দৃশ্য-স্থানিক প্ৰক্ৰিয়াকৰণত আকৃতি আৰু অৱস্থানৰ সম্পৰ্ক ৰাখি মনতে ৰূপ সলনি কৰা হয়
দৃশ্য-স্থানিক প্ৰক্ৰিয়াকৰণ হৈছে আকৃতি, দিশ আৰু অৱস্থানৰ সম্পৰ্ক অক্ষুণ্ণ ৰাখি মনৰ ভিতৰতে আকৃতি ঘূৰোৱা, অংশত বিভক্ত কৰা আৰু গঠন কৰাৰ ক্ষমতা। দেখা আকৃতি কেৱল চিনাক্ত কৰাতকৈ, তাৰ দিশ সলনি কৰা বা একাধিক ধাপৰ ৰূপান্তৰ অনুসৰণ কৰাত এই ক্ষমতাৰ উচ্চ বা নিম্ন স্তৰ অধিক সহজে প্ৰকাশ পায়।
ইয়াত মনৰ ভিতৰতে আকৃতি ঘূৰোৱা মানসিক ঘূৰ্ণন, বস্তুৰ ওপৰ-তল, সোঁ-বাওঁ, আগ-পিছৰ স্থানিক সম্পৰ্ক অক্ষুণ্ণ ৰখা, আৰু অংশবোৰ একত্ৰিত কৰি সম্পূৰ্ণ আকৃতি কল্পনা কৰা অন্তৰ্ভুক্ত হয়। “দৃশ্য-স্থানিক বোধ” বুলিও আকৃতি আৰু অৱস্থানৰ সম্পৰ্ক বুজি ব্যৱহাৰ কৰাৰ ক্ষমতাক বুজোৱা হয়।
যাত্ৰাৰ দিশৰ সৈতে মিলাই মানচিত্ৰ পঢ়া, মজিয়াৰ নক্সাৰ পৰা কোঠাৰ বিন্যাস কল্পনা কৰা, বা দুৱাৰেৰে পাৰ কৰিবৰ বাবে আচবাব কোন দিশে ঘূৰাব লাগিব সেয়া চিন্তা কৰাৰ দৰে পৰিস্থিতিত এই ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
দৃশ্য-স্থানিক প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ উচ্চ বা নিম্ন স্তৰ সহজে প্ৰকাশ পোৱা পৰিস্থিতি
| পৰিস্থিতি | Gv উচ্চ হ'লে | Gv নিম্ন হ'লে |
|---|---|---|
| ঘূৰ্ণন আৰু দিশ | ঘূৰোৱাৰ পিছৰ আকৃতি দ্ৰুতভাৱে মিলাই চাব পাৰে | ঘূৰোৱা আকৃতি আৰু প্ৰতিবিম্বৰ দৰে ওলোটা আকৃতিৰ মাজত ভুল কৰে |
| অংশ আৰু সম্পূৰ্ণ আকৃতি | সম্পূৰ্ণ আকৃতিৰ পৰা কোনবোৰ অংশ একত্ৰিত হ'ব লাগিব সেয়া উলিয়াব পাৰে | কোনো অংশ সম্পূৰ্ণ আকৃতিৰ ক'ত থাকিব সেয়া বুজিবলৈ অধিক সময় লাগে |
| মানচিত্ৰ আৰু নক্সা | দিশ সলনি হ'লেও অৱস্থানৰ সম্পৰ্ক অক্ষুণ্ণ ৰাখি পঢ়িব পাৰে | চিত্ৰৰ দিশ সলনি হ'লে একে বিন্যাস বুলি চিনাক্ত কৰাটো কঠিন হয় |
| একাধিক ধাপৰ ৰূপান্তৰ | ভাঁজ কৰা, কটা আৰু জোৰা লগোৱাৰ ধাপ মনৰ ভিতৰতে অনুসৰণ কৰিব পাৰে | মাজৰ ধাপৰ আকৃতি বা অৱস্থানৰ সম্পৰ্ক হেৰুৱাই পেলায় |
WAISৰ Block Design, Visual Puzzles আৰু Picture Completionত Gv শক্তিশালীভাৱে প্ৰকাশ পায়
WAIS-IV Indiaৰ প্ৰত্যক্ষণভিত্তিক যুক্তিচিন্তাৰ সূচক (PRI)ত দৃশ্য-স্থানিক প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ সৈতে শক্তিশালীভাৱে জড়িত উপ-পৰীক্ষা অন্তৰ্ভুক্ত হয়। বিদেশত ব্যৱহৃত WAIS-IVৰ সংস্কৰণৰ Picture Completion-ও এই ক্ষেত্ৰৰ এটা পৰিপূৰক উপ-পৰীক্ষা; WAIS-IV Indiaত ই অন্তৰ্ভুক্ত নহয়।
| উপ-পৰীক্ষা | ভূমিকা | মূল প্ৰক্ৰিয়া |
|---|---|---|
