ਇੱਥੇ WAIS-IV India ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ 2024 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੋਏ ਅਮਰੀਕੀ WAIS-5 ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਹਾਇਕ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਲਈ ਆਧਾਰ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ WAIS-IV ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮੁੱਢਲੇ ਅਤੇ 5 ਸਹਾਇਕ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ WAIS-5 ਦਾ ਜਾਰੀ ਹੋਣਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਤਰਕ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼-ਸਥਾਨਕ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ WAIS-IV ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਤਰਕ ਵਾਲੇ PRI ਦਾ ਖੇਤਰ ਅਮਰੀਕੀ WAIS-5 ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੂਚਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ: ਦ੍ਰਿਸ਼-ਸਥਾਨਕ ਯੋਗਤਾ ਦਾ VSI ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਦਾ FRI।
| WAIS-IV | ਅਮਰੀਕੀ WAIS-5 | ਸਕੋਰ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਯੋਗਤਾ |
|---|---|---|
| ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ — VCI | Verbal Comprehension — VCI | ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਤਰਕ |
| ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਤਰਕ — PRI | Visual Spatial — VSI | ਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਥਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਸਮਝ ਕੇ ਸਥਾਨਕ ਬਣਤਰ ਬਣਾਉਣਾ |
| ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਤਰਕ — PRI | Fluid Reasoning — FRI | ਨਵੇਂ ਸੰਬੰਧ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਪਛਾਣਨਾ |
| ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ — WMI | Working Memory — WMI | ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਉਸ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ |
| ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ — PSI | Processing Speed — PSI | ਸਧਾਰਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨਾ |
WAIS-IV ਵਿੱਚ ਬਲਾਕਾਂ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ਾਇਨ — Block Design, ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਵਿੱਚ ਤਰਕ — Matrix Reasoning ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਹੇਲੀਆਂ — Visual Puzzles ਦੇ ਸਕੋਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ PRI ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। WAIS-5 ਵਿੱਚ Block Design ਅਤੇ Visual Puzzles ਤੋਂ VSI ਅਤੇ Matrix Reasoning ਤੇ ਤਰਾਜ਼ੂ ਦੇ ਭਾਰ — Figure Weights ਤੋਂ FRI ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ WAIS-IV ਵਿੱਚ “ਦ੍ਰਿਸ਼-ਸਥਾਨਕ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਸਕੋਰ ਉੱਚਾ ਹੈ?” ਜਾਣਨ ਲਈ PRI ਦੇ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਦੇਖਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। WAIS-5 ਵਿੱਚ ਇਹ ਫ਼ਰਕ VSI ਅਤੇ FRI ਦੇ ਸਕੋਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। WAIS-5 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ IQ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ WAIS-IV ਨਾਲੋਂ ਹੋਰ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ 5 ਸੂਚਕਾਂ ਅਤੇ Gc, Gf, Gv, Gwm ਤੇ Gs ਦਾ ਸੰਬੰਧ CHC ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ WAIS ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ
WAIS-IV India ਦਾ WMI ਸੁਣਾ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅੰਕ ਯਾਦ ਰੱਖਣ — Digit Span ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਿਸਾਬ — Arithmetic ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ WAIS-5 ਦਾ ਮੁੱਖ WMI ਵੀ ਸੁਣੇ ਅੰਕਾਂ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ Digit Sequencing ਅਤੇ Running Digits ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
WAIS-5 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ।
| ਉਪ-ਟੈਸਟ | ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ |
|---|---|
| Symbol Span | ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਸਫ਼ੇ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ |
| Spatial Addition | ਦ੍ਰਿਸ਼-ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਯਾਦ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਬੇਲੋੜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਜੋੜਨਾ |
ਇਨ੍ਹਾਂ 2 ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਤੋਂ Visual Working Memory Index ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਉਸ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਸਕੋਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
FSIQ ਦੀ ਬਣਤਰ 10 ਤੋਂ 7 ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ
