ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ’ਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੱਧ ਦਿਖਦੀਆਂ ਹਨ?
ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ (Gwm) ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸੋਚਣ, ਬੋਲਣ ਜਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਗੱਲਾਂ ਛੁੱਟਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਜਰਬਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਯਾਦ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਵਰਤਣ ਦੇ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਗੜਬੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
| ਹਾਲਾਤ | ਵੱਧ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ |
|---|---|
| ਮੌਖਿਕ ਹਦਾਇਤਾਂ | ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਯਾਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ |
| ਗੱਲਬਾਤ | ਜਵਾਬ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਸਵਾਲ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਗੱਲ ਯਾਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ |
| ਕੰਮ | ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਕਿ ਕੰਮ ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਕੀ ਸੀ |
| ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਗਣਨਾ | ਸ਼ਰਤਾਂ ਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨਤੀਜੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕਣ ਕਾਰਨ ਹੱਲ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਪਤਾ ਹੋਣ ’ਤੇ ਵੀ ਵਿਚਕਾਰ ਗੜਬੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |
ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਨਾਲ ਫ਼ਰਕ ਇਹ ਹੈ: ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। WAIS ਵਿੱਚ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਸੂਚਕ (WMI) ਘੱਟ ਆਇਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਣਕਾਰੀ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਬਦਲਣ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਬੋਝ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਜਾਣਕਾਰੀ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸੋਚਣ ਨਾਲ ਬੋਝ ਵਧਦਾ ਹੈ
ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਸਥਿਰ ਚੱਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਟਕਣ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਣਾ — ਇੱਕ ਵਾਕ ਛੋਟਾ ਹੋਵੇ ਪਰ “ਜਾਂਚੋ, ਸੋਧੋ, ਭੇਜੋ” ਵਰਗੇ ਤਿੰਨ ਕੰਮ ਹੋਣ ਤਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
- ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ — ਕ੍ਰਮ ਬਦਲਣ, ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸ਼ਰਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਚੀਜ਼ ਚੁਣਨ ਵੇਲੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- ਵਿਚਕਾਰ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਣਾ — ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੰਮ ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਪੜਾਅ ਕੀ ਸੀ, ਇਹ ਯਾਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿਰਫ਼ ਵਿਆਖਿਆ ਛੋਟੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਬੋਝ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੱਥੇ ਗੜਬੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਕਰਕੇ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਹਦਾਇਤਾਂ, ਮੌਜੂਦਾ ਪੜਾਅ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਰੱਖੋ
ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਦਾ ਬੋਝ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਖ ਕੇ ਕੰਮ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਹੋ ਸਕੇ।
| ਲਿਖ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ | ਕਿਵੇਂ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ |
|---|---|
| ਹਦਾਇਤਾਂ | ਹਰ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਕਦਮ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਨੰਬਰ ਵਾਲੇ ਪੜਾਅ ਬਣਾਓ |
| ਮੌਜੂਦਾ ਪੜਾਅ | ਪੂਰੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ’ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਓ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੌਜੂਦਾ ਪੜਾਅ ਦਿਖਾਓ |
| ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨਤੀਜੇ | ਗਣਨਾ ਜਾਂ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਰੱਖੋ ਜਿੱਥੋਂ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਦਿਖ ਸਕੇ |
| ਅਗਲਾ ਕਦਮ | ਰੁਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ “ਅੱਗੇ A ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਹੈ” ਵਰਗਾ ਠੋਸ ਨੋਟ ਛੱਡੋ |
ਪੂਰੀ ਹਦਾਇਤ ਲਿਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜੇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਫਿਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਦਾਇਤਾਂ, ਮੌਜੂਦਾ ਪੜਾਅ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨਤੀਜੇ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਇਕੱਠੇ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ, ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖਾਨਾ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨਤੀਜੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਯਾਦ ਰੱਖ ਕੇ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦਾ ਪੜਾਅ ਹਟ ਜਾਵੇ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਹਦਾਇਤਾਂ ਜਾਂ ਟੈਂਪਲੇਟ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਹਰ ਵਾਰ ਮੁੜ ਸੋਚਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟਦੀ ਹੈ।
ਮਾਨਸਿਕ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੱਖ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੜਾਵਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣ, ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਨਾਮ ਦੇਣ ਜਾਂ ਪੂਰੇ ਕੰਮ ਦਾ ਟੈਂਪਲੇਟ ਬਣਾਉਣ ਵਰਗੇ ਸਹਾਇਕ ਤਰੀਕੇ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਸਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਿਖਲਾਈ ਨਾਲੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਤ ਸਿੱਧੇ ਬਦਲੋ
ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਕੰਮ ਸੁਧਰਦੇ ਹਨ। 2024 ਦੇ ਮੈਟਾ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਰ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਛੋਟਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਲੂਇਡ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਕੰਮ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਲਾਭ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਣਨਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਕੰਮ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਦਮਵਾਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਮ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਰੱਖਣ, ਕਦਮਵਾਰ ਤਰੀਕਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣਾ ਵੱਧ ਅਮਲੀ ਹੈ।