| ঘনকৰে নক্সা গঠন (Block Design) | মৌলিক উপ-পৰীক্ষা | নমুনাক অংশত বিভক্ত কৰি ঘনকৰ দিশ আৰু বিন্যাস চিন্তা কৰি পুনৰ গঠন কৰা |
| আকৃতিৰ পাজল (Visual Puzzles) | মৌলিক উপ-পৰীক্ষা | সম্পূৰ্ণ চিত্ৰ গঠন কৰা অংশবোৰ মনৰ ভিতৰতে ঘূৰাই একত্ৰিত কৰা |
| চিত্ৰৰ অনুপস্থিত অংশ (Picture Completion) | বিদেশী WAIS-IVৰ পৰিপূৰক উপ-পৰীক্ষা | চিত্ৰখনৰ সামগ্ৰিক ৰূপ বুজি গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুপস্থিত অংশ বিচাৰি উলিওৱা |
একেটা PRIত আকৃতি বা পৰিমাণৰ সম্পৰ্কৰ পৰা নিয়ম উলিওৱা Matrix Reasoning-ও অন্তৰ্ভুক্ত হয়। বিদেশী WAIS-IVৰ সংস্কৰণত Figure Weights-ও আছে। সেয়ে দৃশ্য-স্থানিক প্ৰক্ৰিয়াকৰণ (Gv) আৰু প্ৰবাহী যুক্তিচিন্তা (Gf) এটা সূচকত একত্ৰিত হয়।
আমেৰিকাৰ ইংৰাজী মূল WAIS-5ত Block Design আৰু Visual Puzzlesৰ পৰা দৃশ্য-স্থানিক সূচক (VSI) গণনা কৰা হয়। সেয়ে ইয়াক প্ৰবাহী যুক্তিচিন্তাৰ সূচক (FRI)ৰ পৰা পৃথকভাৱে বুজিব পাৰি।
সংস্কৰণ অনুসৰি সূচকৰ গঠন কেনেকৈ সলনি হৈছে, সেয়া WAIS-IV আৰু WAIS-5ৰ পাৰ্থক্য প্ৰবন্ধত তুলনা কৰা হৈছে। WAIS-IVৰ PRIক উপ-পৰীক্ষাৰ ফলৰ পৰা পৃথকভাৱে বুজাৰ উপায় প্ৰত্যক্ষণভিত্তিক যুক্তিচিন্তা কম হোৱাৰ অৰ্থ কি? প্ৰবন্ধত আলোচনা কৰা হৈছে।
দৃশ্য-স্থানিক প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু প্ৰবাহী যুক্তিচিন্তাৰ পাৰ্থক্য
দৃশ্য-স্থানিক প্ৰক্ৰিয়াকৰণ (Gv) আৰু প্ৰবাহী যুক্তিচিন্তা (Gf)ৰ পাৰ্থক্য হৈছে আকৃতিটোৰ ৰূপ সলনি কৰা নে আকৃতিবোৰৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ পৰা নিয়ম বিচাৰি উলিওৱা।
| ক্ষেত্ৰ | মূল প্ৰক্ৰিয়া | প্ৰতিনিধিত্বমূলক কাম |
|---|---|---|
| Gv: দৃশ্য-স্থানিক প্ৰক্ৰিয়াকৰণ | আকৃতি ঘূৰোৱা, অংশত বিভক্ত কৰা, গঠন কৰা আৰু অৱস্থানৰ সম্পৰ্ক অক্ষুণ্ণ ৰখা | Block Design, Visual Puzzles, কাগজ ভাঁজ কৰা |
| Gf: প্ৰবাহী যুক্তিচিন্তা | একাধিক তথ্যৰ পৰা নিয়ম বা সমতুল্য সম্পৰ্ক উলিওৱা | Matrix Reasoning, Figure Weights |
পৃথক-পৃথক অংশৰ পৰা সম্পূৰ্ণ চিত্ৰ গঠন কৰিব পাৰিবনে সেয়া চিন্তা কৰিলে Gvৰ ভূমিকা মূল। আকৃতিৰ ক্ৰমৰ পৰা পিছত কোনটো আকৃতি আহিব সেয়া চিন্তা কৰিলে Gfৰ ভূমিকা মূল। দুয়োটাই আকৃতিৰ সমস্যা যেন লাগিলেও, উত্তৰ উলিয়াবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা মানসিক প্ৰক্ৰিয়া পৃথক।
BrainTypeIQ-এ কাগজ ভাঁজৰ পৰীক্ষা আৰু আকৃতিৰ অংশ জোৰা লগোৱাৰ পাজল পৰীক্ষাৰ পৰা Gv স্ক'ৰ গণনা কৰে। ইয়াক Gc, Gf, Gwm আৰু Gsৰ সৈতে একেলগে জানিব পাৰে।