ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਰਤਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ
ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਬਦਲਦੇ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੌਜੂਦਾ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕੋਈ ਵਾਕ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਾਂ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਮੁੱਢਲੇ ਅੰਕ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨਤੀਜੇ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਅਗਲੀ ਗਣਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵਰਤ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ “ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ” ਹੈ। ਉਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਬਦਲਣਾ ਜਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗਣਨਾ ਕਰਨਾ “ਬਦਲ ਕੇ ਵਰਤਣਾ” ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣਾ “ਅੱਪਡੇਟ ਕਰਨਾ” ਹੈ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਣਨਾ ਵਰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੋਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਣੇ ਅੰਕ ਜਿਉਂ ਦੇ ਤਿਉਂ ਦੁਹਰਾਉਣ ਵਰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣਾ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ’ਤੇ ਬੋਝ ਕਿੱਥੇ ਵੱਧ ਦਿਖਦਾ ਹੈ?
| ਹਾਲਾਤ | ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |
|---|---|
| ਲਿਖਤ ਸਮਝਣਾ | ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ ਕਰਤਾ, ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਵਾਕ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ |
| ਗੱਲਬਾਤ | ਦੂਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਅਤੇ ਸਵਾਲ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਜਵਾਬ ਬਣਾਉਣਾ |
| ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਣਨਾ ਅਤੇ ਤਰਕ | ਮੁੱਢਲੇ ਅੰਕ, ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨਤੀਜੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰਨਾ |
| ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਕੰਮ | ਕੰਮ ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ, ਕਿਹੜੇ ਪੜਾਅ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ |
ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧੇ, ਮਿਲਦੀਆਂ-ਜੁਲਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਪਵੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਕੰਮ ਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਬਾਰੀਕ ਵੇਰਵੇ ਵੀ ਸਹੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣੇ ਪੈਣ—ਇਹ ਸ਼ਰਤਾਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਣ, ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ’ਤੇ ਬੋਝ ਉੱਨਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਹੱਦ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੇ ਸਮੂਹ ਵਰਤਣਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬਾਲਗਾਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਸਮਰੱਥਾ ਲਗਭਗ 3–5 ਚੰਕਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੰਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, 20260827 ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਅਸੰਬੰਧਿਤ 8 ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ “27 ਅਗਸਤ 2026” ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੌਖਿਕ ਹਦਾਇਤਾਂ, ਵਿਚਕਾਰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਬੋਝ ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲਿਖ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੇ ਢੰਗ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਾਲੀ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਾਨਿਕ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ
ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਾਲੀ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਵਿੱਚ ਅੰਕਾਂ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਜੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ੋਨ ਨੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਉਣ ਜਾਂ ਮੌਖਿਕ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵੇਲੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਾਨਿਕ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਵਿੱਚ ਆਕਾਰ, ਸਥਿਤੀ, ਦਿਸ਼ਾ ਜਾਂ ਚਾਲ ਨੂੰ ਬਣਤਰ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਚਿੱਤਰ ਵਜੋਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਰਕਿੰਗ ਦੀ ਬਣਤਰ ਰਾਹੀਂ ਗੱਡੀ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ ਥਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਨਕਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਵੇਲੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲੀ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ। ਸਕ੍ਰੀਨ ’ਤੇ ਦੇਖੇ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀਏ ਤਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਾਲੀ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ। ਸੁਣੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਨਕਸ਼ੇ ਵਾਂਗ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚੀਏ ਤਾਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਾਨਿਕ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ।
ਇਸ ਲਈ ਮੌਖਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੁਣੇ ਪੜਾਅ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੇ ਔਖੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਚਿੱਤਰ ਜਾਂ ਬਣਤਰ ਰਾਹੀਂ ਦਿਖਾਏ ਜਾਣ ’ਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣੇ ਆਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਲਟ, ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੇ ਔਖੇ ਹੋਣ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ’ਤੇ ਵਰਤਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
WAIS-IV ਦਾ WMI ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅੰਕਾਂ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ WAIS-IV India ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ Digit Span ਅਤੇ Arithmetic ਤੋਂ WMI ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Letter-Number Sequencing ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੂਲ WAIS-IV ਦਾ 16–69 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਲਈ ਸਹਾਇਕ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਹੈ।
| ਉਪ-ਟੈਸਟ | ਕਿਸਮ | ਮੁੱਖ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ |
|---|---|---|
| Digit Span | ਮੁੱਖ ਉਪ-ਟੈਸਟ | ਸੁਣੇ ਅੰਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਦੱਸੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ |
| Arithmetic | ਮੁੱਖ ਉਪ-ਟੈਸਟ | ਮੌਖਿਕ ਸਵਾਲ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨਤੀਜੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਗਣਨਾ ਕਰਨਾ |
| Letter-Number Sequencing | ਸਹਾਇਕ ਉਪ-ਟੈਸਟ | ਅੰਕਾਂ ਅਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਤੈਅ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣਾ |
Digit Span ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਮ, ਉਲਟੇ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ਰਕ WAIS-IV ਦੇ Digit Span ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅੰਕਾਂ ਅਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਬੋਝ WAIS-IV ਦੇ Letter-Number Sequencing ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
WAIS-IV India ਦਾ WMI ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੌਖਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਅੰਕ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅੰਕਾਂ ਵਾਲੀ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਮਾਪਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਕਾਰ, ਸਥਿਤੀ, ਦਿਸ਼ਾ ਜਾਂ ਚਾਲ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਾਨਿਕ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਹਨ।
BrainTypeIQ ਵਿੱਚ ਗਣਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਵਾਬ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਗਣਨਾ ਅਤੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋਈਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਲਟੇ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਟੈਸਟ ਤੋਂ Gwm ਸਕੋਰ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਕੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਾਲੀ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਾਨਿਕ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।