FSIQ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਪ-ਟੈਸਟ WAIS-IV ਦੇ 10 ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਅਮਰੀਕੀ WAIS-5 ਦੇ 7 ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
| ਤਬਦੀਲੀ | ਅਮਰੀਕੀ WAIS-5 ਦੇ FSIQ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ |
|---|---|
| WAIS-IV ਤੋਂ ਜਾਰੀ | ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ — Similarities, ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ — Vocabulary, Block Design, Matrix Reasoning, ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਿਖਣਾ — Coding |
| ਨਵਾਂ FSIQ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ | Figure Weights |
| WAIS-IV ਦੇ Digit Span ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਮਲ | Digit Sequencing |
| FSIQ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾਏ | ਆਮ ਗਿਆਨ — Information, Visual Puzzles, Arithmetic, ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਭਣਾ — Symbol Search |
Digit Sequencing, WAIS-IV ਦੇ Digit Span ਵਿੱਚ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਵਧਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ। Figure Weights ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ WAIS-IV ਵਿੱਚ PRI ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਸੀ, ਪਰ WAIS-5 ਵਿੱਚ FRI ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
Visual Puzzles ਅਤੇ Symbol Search ਨੂੰ WAIS-5 ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ VSI ਅਤੇ PSI ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਹਨ, ਪਰ FSIQ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ।
7 ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਤੱਕ ਘਟਾਈ ਗਈ ਗਿਣਤੀ ਸਿਰਫ਼ FSIQ ਕੱਢਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਬਣਤਰ ਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ WAIS-IV ਵਿੱਚ 10 ਮੁੱਢਲੇ ਅਤੇ 5 ਸਹਾਇਕ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਅਮਰੀਕੀ WAIS-5 ਵਿੱਚ 10 ਮੁੱਖ ਅਤੇ 10 ਸਹਾਇਕ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਹਨ। ਸਹਾਇਕ ਉਪ-ਟੈਸਟ 5 ਤੋਂ 10 ਹੋਣ ਨਾਲ ਟੈਸਟ ਦੇ ਕੁੱਲ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 15 ਤੋਂ 20 ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ 15 ਤੋਂ 20 ਦੀ ਤੁਲਨਾ WAIS-IV India ਦੇ 10 ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਾਰੇ 20 ਉਪ-ਟੈਸਟ ਇੱਕੋ ਵਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਹਾਇਕ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਮਕਸਦ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਪ-ਟੈਸਟ ਜੋੜੇ, ਵੰਡੇ ਅਤੇ ਹਟਾਏ ਗਏ ਹਨ
ਅਮਰੀਕੀ WAIS-5 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਨਵੇਂ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜੋੜੇ ਗਏ। ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ WAIS-IV ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੁਝ ਹਟਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਦਲੀ ਗਈ ਹੈ।
| ਤਬਦੀਲੀ | ਉਪ-ਟੈਸਟ |
|---|---|
| WAIS-5 ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ | Running Digits, Set Relations, Naming Speed Quantity, Symbol Span, Spatial Addition |
| Digit Span ਨੂੰ 3 ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ | Digit Sequencing, Digits Forward, Digits Backward |
| ਹਟਾਏ | ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਗੁੰਮ ਹਿੱਸਾ — Picture Completion, ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਚਿੱਤਰ ਲੱਭਣਾ — Cancellation |
| ਮੁੱਖ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਬਣਾਇਆ | Figure Weights |
| ਸਹਾਇਕ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਬਣਾਏ | Information, Arithmetic |
WAIS-IV ਦਾ Digit Span ਅੰਕ ਉਸੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ, ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਅਤੇ ਵਧਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਕੋਰ ਵਿੱਚ ਜੋੜਦਾ ਸੀ। WAIS-5 ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੱਖਰੇ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। Digit Sequencing ਮੁੱਖ WMI ਅਤੇ FSIQ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ Digits Forward ਅਤੇ Digits Backward ਸਹਾਇਕ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਜੋੜੇ ਗਏ 5 ਉਪ-ਟੈਸਟ ਨਵੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕ, ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮੁੱਖ ਸੂਚਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ WAIS-5 ਵਿੱਚ GAI ਸਮੇਤ 15 ਸਹਾਇਕ ਸੂਚਕ — Ancillary Index — ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 14 ਨਵੇਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ 5 ਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਹਰਕਤ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦਾ ਬੋਝ ਘਟਾ ਕੇ ਕੁੱਲ ਯੋਗਤਾ ਕੱਢਣ ਵਰਗੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਕਸਦ ਅਨੁਸਾਰ ਨਤੀਜੇ ਸਮਝਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਧੇ ਹਨ।