ତରଳ ତର୍କଶକ୍ତି ହେଉଛି ନୂଆ ସମସ୍ୟାରୁ ସମାଧାନର ପଦ୍ଧତି ତିଆରି କରିବାର କ୍ଷମତା
ତରଳ ତର୍କଶକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନର ପରିମାଣ କିମ୍ବା ଗଣନାର ଗତି ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରଥମ ଥର ଦେଖୁଥିବା ସମସ୍ୟାରୁ ସମ୍ପର୍କ ଓ ନିୟମ ଖୋଜି ସମାଧାନର ପଦ୍ଧତି ତିଆରି କରିବା। ଇଂରାଜୀରେ ଏହାକୁ Fluid Reasoning କୁହାଯାଏ। “ତରଳ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା” ବା Fluid Intelligence ମଧ୍ୟ ସେହି Gfକୁ ସୂଚାଏ।
ଅନେକ ଉଦାହରଣରୁ ଏକ ସାଧାରଣ ନିୟମ ଖୋଜିବା, ଦିଆଯାଇଥିବା ସର୍ତ୍ତକୁ କ୍ରମେ ଅନୁସରଣ କରିବା, ଅନୁପାତ କିମ୍ବା ସମମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରୁ ଅଜଣା ମୂଲ୍ୟ ବାହାର କରିବା ଭଳି ତର୍କ ଏଥିରେ ରହେ। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ଆଗମନମୂଳକ ତର୍କ, ନିଗମନମୂଳକ ତର୍କ ଓ ପରିମାଣଗତ ତର୍କ କୁହାଯାଏ। ଏହି କ୍ଷମତା କେବଳ ଆକୃତିର ସମସ୍ୟାରେ ନୁହେଁ, ଭାଷା ଓ ସଂଖ୍ୟା ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ସମସ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ କାମ କରେ।
କେଉଁ ପରିସ୍ଥିତିରେ ତରଳ ତର୍କଶକ୍ତିର ଅଧିକ ବା କମ୍ ସ୍ତର ଦେଖାଯାଏ?
| ସମସ୍ୟାର ପରିସ୍ଥିତି | Gf ଅଧିକ ହେଲେ | Gf କମ୍ ହେଲେ |
|---|---|---|
| ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇନଥିବା ନିୟମ | ଅଳ୍ପ କିଛି ଉଦାହରଣରୁ ସାଧାରଣ ନିୟମ ସହଜରେ ଖୋଜିହୁଏ | ନିୟମ ସ୍ପଷ୍ଟ ନ ହେଲେ ଅଧିକ ଚେଷ୍ଟା କରିବାକୁ ପଡ଼େ ଓ ଭୁଲ ବଢ଼େ |
| ଅନେକ ସମ୍ପର୍କ | ଆକୃତି, ସଂଖ୍ୟା ଓ ଅବସ୍ଥାନର ସମ୍ପର୍କକୁ ଏକ ସମାଧାନରେ ସହଜରେ ଯୋଡ଼ିହୁଏ | ଗୋଟିଏ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରିପାରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକାଧିକ ନିୟମ ଆସିଲେ କିଛି ଛାଡ଼ିହୋଇଯାଏ |
| ଅନୁମାନ ଯାଞ୍ଚ | ସମ୍ଭାବ୍ୟ ନିୟମକୁ ଉଦାହରଣରେ ଲଗାଇ, ମେଳ ନ ଖାଉଥିବା ନିୟମକୁ ସହଜରେ ବାଦ ଦେଇହୁଏ | ଆଖିରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଏକ ବିଶେଷତା ବାଛିନିଆଯାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହା ସବୁ ଉଦାହରଣରେ ମେଳ ଖାଉଛି କି ନାହିଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଯାଞ୍ଚ ହୁଏନାହିଁ |
| ସର୍ତ୍ତର ପରିବର୍ତ୍ତନ | ପୂର୍ବ ସମସ୍ୟା ସହିତ ସାମ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନୂଆ ସର୍ତ୍ତରୁ ସମାଧାନର ପଦ୍ଧତି ପୁଣି ତିଆରି କରିହୁଏ | ନିୟମ ବଦଳିଲେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବର ପଦ୍ଧତିକୁ ସେହିପରି ଲଗାଇବାର ପ୍ରବଣତା ରହେ |
WAISର Matrix Reasoning ଓ Figure Weightsରେ ଏହା ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ
WAIS-IV Indiaରେ Matrix Reasoning, ଦୃଶ୍ୟଭିତ୍ତିକ ତର୍କ ସୂଚକ (PRI)ର ଏକ ମୂଳ ଉପପରୀକ୍ଷା ଓ ତରଳ ତର୍କଶକ୍ତି ସହିତ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସମ୍ପର୍କିତ। ବିଦେଶୀ WAIS-IV ସଂସ୍କରଣରେ Figure Weights ମଧ୍ୟ PRIର ଏକ ସହାୟକ ଉପପରୀକ୍ଷା ଭାବେ ଏହି କ୍ଷମତାକୁ ମାପେ। Figure Weights, India ସଂସ୍କରଣରେ ନାହିଁ।
| ଉପପରୀକ୍ଷା | ମୁଖ୍ୟତଃ ଦରକାର ହେଉଥିବା ତର୍କ |
