Hoe verhouden de indexen van de WAIS-IV-NL en de WAIS-5 zich tot CHC-vaardigheden?
Als je de indexen ordent volgens vijf vaardigheden uit de CHC-theorie, ziet het verschil tussen de vier indexen van de WAIS-IV-NL en de vijf primaire indexen van de Amerikaanse WAIS-5 er zo uit:
| CHC-vaardigheid | WAIS-IV-NL | Amerikaanse WAIS-5 |
|---|---|---|
| Gc: verbaal begrip en verworven kennis | Verbaal Begrip Index (VBI) | Verbal Comprehension Index (VCI) |
| Gv: visueel-ruimtelijke verwerking | Perceptueel Redeneren Index (PRI) | Visual Spatial Index (VSI) |
| Gf: fluïde redeneren | Perceptueel Redeneren Index (PRI) | Fluid Reasoning Index (FRI) |
| Gwm: werkgeheugen | Werkgeheugen Index (WgI) | Working Memory Index (WMI) |
| Gs: verwerkingssnelheid | Verwerkingssnelheid Index (VsI) | Processing Speed Index (PSI) |
Het verschil zit bij Gv en Gf. In de WAIS-IV-NL vallen beide onder de PRI; in de Amerikaanse WAIS-5 zijn ze verdeeld over de VSI en de FRI. De kern van de wijziging is dus niet alleen dat er een primaire index bij kwam, maar dat Gv en Gf, die eerder in de PRI waren samengebracht, als afzonderlijke scores kunnen worden gelezen.
De WAIS-IV-NL gebruikt nog de vier indexen in de tweede kolom. De vijf indexen in de derde kolom horen bij de Amerikaanse WAIS-5; Pearson verwacht de WAIS-5-NL in 2027.
De PRI van de WAIS-IV-NL bevat taken voor zowel Gv als Gf
Gv en Gf vallen in de WAIS-IV-NL onder dezelfde PRI, maar de subtests doen een beroep op verschillende soorten verwerking.
| CHC-vaardigheid | Subtests binnen de PRI | Centrale verwerking |
|---|---|---|
| Gv: visueel-ruimtelijke verwerking | Blokpatronen, Figuur Samenstellen, Onvolledige Tekeningen | Vormen ontleden en samenstellen, met aandacht voor richting en onderlinge positie |
| Gf: fluïde redeneren | Matrix Redeneren, Gewichten | Regels afleiden uit relaties tussen figuren of hoeveelheden |
De WAIS-5 voegde hiermee geen nieuwe cognitieve vaardigheid toe. Het onderscheid dat al tussen de WAIS-IV-subtests bestond, werd zichtbaar gemaakt in twee indexen: VSI en FRI.
Ook bleek uit een onderzoek uit 2026 naar de Japanse standaardisatiegegevens van 1.120 personen dat bij een Bayesiaanse modelvergelijking een hoger-ordemodel met vijf op CHC gebaseerde factoren beter paste dan het traditionele vierfactorenmodel.
Visueel werkgeheugen en uitgebreidere indexen
In de Amerikaanse WAIS-5 wordt de primaire WMI berekend uit auditieve taken. Daarnaast kan uit Symbol Span en Spatial Addition een Visual Working Memory Index (VWMI) worden berekend, gericht op symbolen en posities. Ook zijn er uitgebreidere indexen, gebaseerd op meer subtests per domein, en aanvullende indexen voor specifiekere vormen van verwerking.
| Aanvullende index | Welke extra informatie deze index geeft |
|---|---|
| Verbal (Expanded Crystallized) Index (VECI) | Een bredere meting van Gc, met naast overeenkomsten en woordenschat ook kennis en begrip |
| Expanded Fluid Index (EFI) | Een bredere meting van Gf, met naast matrixredeneren en gewichten ook rekenen en Set Relations |
| Quantitative Reasoning Index (QRI) | Kwantitatief redeneren zoals dat naar voren komt bij gewichten en rekenen |
| Expanded Working Memory Index (EWMI) | Een bredere meting van Gwm waarin auditieve en visuele taken worden gecombineerd |
De indexstructuur van de WAIS-5 sluit beter aan op de CHC-theorie
Door Gv en Gf te scheiden en aanvullende werkgeheugenindexen te bieden, sluit de indexstructuur van de Amerikaanse WAIS-5 beter aan bij de vaardigheidsindeling uit de CHC-theorie dan die van de WAIS-IV.
Dat de indeling beter aansluit bij de CHC-theorie, betekent niet automatisch dat vijf vaardigheden in ieder statistisch model scherp van elkaar te onderscheiden zijn. Een onafhankelijke heranalyse uit 2026 van de Amerikaanse standaardisatiegegevens van 2.020 personen ondersteunde een model met vier groepsfactoren, waarin Gv en Gf waren samengebracht, en niet het model met vijf afzonderlijke groepsfactoren.
De wijzigingen in subtests en TIQ tussen beide versies staan uitgebreider in de verschillen tussen de WAIS-IV en WAIS-5.
BrainTypeIQ brengt Gc, Gf, Gv, Gwm en Gs afzonderlijk in beeld en combineert deze vijf domeinen tot totaal IQ en een cognitief profiel.