g ଘଟକ କ’ଣ?

g ଘଟକ ଭିନ୍ନ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ପରୀକ୍ଷାରେ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ

ଶବ୍ଦଜ୍ଞାନ, ଗଣନା, ଆକୃତି ତର୍କ ଓ ସ୍ମୃତିର କାମରେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଦକ୍ଷତା ଦରକାର। ତଥାପି ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ଫଳ ତୁଳନା କଲେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ, ଗୋଟିଏ କାମରେ ଅଧିକ ସ୍କୋର ପାଉଥିବା ଲୋକ ଅନ୍ୟ କାମରେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସ୍କୋର ପାଇବାର ପ୍ରବଣତା ରଖନ୍ତି। ଭିନ୍ନ ଜ୍ଞାନୀୟ କାମରେ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ଅଂଶକୁ ସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଘଟକ ବା g ଘଟକ କୁହାଯାଏ।

ବିଭିନ୍ନ କାମର ସ୍କୋର ସାମଗ୍ରିକ ଭାବେ ପରସ୍ପର ସହିତ ସକାରାତ୍ମକ ସହସମ୍ବନ୍ଧ ଦେଖାଇବାକୁ “positive manifold” କୁହାଯାଏ। Spearman 1904ର ଗବେଷଣାରେ ସାଧାରଣ ଘଟକର ଧାରଣା ଦେବା ପରଠାରୁ, ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ପରୀକ୍ଷାର ସାମଗ୍ରିକ ଫଳ ବୁଝାଇବାରେ g ଘଟକ ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଧାରଣା ହୋଇଆସିଛି।

ସକାରାତ୍ମକ ସହସମ୍ବନ୍ଧରୁ g ଘଟକ କିପରି ଆକଳନ କରାଯାଏ?

g ଘଟକ ଏପରି ଏକ ସ୍କୋର ନୁହେଁ, ଯାହାକୁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରୁ ସିଧାସଳଖ ମାପିହେବ। ଏହା ଏକ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଚଳରାଶି (latent variable)। ଶବ୍ଦଜ୍ଞାନ, ତର୍କ, ସ୍ମୃତି ଓ ଗତି ଭଳି ଅନେକ କାମର ସ୍କୋର ଏକାଠି କରି, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସହସମ୍ବନ୍ଧରୁ ଏହାକୁ ଆକଳନ କରାଯାଏ।

ଘଟକ ବିଶ୍ଳେଷଣ (factor analysis)ରେ ଅନେକ କାମର ସ୍କୋର ଏକାସାଙ୍ଗରେ ବଢ଼ିବା କିମ୍ବା କମିବାର ଅଂଶକୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କାମର ନିଜସ୍ୱ ଅଂଶଠାରୁ ଅଲଗା କରାଯାଏ। ଶବ୍ଦଜ୍ଞାନ ପରୀକ୍ଷାରେ ଭାଷାଜ୍ଞାନ ଓ ଚିହ୍ନ ଖୋଜିବା ପରୀକ୍ଷାରେ ଦୃଶ୍ୟ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଗତି ଭଳି କାମଭିତ୍ତିକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହେ। ସେଗୁଡ଼ିକ ସହିତ, ସବୁ କାମର ସ୍କୋର ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଯେଉଁ ସାଧାରଣ ଅଂଶ ରହେ, ତାହାକୁ g ଘଟକ ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଏ।

ଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରୀକ୍ଷାରେ ମଧ୍ୟ positive manifold ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି। ତେବେ ଏହି ସାଧାରଣତା ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ କ୍ଷମତାରୁ ଆସେ, ନା ଅନେକ କ୍ଷମତାର ପରସ୍ପର ପ୍ରଭାବ କିମ୍ବା ଭିନ୍ନ କାମରେ ମିଶିଥିବା ଜ୍ଞାନୀୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ଆସେ, ସେନେଇ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଛି।

g ଘଟକ, IQ ଓ FSIQର ପାର୍ଥକ୍ୟ

FSIQ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଅନେକ ଉପପରୀକ୍ଷାକୁ ଏକାଠି କରୁଥିବାରୁ g ଘଟକକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ହେଲେ FSIQ ହେଉଛି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରୀକ୍ଷାର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଗଠନ ଓ ରୂପାନ୍ତର ପଦ୍ଧତିରୁ ଗଣନା ହେଉଥିବା ଏକ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷିତ ସ୍କୋର। g ଘଟକ ହେଉଛି ସେହି ସ୍କୋରଗୁଡ଼ିକର ସମ୍ପର୍କ ବୁଝାଉଥିବା ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଚଳରାଶି। FSIQର ଗଣନା ଓ ଅର୍ଥ FSIQ କ’ଣ? ଲେଖାରେ ବିସ୍ତାରରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି।

g ଲୋଡିଂ କାମଟି ଓ g ଘଟକର ସମ୍ପର୍କର ଶକ୍ତି ସୂଚାଏ

g ଲୋଡିଂ ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ମୂଲ୍ୟ, ଯାହା ଗୋଟିଏ ଉପପରୀକ୍ଷାର ଫଳ g ଘଟକ ସହିତ କେତେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଯୋଡ଼ିତ ତାହା ସୂଚାଏ। ଏକ ସରଳ ଏକଘଟକ ମଡେଲ୍‌ରେ g ଲୋଡିଂ .70 ହେଲେ, ତାହାର ବର୍ଗ .49 ହୁଏ। ଅର୍ଥାତ୍, ଏହି ମଡେଲ୍‌ରେ ସ୍କୋରର ପ୍ରସରଣର 49% g ଘଟକ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇପାରେ।

WAIS-IVର ଏକ ବିଶ୍ଳେଷଣରେ Arithmetic ଓ Vocabulary ଭଳି ଉପପରୀକ୍ଷାର g ଲୋଡିଂ ତୁଳନାମୂଳକ ଭାବେ ଅଧିକ, ଏବଂ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଗତିର କାମଗୁଡ଼ିକର g ଲୋଡିଂ କମ୍ ଥିଲା। g ଲୋଡିଂ ପ୍ରଶ୍ନର କଠିନତା ସୂଚାଏ ନାହିଁ; ଏହା ଅନେକ କାମରେ ସାଧାରଣ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ କ୍ଷମତାକୁ କାମଟି କେତେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ, ତାହା ସୂଚାଏ। ସେହି ଏକା ଉପପରୀକ୍ଷାରେ ମଧ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ଦେଉଥିବା ଗୋଷ୍ଠୀ, ସାଙ୍ଗରେ ନିଆଯାଉଥିବା ଅନ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ଓ ପରିସଂଖ୍ୟାନ ମଡେଲ୍ ଅନୁସାରେ ଏହି ମୂଲ୍ୟ ବଦଳେ।

IQ ପରୀକ୍ଷାରେ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର କାମ ଏକାଠି କରାଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା କେବଳ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରକାର ଉପରେ ନିର୍ଭର ନ କରି, ସବୁ କାମରେ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସାମଗ୍ରିକ ସ୍ତରକୁ ଧରାଯାଇପାରିବ।

g ଘଟକର ଶିକ୍ଷା ଓ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ସହିତ ଦୃଢ଼ ସମ୍ପର୍କ ଅଛି

g ଘଟକ ବିଶେଷକରି ନୂଆ ବିଷୟ ଶିଖିବା ଓ ଆୟତ୍ତ କରିବା ସହିତ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସମ୍ପର୍କିତ। ଶିକ୍ଷାଗତ ଫଳାଫଳର ମେଟା-ବିଶ୍ଳେଷଣ ଓ ବୃତ୍ତିଗତ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତାର ମେଟା-ବିଶ୍ଳେଷଣରେ ଫଳର ପ୍ରକାର ଅନୁସାରେ ସମ୍ପର୍କର ଶକ୍ତି ଅଲଗା ଥିଲା।

g ଶିକ୍ଷା ଓ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣରେ ଶିଖିବାର ଫଳକୁ ଭଲ ଭାବେ ପୂର୍ବାନୁମାନ କରେ। କିନ୍ତୁ ସାମ୍ପ୍ରତିକ ଗବେଷଣାରେ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ସହିତ ଏହାର ସମ୍ପର୍କ ପୂର୍ବରୁ ଧରାଯାଇଥିବା ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହେଁ। ସବୁଠାରୁ ସାମ୍ପ୍ରତିକ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା ତଥ୍ୟ “କାମ ଯେତେ ଜଟିଳ, gର ପୂର୍ବାନୁମାନ କ୍ଷମତା ସେତେ ଅଧିକ” ବୋଲି ପୂର୍ବର ବ୍ୟାଖ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥନ କରିନଥିଲା। IQ ଦର୍ଶାଉଥିବା ସାମଗ୍ରିକ ସ୍ତରକୁ ବାସ୍ତବ ଫଳ ସହିତ କିପରି ଯୋଡ଼ିବେ, ତାହା IQ ମାପିବାର ଅର୍ଥ ଲେଖାରେ ବିସ୍ତାରରେ ବୁଝାଯାଇଛି।

g ଘଟକ ଓ CHCର ବ୍ୟାପକ କ୍ଷମତା ଅଲଗା ସ୍ତରକୁ ସୂଚାନ୍ତି

CHC ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତାକୁ ସାଧାରଣ କ୍ଷମତା, ବ୍ୟାପକ କ୍ଷମତା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ଷମତାର ସ୍ତରରେ ସଜାଏ। ଏବେ ବହୁଳ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ Carroll ମଡେଲ୍‌ରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ତରରେ g ଘଟକ ଓ ତାହା ତଳେ Gc, Gf, Gv, Gwm, Gs ଭଳି ବ୍ୟାପକ କ୍ଷମତା ରହେ। CHCର ଏକ ମୂଳ ଆଧାର ହୋଇଥିବା Hornଙ୍କ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ g ଘଟକ ରଖାଯାଇନଥିଲା।

g ଘଟକ ସବୁ ଜ୍ଞାନୀୟ କାମରେ ସାଧାରଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସ୍ତରକୁ ସୂଚାଏ। ବ୍ୟାପକ କ୍ଷମତା କେଉଁ ପ୍ରକାରର କାମରେ ଜଣେ ନିଜ କ୍ଷମତା ସହଜରେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରନ୍ତି, ତାହା ସୂଚାଏ। ତେଣୁ ସାମଗ୍ରିକ IQ ପାଖାପାଖି ଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଭାଷା ବୁଝିବା, ତର୍କ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ, କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ସ୍ମୃତି ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଗତିର ସମନ୍ୱୟ ଅଲଗା ହୋଇପାରେ। କ୍ଷମତାର ଏହି ସମନ୍ୱୟକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିସ୍ଥିତି ସହିତ ଯୋଡ଼ିବାର ଉପାୟ ଜ୍ଞାନୀୟ ପ୍ରୋଫାଇଲ୍ କ’ଣ? ଲେଖାରେ ବୁଝାଯାଇଛି।

BrainTypeIQ 9ଟି ପରୀକ୍ଷାରୁ ସାମଗ୍ରିକ IQ ଓ 5ଟି କ୍ଷମତାର ପ୍ରୋଫାଇଲ୍ ଦେଖାଏ।