਾ |
| WMI — ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ | ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੁਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ |
| PSI — ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ | ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨਾ |
| GAI — General Ability Index | ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ VCI ਅਤੇ PRI ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਬੌਧਿਕ ਯੋਗਤਾ |
| CPI — Cognitive Proficiency Index | ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ WMI ਅਤੇ PSI ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੰਭਾਲਣ ਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨ ਦੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ |
ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਕੋਰ ਅਜਿਹੇ ਪੈਮਾਨੇ ’ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਔਸਤ 100 ਅਤੇ ਮਿਆਰੀ ਵਿਚਲਨ 15 ਹੈ।
FSIQ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਕੁੱਲ ਬੌਧਿਕ ਯੋਗਤਾ
FSIQ, VCI, PRI, WMI ਅਤੇ PSI ਦੇ 10 ਮੁੱਢਲੇ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 4 ਸੂਚਕ ਸਕੋਰਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਔਸਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਕੁੱਲ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ FSIQ ਕੀ ਹੈ? ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
VCI: ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਤਰਕ
VCI ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ — Similarities, ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ — Vocabulary ਅਤੇ ਆਮ ਗਿਆਨ — Information ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ, ਸਾਂਝੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਲੱਭਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲ ਕੇ ਸਮਝਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। WAIS-IV India ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਟੈਸਟ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਅਸਰ ਵੀ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਯੋਗਤਾ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ ਅਤੇ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ — Gc ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
PRI: ਦ੍ਰਿਸ਼-ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ’ਤੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕ
PRI ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਬਲਾਕਾਂ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ਾਇਨ — Block Design, ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਵਿੱਚ ਤਰਕ — Matrix Reasoning ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਹੇਲੀਆਂ — Visual Puzzles ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ: ਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਕੇ ਬਣਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖੇ ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਜਾਂ ਨਿਯਮ ਪਛਾਣਨਾ। ਇਹ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ — Gv ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕ — Gf ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
WMI: ਸੁਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ
WMI ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਅੰਕ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ — Digit Span ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਿਸਾਬ — Arithmetic ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੁਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ, ਉਸ ਦੀ ਤਰਤੀਬ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਜਵਾਬ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। Arithmetic ਵਿੱਚ ਅੰਕਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਹਿਸਾਬ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਕੰਮ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ — Gwm ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
PSI: ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੱਭਣ, ਮਿਲਾਉਣ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ
PSI ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਭਣਾ — Symbol Search ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਿਖਣਾ — Coding ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਧਾਰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੱਭਣ, ਮਿਲਾਉਣ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। Coding ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਕੋਰ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਸਪੀਡ — Gs ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
GAI ਅਤੇ CPI ਦਾ ਅਰਥ
GAI, VCI ਤੇ PRI ਦੇ 6 ਮੁੱਢਲੇ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਅਤੇ CPI, WMI ਤੇ PSI ਦੇ 4 ਮੁੱਢਲੇ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ FSIQ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਘਟਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ; ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। FSIQ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਸਕੋਰਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਦਾ ਅਰਥ GAI ਅਤੇ CPI ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
WAIS-5 ਵਿੱਚ PRI ਨੂੰ VSI ਅਤੇ FRI ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ
ਅਮਰੀਕੀ WAIS-5 ਵਿੱਚ WAIS-IV ਦੇ PRI ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਸਥਾਨਕ ਯੋਗਤਾ ਦੇ VSI ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਦੇ FRI ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਖ ਸੂਚਕ 5 ਹੋ ਗਏ ਹਨ: VCI, VSI, FRI, WMI ਅਤੇ PSI। WAIS-IV ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਮਾਪੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਹੁਣ ਵੱਖਰੇ ਸੂਚਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਬਦੀਲੀਆਂ WAIS-IV ਅਤੇ WAIS-5 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 5 ਸੂਚਕਾਂ ਦਾ CHC ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ CHC ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ WAIS ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।