WAIS-IV ਅਤੇ WAIS-5 ਦੇ ਸੂਚਕ CHC ਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ?
CHC ਸਿਧਾਂਤ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ WAIS-IV India ਦੇ ਚਾਰ ਸੂਚਕਾਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ WAIS-5 ਦੇ ਪੰਜ ਸੂਚਕਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ।
| CHC ਸਮਰੱਥਾ | WAIS-IV India | ਅਮਰੀਕੀ WAIS-5 |
|---|---|---|
| Gc: ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ਡ ਬੁੱਧੀ, ਅਰਥਾਤ ਸਿੱਖੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ | ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ (VCI) | Verbal Comprehension Index (VCI) |
| Gv: ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ | ਦੇਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਤਰਕ (PRI) | Visual Spatial Index (VSI) |
| Gf: ਫਲੂਇਡ ਰੀਜ਼ਨਿੰਗ, ਅਰਥਾਤ ਨਵੇਂ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਤਰਕ | ਦੇਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਤਰਕ (PRI) | Fluid Reasoning Index (FRI) |
| Gwm: ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ | ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ (WMI) | Working Memory Index (WMI) |
| Gs: ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਗਤੀ | ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਗਤੀ (PSI) | Processing Speed Index (PSI) |
ਫ਼ਰਕ Gv ਅਤੇ Gf ਵਿੱਚ ਹੈ। WAIS-IV ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ PRI ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਪਰ WAIS-5 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਾਨਿਕ ਸੂਚਕ (VSI) ਅਤੇ ਫਲੂਇਡ ਰੀਜ਼ਨਿੰਗ ਸੂਚਕ (FRI) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। WAIS-5 ਦਾ ਮੁੱਖ ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੂਚਕ ਵਧਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ PRI ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ Gv ਅਤੇ Gf ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਸਕੋਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਣਾ ਹੈ।
WAIS-IV ਦੇ PRI ਵਿੱਚ Gv ਅਤੇ Gf ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ
WAIS-IV ਵਿੱਚ Gv ਅਤੇ Gf ਇੱਕੋ PRI ਵਿੱਚ ਹਨ, ਪਰ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵੱਖ ਹਨ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ WAIS-IV India ਵਿੱਚ Block Design, Visual Puzzles ਅਤੇ Matrix Reasoning ਮੁੱਖ PRI ਉਪ-ਟੈਸਟ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ Picture Completion ਅਤੇ Figure Weights ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੂਲ WAIS-IV ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਹਨ।
| CHC ਸਮਰੱਥਾ | PRI ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਪ-ਟੈਸਟ | ਮੁੱਖ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ |
|---|---|---|
| Gv: ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ | Block Design, Visual Puzzles, Picture Completion | ਆਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣਾ ਅਤੇ ਜੋੜਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਰਤਣਾ |
| Gf: ਫਲੂਇਡ ਰੀਜ਼ਨਿੰਗ | Matrix Reasoning, Figure Weights | ਆਕਾਰਾਂ ਜਾਂ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਨਿਯਮ ਕੱਢਣਾ |
WAIS-5 ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ ਜੋੜੀ ਗਈ। WAIS-IV ਦੇ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਕੇ VSI ਅਤੇ FRI ਦੇ ਸੂਚਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਪਾਨੀ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਮਿਆਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ 1,120 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 2026 ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਬੇਜ਼ੀਅਨ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ CHC ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪੰਜ ਕਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ g ਵਾਲਾ ਮਾਡਲ ਰਵਾਇਤੀ ਚਾਰ-ਕਾਰਕ ਮਾਡਲ ਨਾਲੋਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਸੀ।
ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੂਚਕ
ਅਮਰੀਕੀ WAIS-5 ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਮੁੱਖ WMI ਦੇ ਨਾਲ, Symbol Span ਅਤੇ Spatial Addition ਤੋਂ Visual Working Memory Index (VWMI) ਵੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੂਚਕ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ ਸਹਾਇਕ ਸੂਚਕ ਵੀ ਹਨ।
| ਸਹਾਇਕ ਸੂਚਕ | ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਮਾਪਦਾ ਹੈ |
|---|---|
| Verbal (Expanded Crystallized) Index (VECI) | Similarities ਅਤੇ Vocabulary ਦੇ ਨਾਲ Information ਅਤੇ Comprehension ਜੋੜ ਕੇ Gc ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਮਾਪ |
| Expanded Fluid Index (EFI) | Matrix Reasoning ਅਤੇ Figure Weights ਦੇ ਨਾਲ Arithmetic ਅਤੇ Set Relations ਜੋੜ ਕੇ Gf ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਮਾਪ |
| Quantitative Reasoning Index (QRI) | Figure Weights ਅਤੇ Arithmetic ਵਿੱਚ ਦਿਖਣ ਵਾਲਾ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਤਰਕ |
| Expanded Working Memory Index (EWMI) | ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਜੋੜ ਕੇ Gwm ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਮਾਪ |
WAIS-5 ਦੇ ਸੂਚਕਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ CHC ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਹੋਰ ਨੇੜੇ ਆਈ ਹੈ
Gv ਅਤੇ Gf ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸੂਚਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਅਮਰੀਕੀ WAIS-5 ਦੇ ਸੂਚਕਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ WAIS-IV ਨਾਲੋਂ CHC ਦੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ।
ਪਰ ਸੂਚਕਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦਾ CHC ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੱਖ ਹੋਣਾ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਮਿਆਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ 2,020 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਮੁੜ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 2026 ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਨੇ Gv ਅਤੇ Gf ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਸਮੂਹ-ਕਾਰਕਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਸਮੂਹ-ਕਾਰਕਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।
WAIS-IV ਤੋਂ WAIS-5 ਵਿੱਚ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਅਤੇ FSIQ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ WAIS-IV ਅਤੇ WAIS-5 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
BrainTypeIQ ਵਿੱਚ Gc, Gf, Gv, Gwm ਅਤੇ Gs ਦੇ ਪੰਜ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸਕੋਰ ਵੱਖਰੇ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਸਮੁੱਚੇ IQ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਵੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ।