WAIS ਕੁੱਲ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਅਤੇ 4 ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤੀਆਂ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਮਾਪਦਾ ਹੈ
WAIS, Wechsler Adult Intelligence Scale ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਉਸੇ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਿਆਰ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲਾ FSIQ, ਯਾਨੀ ਪੂਰੇ ਟੈਸਟ ਦਾ IQ, ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ, ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਤਰਕ, ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਦੇ 4 ਸੂਚਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। WAIS ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ ਕਿ IQ ਕਿੰਨਾ ਹੈ; ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਵਰਤਣਾ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਵੱਧ ਬੋਝ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
WAIS ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ FSIQ ਅਤੇ 4 ਸੂਚਕ
| ਸਕੋਰ | ਕੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ |
|---|---|
| FSIQ — ਪੂਰੇ ਟੈਸਟ ਦਾ IQ | ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਕੁੱਲ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ |
| VCI — ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ | ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਅਤੇ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ |
| PRI — ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਤਰਕ | ਆਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ ਤੇ ਨਿਯਮ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ |
| WMI — ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ | ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਸੋਚਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ |
| PSI — ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ | ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਲੱਭਣ, ਮਿਲਾਉਣ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ |
ਸਕੋਰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਵੱਖ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਉਸੇ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਪੱਧਰ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਸਕੋਰਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਹੋਣਾ। ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ 4 ਸੂਚਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ ਸਕੋਰ ਵੀ ਉਸੇ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
FSIQ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, 4 ਸੂਚਕਾਂ ਦੇ ਸਕੋਰ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ’ਤੇ ਉਹ ਕੰਮ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੋਰ ਸੂਚਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੱਲ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੀਮਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲੱਭ ਕੇ ਨਕਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਵੱਧ ਬੋਝ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
FSIQ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅਰਥ FSIQ ਕੀ ਹੈ?, 4 ਸੂਚਕਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ WAIS ਦੇ ਸੂਚਕ ਕੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ?, ਅਤੇ ਸਕੋਰਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ WAIS ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਕਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹੀਏ? ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
WAIS-IV India ਦੇ 10 ਮੁੱਢਲੇ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ WAIS-IV ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਟੈਸਟ
WAIS-IV India ਦੇ 10 ਮੁੱਢਲੇ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਤੋਂ FSIQ ਅਤੇ 4 ਸੂਚਕ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ WAIS-IV ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ 5 ਸਹਾਇਕ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਮਾਪਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮੁੱਢਲੇ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਦੀ ਥਾਂ ਵਰਤਣ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
| ਸੂਚਕ | ਮੁੱਢਲੇ ਉਪ-ਟੈਸਟ | ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ WAIS-IV ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਉਪ-ਟੈਸਟ |
|---|---|---|
| VCI — ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ | ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ — Similarities, ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ — Vocabulary, ਆਮ ਗਿਆਨ — Information | ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਸਮਝ — Comprehension |
| PRI — ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਤਰਕ | ਬਲਾਕਾਂ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ਾਇਨ — Block Design, ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਵਿੱਚ ਤਰਕ — Matrix Reasoning, ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਹੇਲੀਆਂ — Visual Puzzles | ਤਰਾਜ਼ੂ ਦੇ ਭਾਰ — Figure Weights, ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਗੁੰਮ ਹਿੱਸਾ — Picture Completion |
| WMI — ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ | ਅੰਕ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ — Digit Span, ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਿਸਾਬ — Arithmetic | ਅੱਖਰ-ਅੰਕ ਤਰਤੀਬ — Letter-Number Sequencing |
| PSI — ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਨ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ | ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਭਣਾ — Symbol Search, ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਿਖਣਾ — Coding | ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਚਿੱਤਰ ਲੱਭਣਾ — Cancellation |
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 15 ਉਪ-ਟੈਸਟ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਰੇ 15 ਟੈਸਟ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ FSIQ ਅਤੇ 4 ਸੂਚਕ ਮੁੱਢਲੇ ਟੈਸਟਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
WAIS ਦੇਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ
WAIS ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਨਿਦਾਨ, ਸਹਾਇਤਾ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੈਡੀਕਲ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਲਗਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੌਰਾਨ, ਇੰਟਰਵਿਊ, ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। WAIS ਬੌਧਿਕ ਅਪੰਗਤਾ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗੀ ਚੋਟ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਾਈ, ਕੰਮ, ਕੰਮ ’ਤੇ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਵਿੱਚ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤੀਆਂ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਜਾਣਨ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਟੈਸਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜੇ ਮਕਸਦ ਨਿਦਾਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਨਤੀਜਾ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਜਾਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਹ ਸੇਵਾ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਾਏ ਕਿ ਸਕੋਰਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ IQ ਦੇ ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਸਕੋਰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ IQ ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
WAIS-IV India ਦੀ ਉਮਰ-ਸੀਮਾ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ
WAIS-IV India ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 16 ਸਾਲ ਤੋਂ 84 ਸਾਲ 11 ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਲਈ ਹੈ। ਨਾਮ ਵਿੱਚ “Adult” ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਵਿੱਚ 16 ਅਤੇ 17 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਮਿਆਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ’ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ WAIS-5 2024 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। WAIS-IV India ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ WAIS-5 ਵੱਖਰੇ ਸੰਸਕਰਣ ਹਨ। ਸੂਚਕਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ WAIS-IV ਅਤੇ WAIS-5 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਨਾਲ ਆਹਮੋ-ਸਾਹਮਣੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਬੋਲ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ, ਆਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਸੋਚਣਾ, ਬਲਾਕਾਂ ਨਾਲ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਬਣਾਉਣਾ, ਅੰਕ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਯਾਦ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੱਭਣੇ ਤੇ ਲਿਖਣੇ।
WAIS-IV ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਟੈਸਟਾਂ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਗਭਗ 60–90 ਮਿੰਟ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸਕੋਰ ਕੱਢਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਕੋਰ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਤੀਜੇ ਅਗਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਜਾਂ ਰਿਪੋਰਟ ਰਾਹੀਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪ ਸੇਵਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਨਤੀਜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸੇਵਾ ਰਿਪੋਰਟ ਜਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਉਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।