Perceptual Reasoning ਘੱਟ ਹੋਣ ’ਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੱਧ ਦਿਖਦੀਆਂ ਹਨ?
Perceptual Reasoning, ਯਾਨੀ ਦੇਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਤਰਕ ਦੇ ਸੂਚਕ (PRI), ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ: ਆਕਾਰ ਤੇ ਬਣਤਰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਬੋਝ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਯਮ ਲੱਭਣ ਦਾ ਬੋਝ।
- ਆਕਾਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲੇ ਤਾਂ ਉਹੀ ਆਕਾਰ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ
- ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਪੂਰਾ ਆਕਾਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
- ਨਮੂਨੇ ਅਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕੰਮ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ
- ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਨਿਯਮ ਕਈ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਭਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
- ਸੰਭਵ ਨਿਯਮ ਵਧਣ ਨਾਲ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਸੀ
ਬੋਝ ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤਰ ਦੇਖਣ ਨਾਲੋਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਿਸ਼ਾ, ਸਥਿਤੀ, ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੇ ਪੂਰੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਜਾਂ ਸੰਭਵ ਨਿਯਮ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣੇ, ਬਦਲਣੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਉਣਾ ਪਵੇ। ਦਿਸ਼ਾ ਇਕਸਾਰ ਕਰਨ, ਸੰਬੰਧ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਖਣ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਪੜਾਅ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਦੇਖਣ ਵਰਗੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਆਸਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
PRI ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਕਾਰ-ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਲੱਭਣ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਦੇਖੋ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ WAIS-IV India ਦਾ ਦੇਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਤਰਕ ਦਾ ਸੂਚਕ (PRI) ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ—Block Design, Matrix Reasoning ਅਤੇ Visual Puzzles—ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ।
- ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਵਰਤਣ ਦਾ ਬੋਝ: Block Design ਅਤੇ Visual Puzzles ਵਿੱਚ ਆਕਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਬਦਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਆਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਨਿਯਮ ਲੱਭਣ ਦਾ ਬੋਝ: Matrix Reasoning ਵਿੱਚ ਕਈ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਸੰਬੰਧ ਜਾਂ ਨਿਯਮ ਲੱਭਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਾਨਿਕ ਸਮਰੱਥਾ (Gv) ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਫਲੂਇਡ ਰੀਜ਼ਨਿੰਗ (Gf) ਵੱਧ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ PRI ਘੱਟ ਆਇਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕੋ “ਗ਼ੈਰ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਰੱਥਾ” ਮੰਨਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਵਰਤਣ ਵੇਲੇ ਬੋਝ ਵੱਧ ਸੀ ਜਾਂ ਨਿਯਮ ਲੱਭਣ ਵੇਲੇ।
ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ WAIS-IV India ਦੇ PRI ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਸਕੋਰ ਗਿਣਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਬੋਝ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਤਰੀਕਾ ਪਛਾਣਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ WAIS-5 ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਮੁੱਖ ਸੂਚਕ ਹਨ। ਸੰਸਕਰਣ ਮੁਤਾਬਕ ਬਣਤਰ ਦੇ ਫ਼ਰਕ WAIS-IV ਅਤੇ WAIS-5 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
BrainTypeIQ ਵਿੱਚ ਫਲੂਇਡ ਰੀਜ਼ਨਿੰਗ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਾਨਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਵੱਖਰੇ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਕਾਰਾਂ ਤੇ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਪੱਖ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਘੱਟ ਹੈ, ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਜ਼ਮਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਹਾਇਕ ਤਰੀਕਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਔਖੇ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਬੋਝ ਘਟਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੰਬੰਧ, ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਕਦਮਾਂ, ਅਸਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਲਿਖੇ ਨੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
| ਬੋਝ ਦੀ ਕਿਸਮ | ਕੰਮ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਦਿਖਣ ਵਾਲੇ ਹਾਲਾਤ | ਬੋਝ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ |
|---|---|---|
| ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ | ਕੰਮ ਦੀ ਡਰਾਇੰਗ ਤੇ ਅਸਲ ਚੀਜ਼, ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਠੋਸ ਆਕਾਰ ਦੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਮਤਲ ਚਿੱਤਰ ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਕੋਣ ਤੋਂ ਬਣੇ ਚਿੱਤਰ ਦਾ ਮਿਲਾਨ ਕਰਨਾ | ਕਾਗਜ਼ ਜਾਂ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਘੁਮਾਓ ਅਤੇ ਹਵਾਲੇ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉੱਪਰ-ਹੇਠਾਂ, ਖੱਬੇ-ਸੱਜੇ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸਾਓ |
| ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਆਕਾਰ | ਪੂਰੇ ਚਿੱਤਰ ਤੋਂ ਚੀਜ਼ ਜੋੜਨਾ, ਤਿੰਨ-ਆਯਾਮੀ ਆਕਾਰ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੱਟ ’ਤੇ ਦਿਖਦੇ ਆਕਾਰ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ | ਹਿੱਸੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖ ਕੇ ਦੇਖੋ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਰੇਖਾ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਪੜਾਅ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੋ |
| ਨਮੂਨੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਨ | ਨਮੂਨੇ ਅਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕੰਮ ਦੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ | ਦੋਵੇਂ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ’ਤੇ ਇੱਕੋ ਨੰਬਰ ਲਾਓ |
| ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਨਿਯਮ | ਕਈ ਚਿੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਚਾਰਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਂਝਾ ਨਿਯਮ ਲੱਭਣਾ | ਸੰਭਵ ਨਿਯਮ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਨਾ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਹਟਾਓ |
| ਕਈ ਕਾਰਵਾਈਆਂ | ਜੋੜਨ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰ ਸਮਝਣ ਦੇ ਕਈ ਪੜਾਅ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰਨੇ | 1 ਪੜਾਅ ਨੂੰ 1 ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ’ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਓ |
ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਣ ਵੇਲੇ ਲੰਮੀ ਵਿਆਖਿਆ ਜੋੜਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿਰਫ਼ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ “ਖੱਬਾ ਕਿਨਾਰਾ”, “ਘੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 90 ਡਿਗਰੀ”, “ਲਾਲ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਪਰ” ਅਤੇ “A ਅਤੇ B ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।”
ਇੱਕੋ ਕੰਮ ਲਈ ਸੰਬੰਧ ਦੇ ਨਾਮ, ਨੰਬਰ ਵਾਲੇ ਕਦਮ, ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਹਿਲਾ ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਜਾਂ ਕੱਚਾ ਚਿੱਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਅਜ਼ਮਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਤਰੀਕੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਵੱਧ ਸਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।