|---|---|
| Matrix Reasoning | ଆକୃତିର ବିନ୍ୟାସ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯାଇନଥିବା ନିୟମ ଖୋଜିବାର ଆଗମନମୂଳକ ତର୍କ |
| Figure Weights, ବିଦେଶୀ ସଂସ୍କରଣର ସହାୟକ ପରୀକ୍ଷା | ଭାରସାମ୍ୟ ଓ ସମମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପର୍କରୁ ଅଜଣା ପରିମାଣଗତ ସମ୍ପର୍କ ବାହାର କରିବା |
WAIS-IV Indiaରେ ତରଳ ତର୍କଶକ୍ତି ଓ ଆକୃତି ଏବଂ ବିନ୍ୟାସକୁ ନେଇ କାମ କରୁଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ (Gv)କୁ ଏକା PRIରେ ରଖାଯାଇଛି। ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରର ଇଂରାଜୀ WAIS-5ରେ Matrix Reasoning ଓ Figure Weightsରୁ ତରଳ ତର୍କ ସୂଚକ (FRI) ଗଣନା କରାଯାଏ। ଏଥିରେ FRIକୁ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନିକ ସୂଚକ (VSI)ଠାରୁ ଅଲଗା ଭାବେ ବୁଝିହୁଏ।
WAIS-IVର PRI କମ୍ ହେଲେ ଉପପରୀକ୍ଷାରୁ ତରଳ ତର୍କଶକ୍ତି ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣକୁ କିପରି ଅଲଗା କରି ବୁଝିବେ, ତାହା ଦୃଶ୍ୟଭିତ୍ତିକ ତର୍କ କମ୍ ହେବାର ଅର୍ଥ କ’ଣ? ଲେଖାରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।
ତରଳ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଓ ସଞ୍ଚିତ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତାର ପାର୍ଥକ୍ୟ
ତରଳ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (Gf) ଓ ସଞ୍ଚିତ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (Gc)ର ପାର୍ଥକ୍ୟ ହେଉଛି, ନୂଆ ସମ୍ପର୍କରୁ ଉତ୍ତର ତିଆରି କରିବା ନା ପୂର୍ବରୁ ଅର୍ଜିତ ଜ୍ଞାନ ବ୍ୟବହାର କରିବା।
| କ୍ଷେତ୍ର | ମୁଖ୍ୟତଃ କ’ଣ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ | ଉଦାହରଣ |
|---|---|---|
| Gf: ତରଳ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା | ସେହି ସମୟରେ ଖୋଜିଥିବା ସମ୍ପର୍କ ଓ ନିୟମ | ପ୍ରଥମ ଥର ଦେଖୁଥିବା ଆକୃତି କ୍ରମରୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ନିୟମ ବାହାର କରିବା |
| Gc: ସଞ୍ଚିତ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା | ପୂର୍ବରୁ ଅର୍ଜିତ ଶବ୍ଦ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧାରଣା | ବିଶେଷ ପରିଭାଷା ଓ ପୂର୍ବଜ୍ଞାନ ବ୍ୟବହାର କରି ଲେଖା ବୁଝିବା |
ଏକ ନୂଆ କ୍ଷେତ୍ରରେ Gf ସାହାଯ୍ୟରେ ଅପରିଚିତ ସମ୍ପର୍କ ବୁଝାଯାଏ। ସେଠାରେ ଶିଖିଥିବା ଜ୍ଞାନ Gc ଭାବେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ପରବର୍ତ୍ତୀ ତର୍କକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ହାରାହାରି ଭାବେ, ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ Gfର ହ୍ରାସ Gc ଅପେକ୍ଷା ଆଗରୁ ଦେଖାଯାଏ। ଶବ୍ଦଜ୍ଞାନ ଓ ସାଧାରଣ ଜ୍ଞାନ ଅଧିକ ବୟସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷମତାର ପରିବର୍ତ୍ତନ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଓ ବୟସ ବଢ଼ିବା ଲେଖାରେ ବିସ୍ତାରରେ ବୁଝାଯାଇଛି।
BrainTypeIQରେ ମ୍ୟାଟ୍ରିକ୍ସ ତର୍କ ପରୀକ୍ଷା ଓ ତୁଳା ତର୍କ ପରୀକ୍ଷାରୁ Gf ସ୍କୋର ଗଣନା କରାଯାଏ। ଆପଣ Gc, Gv, Gwm ଓ Gs ସହିତ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରିବେ।