ଦୃଶ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ହେଉଛି ଆକୃତି ଓ ଅବସ୍ଥାନର ସମ୍ପର୍କ ଧରି ରଖି ମନରେ ରୂପ ବଦଳାଇବାର କ୍ଷମତା
ଦୃଶ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ହେଉଛି ଆକୃତି, ଦିଗ ଓ ଅବସ୍ଥାନର ସମ୍ପର୍କ ଧରି ରଖି, ଆକୃତିକୁ ମନରେ ଘୁରାଇବା, ଭାଗ କରିବା ଓ ଗଢ଼ିବାର କ୍ଷମତା। ଦେଖିଥିବା ଆକୃତିକୁ କେବଳ ଚିହ୍ନିବା ଅପେକ୍ଷା, ତାହାର ଦିଗ ବଦଳାଇବା କିମ୍ବା ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଅନୁସରଣ କରିବାବେଳେ ଏହାର ଅଧିକ ବା କମ୍ ସ୍ତର ସହଜରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଆକୃତିକୁ ମନରେ ଘୁରାଇବା ବା mental rotation, ବସ୍ତୁର ଉପର-ତଳ, ଡାହାଣ-ବାମ ଓ ଆଗ-ପଛର ସମ୍ପର୍କ ଧରି ରଖିବା, ଏବଂ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକୃତି ଭାବିବା ଏଥିରେ ରହେ। ଆକୃତି ଓ ଅବସ୍ଥାନର ସମ୍ପର୍କ ବୁଝି ବ୍ୟବହାର କରିବାର କ୍ଷମତାକୁ “ଦୃଶ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନିକ ବୋଧ” ବା visuospatial cognition ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ଚାଲୁଥିବା ଦିଗ ସହିତ ମେଳ କରି ମାନଚିତ୍ର ପଢ଼ିବା, ଘରର ନକ୍ସାରୁ କୋଠରୀଗୁଡ଼ିକର ବିନ୍ୟାସ ଭାବିବା, କିମ୍ବା ଆସବାବପତ୍ରକୁ କେଉଁ ଦିଗରେ ଘୁରାଇଲେ ଦୁଆର ଦେଇ ନେଇହେବ ତାହା ଭାବିବାରେ ଏହା ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣର ଅଧିକ ବା କମ୍ ସ୍ତର ଦେଖାଯାଏ?
| ପରିସ୍ଥିତି | Gv ଅଧିକ ହେଲେ | Gv କମ୍ ହେଲେ |
|---|---|---|
| ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଓ ଦିଗ | ଘୁରାଇବା ପରର ଆକୃତିକୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ମେଳ କରିହୁଏ | ଘୁରାଇବା ଓ ଦର୍ପଣ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଓଲଟାଇବାକୁ ଗୋଟିଏ ବୋଲି ଭୁଲ ହୋଇପାରେ |
| ଅଂଶ ଓ ସମଗ୍ର ଆକୃତି | ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକୃତିରୁ କେଉଁ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ ତାହା ବାହାର କରିହୁଏ | ଅଂଶଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକୃତିର କେଉଁଠି ରହିବ ତାହା ବୁଝିବାକୁ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗେ |
| ମାନଚିତ୍ର ଓ ନକ୍ସା | ଦିଗ ବଦଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଅବସ୍ଥାନର ସମ୍ପର୍କ ଧରି ରଖି ପଢ଼ିହୁଏ | ଚିତ୍ରର ଦିଗ ବଦଳିଲେ ସେହି ଏକା ବିନ୍ୟାସ ବୋଲି ବୁଝିବା କଷ୍ଟକର ହୁଏ |
| ଅନେକ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ | ଭାଙ୍ଗିବା, କାଟିବା ଓ ଯୋଡ଼ିବାର ପଦକ୍ଷେପକୁ ମନରେ ଅନୁସରଣ କରିହୁଏ | ମଝିର ଆକୃତି କିମ୍ବା ଅବସ୍ଥାନର ସମ୍ପର୍କ ମନରୁ ହଜିଯାଏ |
WAISର Block Design, Visual Puzzles ଓ Picture Completionରେ ଏହା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ
WAIS-IV Indiaରେ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ସହିତ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସମ୍ପର୍କିତ ଉପପରୀକ୍ଷାଗୁଡ଼ିକ ଦୃଶ୍ୟଭିତ୍ତିକ ତର୍କ ସୂଚକ (PRI)ରେ ରହିଛି। Picture Completion ବିଦେଶୀ WAIS-IV ସଂସ୍କରଣର ଏକ ସହାୟକ ପରୀକ୍ଷା; ଏହା India ସଂସ୍କରଣରେ ନାହିଁ।
| ଉପପରୀକ୍ଷା | ପ୍ରକାର | ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା |
