ਭਾਸ਼ਾਈ ਜਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?

ਭਾਸ਼ਾਈ ਜਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ

ਭਾਸ਼ਾਈ ਜਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਅਤੇ ਆਕਾਰਾਂ, ਬਣਤਰ ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਪੱਖ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ।

• ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ — ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝਣ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਯਾਦ ਕਰਨ, ਸਾਂਝੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ
• ਗ਼ੈਰ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ — ਆਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਅਤੇ ਮੁੜ ਬਣਾਉਣ, ਦਿਸ਼ਾ ਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਰਤਣ, ਅਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਯਮ ਲੱਭਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ

“ਮਜ਼ਬੂਤ” ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹੋਰ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦੋਵੇਂ ਅਰਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। WAIS ਵਿੱਚ “ਭਾਸ਼ਾਈ ਕਿਸਮ” ਜਾਂ “ਗ਼ੈਰ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਕਿਸਮ” ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ; ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਸੂਚਕਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਦੇ ਸਕੋਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ

ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੱਖ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਵੱਧ ਬੋਲਣਾ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਪੜ੍ਹਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਬਦ-ਗਿਆਨ, ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤ ਸਕਣਾ ਹੈ।

• ਕਈ ਮਿਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਂਝੀ ਗੱਲ ਲੱਭ ਕੇ ਇੱਕ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣਾ
• ਅਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਘਟਾਉਣਾ
• ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ
• ਫ਼ੈਸਲੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਪੜਾਅ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਕੇ ਛੁੱਟੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲੱਭਣਾ

ਕੰਮ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੰਮੀ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦੇ ਕੱਢਣ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਗੱਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸਮਝਾਉਣ, ਜਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅਮਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਗੱਲ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਰੱਥਾ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ਡ ਬੁੱਧੀ (Gc) ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਗ਼ੈਰ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੱਖ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ

ਗ਼ੈਰ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਕੇ ਬਣਤਰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੰਬੰਧ ਲੱਭਣਾ ਹੈ।

• ਪੂਰੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ
• ਡਰਾਇੰਗ ਤੇ ਅਸਲ ਚੀਜ਼, ਸਮਤਲ ਚਿੱਤਰ ਤੇ ਤਿੰਨ-ਆਯਾਮੀ ਆਕਾਰ, ਜਾਂ ਵੱਖਰੇ ਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਨ ਕਰਨਾ
• ਸਕ੍ਰੀਨ ਜਾਂ ਕਾਗਜ਼ ’ਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਤੋਂ ਪੱਧਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ
• ਗ੍ਰਾਫ਼ ਜਾਂ ਆਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਯਮ ਲੱਭਣਾ

ਗ਼ੈਰ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆਕਾਰਾਂ, ਦਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਾਨਿਕ ਸਮਰੱਥਾ (Gv) ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੇਖੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਾਲੀ ਫਲੂਇਡ ਰੀਜ਼ਨਿੰਗ (Gf) ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਕਾਰਾਂ ਤੇ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਿਯਮ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਲਈ ਗ਼ੈਰ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਵੀ ਉਪ-ਟੈਸਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

WAIS ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝੀਏ?

WAIS-III ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ IQ (VIQ) ਅਤੇ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ IQ (PIQ), ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ WAIS-IV India ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ ਸੂਚਕ (VCI) ਅਤੇ ਦੇਖੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਤਰਕ ਦਾ ਸੂਚਕ (PRI), ਭਾਸ਼ਾਈ ਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੱਖ ਲਈ ਮੁੱਖ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ WAIS-5 ਵਿੱਚ PRI ਦੀਆਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਾਨਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਫਲੂਇਡ ਰੀਜ਼ਨਿੰਗ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਾਨਿਕ ਸੂਚਕ (VSI) ਅਤੇ ਫਲੂਇਡ ਰੀਜ਼ਨਿੰਗ ਸੂਚਕ (FRI) ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ WAIS-IV ਅਤੇ WAIS-5 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਆਪਣੇ WAIS-IV ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ VCI ਅਤੇ PRI ਦਾ ਸਕੋਰ-ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਅੰਕੜਾਤਮਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ਰਕ, ਬੇਸ ਰੇਟ ਅਤੇ ਹਰ ਸੂਚਕ ਦੇ ਉਪ-ਟੈਸਟ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੇਸ ਰੇਟ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਫ਼ਰਕ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, PRI ਵਿੱਚ Block Design ਅਤੇ Matrix Reasoning ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਕਾਰਾਂ ਤੇ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਿਯਮ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ। ਹਰ ਸੂਚਕ ਦੀ ਬਣਤਰ WAIS ਦੇ ਸੂਚਕਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਕੰਮ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਜ਼ਬੂਤੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤੀਏ?

ਇੱਕੋ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ ਜਾਂ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਬਣਤਰ ਜਾਂਚਣ ਦੇ ਪੜਾਅ ਦੋਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੇਸ਼ੇ ਦੇ ਨਾਮ ਮੁਤਾਬਕ ਵੰਡਣ ਨਾਲੋਂ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਵੱਧ ਅਮਲੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਜਾਂ ਕੰਮ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਸਿਰਫ਼ ਚਿੱਤਰ ਤੋਂ ਸੰਬੰਧ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ “A ਵਧਦਾ ਹੈ ਤਾਂ B ਘਟਦਾ ਹੈ” ਵਜੋਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੰਮੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸਮਝਣੀ ਔਖੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ ਦੋ ਕਾਲਮਾਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਮਝਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮਝ ਨੂੰ ਕੰਮ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਲਿਖਤ, ਚਿੱਤਰ ਜਾਂ ਅਮਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

BrainTypeIQ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ (Gc), ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਾਨਿਕ ਸਮਰੱਥਾ (Gv) ਅਤੇ ਫਲੂਇਡ ਰੀਜ਼ਨਿੰਗ (Gf) ਵੱਖਰੇ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੱਖ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫ਼ਰਕ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਹ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ।