ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ

ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ; ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਾਂਝ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ, ਸੁਤੰਤਰ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕਿਹੜੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਫ਼ਰਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ

ਸੁਣਿਆ ਕਮਰਾ ਨੰਬਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੱਕ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੱਧ ਹੈ। ਅੰਕਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਿਲਣ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਥਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਣਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨਤੀਜੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਕਰਨੇ ਵੀ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮ ਬਦਲਣਾ, ਅੱਪਡੇਟ ਕਰਨਾ, ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਸੰਭਾਲਣਾ ਜਿੰਨਾ ਵੱਧ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇ, ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ’ਤੇ ਬੋਝ ਉੱਨਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Baddeley ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿਆਪਕ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। Cowan ਦੇ ਮਾਡਲ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਹੋਈ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਕੰਮ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।

ਸਧਾਰਨ ਸਪੈਨ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਪੈਨ ਵਿੱਚ ਬੋਝ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਪੈਨ ਕੰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਿੰਨੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਦੁਹਰਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਧਾਰਨ ਸਪੈਨ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਪੈਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਫ਼ਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

Digit Span ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਣੇ ਅੰਕ ਉਸੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੱਧ ਹੈ। ਉਲਟੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਉਲਟਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲੋਂ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ’ਤੇ ਬੋਝ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਲਟੇ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਮਾਨਸਿਕ ਕੰਮ ਵਿਚਕਾਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਪੈਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ।

BrainTypeIQ ਵਿੱਚ ਗਣਨਾ ਦੌਰਾਨ ਜਵਾਬ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਗਣਨਾ ਅਤੇ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋਈਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉਲਟੇ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੇ ਟੈਸਟ ਤੋਂ Gwm ਸਕੋਰ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਬੋਝ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਦੇਖੋ

ਸੁਣਿਆ ਨੰਬਰ ਦਰਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦੇ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਬੋਝ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੁਹਰਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਣ ਪਰ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ’ਤੇ ਕ੍ਰਮ ਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨਤੀਜੇ ਭੁੱਲ ਜਾਣ ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੇ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਬੋਝ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਲਿਖਤ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਅਗਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਲੂਇਡ ਰੀਜ਼ਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸ਼ਰਤਾਂ ਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨਤੀਜੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕਿੰਨੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਯਾਦ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਮੌਜੂਦਾ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ “ਛੇਤੀ ਭੁੱਲ ਜਾਣ” ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਕਰੀਏ ਕਿ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕ੍ਰਮ ਬਦਲਣ ਤੇ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੇ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਗੜਬੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੋਝ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਤ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਕੀ ਹੈ? ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਅਸਰ ਤੇ ਅਮਲੀ ਤਰੀਕੇ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।