|---|---|---|
| Block Design | ମୂଳ ପରୀକ୍ଷା | ନମୁନାକୁ ଅଂଶରେ ଭାଗ କରି, ଘନଖଣ୍ଡର ଦିଗ ଓ ଅବସ୍ଥାନ ଭାବି ପୁଣି ଗଢ଼ିବା |
| Visual Puzzles | ମୂଳ ପରୀକ୍ଷା | ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ର ତିଆରି କରୁଥିବା ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ମନରେ ଘୁରାଇ ଯୋଡ଼ିବା |
| Picture Completion | ବିଦେଶୀ ସଂସ୍କରଣର ସହାୟକ ପରୀକ୍ଷା | ସମଗ୍ର ଚିତ୍ରକୁ ବୁଝି ତାହାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଅଂଶ ଖୋଜିବା |
ସେହି PRIରେ ଆକୃତିର ସମ୍ପର୍କରୁ ନିୟମ ଖୋଜୁଥିବା Matrix Reasoning ମଧ୍ୟ ରହେ। ବିଦେଶୀ WAIS-IV ସଂସ୍କରଣରେ ପରିମାଣଗତ ସମ୍ପର୍କ ବୁଝୁଥିବା Figure Weights ମଧ୍ୟ ଏହାର ଅଂଶ। ଏହିପରି, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ (Gv) ଏବଂ ତରଳ ତର୍କଶକ୍ତି (Gf) ଏକ ସୂଚକରେ ମିଶିଥାଏ।
ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରର ଇଂରାଜୀ WAIS-5ରେ Block Design ଓ Visual Puzzlesରୁ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନିକ ସୂଚକ (VSI) ଗଣନା କରାଯାଏ। ଏଥିରେ VSIକୁ ତରଳ ତର୍କ ସୂଚକ (FRI)ଠାରୁ ଅଲଗା ଭାବେ ବୁଝିହୁଏ।
ସଂସ୍କରଣ ଅନୁସାରେ ସୂଚକର ଗଠନର ପରିବର୍ତ୍ତନ WAIS-IV ଓ WAIS-5ର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଲେଖାରେ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି। WAIS-IVର PRIକୁ ଉପପରୀକ୍ଷାରୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ବୁଝିବାର ଉପାୟ ଦୃଶ୍ୟଭିତ୍ତିକ ତର୍କ କମ୍ ହେବାର ଅର୍ଥ କ’ଣ? ଲେଖାରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।
ଦୃଶ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଏବଂ ତରଳ ତର୍କଶକ୍ତିର ପାର୍ଥକ୍ୟ
ଦୃଶ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ (Gv) ଓ ତରଳ ତର୍କଶକ୍ତି (Gf)ର ପାର୍ଥକ୍ୟ ହେଉଛି, ଆକୃତିର ରୂପ ବଦଳାଇବା ନା ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ପର୍କରୁ ନିୟମ ଖୋଜିବା।
| କ୍ଷେତ୍ର | ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା | ପ୍ରମୁଖ ଉଦାହରଣ |
|---|---|---|
| Gv: ଦୃଶ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ | ଆକୃତିକୁ ଘୁରାଇବା, ଭାଗ କରିବା ଓ ଗଢ଼ିବା ସହିତ ଅବସ୍ଥାନର ସମ୍ପର୍କ ଧରି ରଖିବା | Block Design, Visual Puzzles, କାଗଜ ମୋଡ଼ିବା |
| Gf: ତରଳ ତର୍କଶକ୍ତି | ଅନେକ ତଥ୍ୟରୁ ନିୟମ କିମ୍ବା ସମମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ବାହାର କରିବା | Matrix Reasoning, Figure Weights |
ଅଲଗା ଅଲଗା ଅଂଶରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ର ତିଆରି ହୋଇପାରିବ କି ନାହିଁ ଭାବୁଥିଲେ Gv ମୁଖ୍ୟ। ଆକୃତିଗୁଡ଼ିକର କ୍ରମରୁ ପରେ କେଉଁ ଆକୃତି ଆସିବ ଭାବୁଥିଲେ Gf ମୁଖ୍ୟ। ଦୁଇଟିଯାକ ଆକୃତିର ସମସ୍ୟା ପରି ଲାଗେ, ହେଲେ ଉତ୍ତର ପାଇବାର ମାନସିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଲଗା।
BrainTypeIQରେ କାଗଜ ମୋଡ଼ିବା ପରୀକ୍ଷା ଓ ଆକୃତି ଯୋଡ଼ିବା ପଜଲ୍ ପରୀକ୍ଷାରୁ Gv ସ୍କୋର ଗଣନା କରାଯାଏ। ଆପଣ Gc, Gf, Gwm ଓ Gs ସହିତ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରିବେ।