ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ

ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ ਘੱਟ ਹੋਣ ’ਤੇ ਕਿਹੜੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੱਧ ਦਿਖਦੀਆਂ ਹਨ?

ਬੋਝ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਵਧਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਣਜਾਣ ਸ਼ਬਦ, ਨਾ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਅਮੂਰਤ ਵਿਆਖਿਆ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਣ।

• ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੁਣਿਆ ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦ ਜਾਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਤਜਰਬੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ
• ਕਈ ਠੋਸ ਮਿਸਾਲਾਂ ਸਮਝ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਾਂਝਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
• ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਮਝ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਫ਼ਰਕ ਦੱਸਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
• ਪਿਛੋਕੜ ਦਾ ਗਿਆਨ ਮੰਨ ਕੇ ਦਿੱਤੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਅਣਕਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਨਾ ਜੋੜ ਸਕਣ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਗੱਲ ਸਮਝਣੀ ਔਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ
• ਸੋਚੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਸਕਣ

ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਜਾਂ ਤਜਰਬੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੱਧ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਨਵੇਂ ਅਹੁਦੇ ’ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਨਵੀਂ ਇੰਡਸਟਰੀ ਜਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗਿਆਨ ਇਕੱਠੇ ਸਿੱਖਣੇ ਪੈਣ ਤਾਂ ਬੋਝ ਅਚਾਨਕ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਚਿੱਤਰ ਜਾਂ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਗੱਲ ਤੁਰੰਤ ਸਮਝ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਮਿਲਣ ’ਤੇ ਸਮਝਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਠੋਸ ਮਿਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਸਹੀ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਔਖਾ ਹਿੱਸਾ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਣਾ, ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਹੈ।

WAIS ਦਾ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ ਸਕੋਰ ਕੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ?

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ WAIS-IV India ਦਾ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ ਸੂਚਕ (VCI) Similarities, Vocabulary ਅਤੇ Information ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਸਕੋਰ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਅਰਥ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸਟਲਾਈਜ਼ਡ ਬੁੱਧੀ (Gc) ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ-ਜੁਲਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ, ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਹਵਾਲਾ ਪੱਧਰ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਕੋਰ ਔਸਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣੀਆਂ ਹੋਰ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਿਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਸਮਝਾਉਣਾ ਆਪਣਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸੂਚਕ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਸਕੋਰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਢੰਗ WAIS ਦੇ ਸੂਚਕ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

VCI ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਸਕੋਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੰਮੀ ਹਦਾਇਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲ ਯਾਦ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵਰਕਿੰਗ ਮੈਮਰੀ ਦਾ ਬੋਝ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਿਖਤ ਪੜ੍ਹਨੀ ਹੀ ਔਖੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਬੋਝ ਵੀ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਮਿਸਾਲ ਦਿਖਾਓ

ਮੁੱਖ ਤਰੀਕਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਸੌਖੇ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਹ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲੰਮੀਆਂ ਮੌਖਿਕ ਹਦਾਇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਬੋਝ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਕਦਮਵਾਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਪੁੱਛਣਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।

ਬੁਨਿਆਦੀ ਸ਼ਬਦ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ਦਾ ਗਿਆਨ ਬਾਲਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਵਾਂ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਫ਼ ਛੋਟੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਕੇ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਵਧਦੇ ਹਨ।

ਆਪਣੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਸਮਝਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ

ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਸਮਝਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਾਨਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਫਲੋਚਾਰਟ ਬਣਾਉਣ, ਪੂਰੀ ਮਿਸਾਲ ਅਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਕੰਮ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੱਖਣ, ਜਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ-ਜੁਲਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ-ਸਾਰਣੀ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਫਲੂਇਡ ਰੀਜ਼ਨਿੰਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਮੂਰਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਠੋਸ ਮਿਸਾਲਾਂ ਅਤੇ ਉਲਟ ਮਿਸਾਲਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਸਾਂਝਾ ਨਿਯਮ ਲੱਭਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਵੱਧ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਸਮਝਾਉਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿੱਤਰ ਜਾਂ ਬਣਤਰ ਰਾਹੀਂ ਵਿਚਾਰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਕੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਰਿਪੋਰਟ ਨੂੰ “ਨਤੀਜਾ, ਕਾਰਨ, ਅਗਲਾ ਕਦਮ” ਦੇ ਤੈਅ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਬੁਨਿਆਦੀ ਗੱਲਾਂ, ਪੂਰੀ ਮਿਸਾਲ ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਉਸ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਸਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਔਖੀ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ’ਤੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਝ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ’ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ’ਤੇ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਾਂ ਜਾਂ ਚਿੱਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਣ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਨਾਲ ਸਹਾਇਕ ਤਰੀਕੇ ਬਣਾਉਣਾ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝੀਏ? ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।