ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງ IQ ກ່ຽວຂ້ອງກັບພາວະພັດທະນາການທາງລະບົບປະສາດ
ເມື່ອຄວາມເຂົ້າໃຈຫຼືການໃຫ້ເຫດຜົນທີ່ສູງຢູ່ຮ່ວມກັບຈຸດອ່ອນດ້ານການຈື່ຂໍ້ມູນ, ສະຫຼັບວຽກ, ເຮັດໃຫ້ທັນເວລາ ແລະເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ ກໍຈະເຂົ້າໃຈລັກສະນະດ້ານພັດທະນາການທີ່ປາກົດເປັນ “ເຮັດເລື່ອງຍາກໄດ້ ແຕ່ເຮັດວຽກປະຈຳວັນບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ” ໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ.
ໃນຄ່າສະເລ່ຍຂອງກຸ່ມ ຄົນທີ່ມີພາວະອໍທິສຕິກ (ASD) ມັກມີຄວາມໄວໃນການປະມວນຜົນຕ່ຳກວ່າການໃຫ້ເຫດຜົນ ແລະຄົນທີ່ມີພາວະສະມາທິບົກພ່ອງແລະຢູ່ບໍ່ນິ່ງ (ADHD) ມັກມີຄວາມຈຳໃຊ້ງານຕ່ຳເລັກນ້ອຍ (ການວິເຄາະອະພິມານຂອງ WAIS-IV ແລະ WISC-V). ຄວາມຕ່າງທີ່ລະອຽດມີໃນ ໂປຣໄຟລ໌ຄວາມສາມາດຂອງ ADHD ແລະ ໂປຣໄຟລ໌ຄວາມສາມາດຂອງ ASD.
ຂະນະດຽວກັນ ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຄະແນນ IQ ກໍພົບໄດ້ຫຼາຍໃນປະຊາກອນທົ່ວໄປ. ໃນກຸ່ມຕົວຢ່າງການສ້າງມາດຕະຖານຂອງ WAIS-IV, ຄົນທີ່ມີຢ່າງໜ້ອຍໜຶ່ງດັດຊະນີຕ່າງຈາກຄ່າສະເລ່ຍ 4 ດັດຊະນີຂອງຕົນເອງຢ່າງມີນັຍສຳຄັນທາງສະຖິຕິ ມີ ຫຼາຍກວ່າ 70%. ສິ່ງສຳຄັນໃນຄວາມສຳພັນກັບລັກສະນະດ້ານພັດທະນາການ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນວ່າມີຄະແນນສູງຕ່ຳຕ່າງກັນຫຼືບໍ່ ແຕ່ແມ່ນ ຄວາມຕ່າງນັ້ນເຮັດໃຫ້ຂັ້ນໃດໃນຊີວິດບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ.
ເຫດຜົນທີ່ເຮັດເລື່ອງຍາກໄດ້ ແຕ່ເຮັດວຽກປະຈຳວັນບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ
ການເຂົ້າໃຈເນື້ອຫາ ແລະການນຳເນື້ອຫານັ້ນໄປເຮັດເປັນວຽກໃນຊີວິດປະຈຳວັນຈົນສຳເລັດ ຕ້ອງໃຊ້ຂະບວນການຕ່າງກັນ.
| ຂັ້ນຕອນ | ສິ່ງທີ່ຕ້ອງໃຊ້ | ລັກສະນະທີ່ປາກົດ |
|---|---|---|
| ການເຂົ້າໃຈແລະໃຫ້ເຫດຜົນ | ເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍຂອງຄຳຫຼືໂຄງສ້າງຂອງໂຈດ | ເຂົ້າໃຈຄຳອະທິບາຍຊັບຊ້ອນແລະຄິດວິທີແກ້ໄດ້ |
| ການຈື່ແລະປັບປ່ຽນຂໍ້ມູນ | ຈື່ເປົ້າໝາຍ, ເງື່ອນໄຂ ແລະຜົນລັບໃນແຕ່ລະຂັ້ນຕອນໄວ້ໃນໃຈ | ລືມຄຳສັ່ງປາກເປົ່າຫຼືເງື່ອນໄຂໃນລະຫວ່າງເຮັດວຽກ |
| ການສະຫຼັບວຽກແລະກັບມາເຮັດຕໍ່ | ກັບໄປຫາເປົ້າໝາຍເດີມຫຼັງການຂັດຈັງຫວະຫຼືການປ່ຽນແປງ | ຫຼັງຖືກຂັດຈັງຫວະ ບໍ່ຮູ້ວ່າເຮັດຮອດຂັ້ນໃດຫຼືຈະເຮັດຫຍັງຕໍ່ |
| ການປະມວນຜົນແລະສ້າງຜົນງານ | ຊອກຫາ, ກວດທຽບ ແລະຂຽນໃຫ້ທັນເວລາ | ເຂົ້າໃຈເນື້ອຫາ ແຕ່ປ້ອນຂໍ້ມູນຫຼືກວດບໍ່ທັນ |
| ການເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ | ຈື່ສິ່ງທີ່ວາງແຜນໄວ້, ກວດ ແລະສົ່ງ | ເນື້ອຫາສຳເລັດແລ້ວ ແຕ່ເຮັດບໍ່ຈົບຮອດຂັ້ນສົ່ງ |
ແຜນງານຍາກຫຼືໂຈດສອບຍາກອາດໃຫ້ໂອກາດຈົດຈໍ່ກັບວຽກດຽວ ແລະໃຊ້ຄວາມເຂົ້າໃຈຫຼືການໃຫ້ເຫດຜົນໄດ້ດົນ. ແຕ່ການເບີກຄ່າໃຊ້ຈ່າຍຫຼືສົ່ງວຽກຂອງໂຮງຮຽນ ມີຫຼາຍການກະທຳຕໍ່ກັນ: ຈື່ກຳນົດສົ່ງ, ກຽມສິ່ງຈຳເປັນໃຫ້ຄົບ, ກວດກົດ, ປ້ອນຫຼືຂຽນຂໍ້ມູນ ແລະສົ່ງ.
ດັ່ງນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນເຮັດເລື່ອງຍາກໄດ້ແຕ່ເຮັດເລື່ອງງ່າຍບໍ່ໄດ້. ວຽກປະຈຳວັນທີ່ເບິ່ງຄືງ່າຍ ມີຫຼາຍຂັ້ນທີ່ຄົນນັ້ນໃຊ້ຄວາມສາມາດໄດ້ຍາກຢ່າງສະໝ່ຳສະເໝີ.
ດັດຊະນີ WAIS ເປັນຂໍ້ມູນຊ່ວຍຄິດກ່ຽວກັບຄວາມເຂົ້າໃຈ, ການໃຫ້ເຫດຜົນ, ຄວາມຈຳໃຊ້ງານ ແລະຄວາມໄວໃນການປະມວນຜົນ. ການເລີ່ມວຽກ, ສະຫຼັບວຽກ, ຈັດການເວລາ ແລະເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ ຍັງກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມສາມາດຄວບຄຸມການຄິດແລະການກະທຳ (executive functions), ເຊິ່ງດັດຊະນີ IQ ຢ່າງດຽວບໍ່ໄດ້ວັດຄົບ. ການແຍກຂັ້ນທີ່ວຽກຕິດຂັດມີອະທິບາຍໃນ ເຫດຜົນທີ່ເຂົ້າໃຈແລ້ວແຕ່ວຽກບໍ່ຄືບໜ້າ.
ຍິ່ງໃຊ້ຄວາມສາມາດສູງຊ່ວຍໄດ້ ຄວາມລຳບາກກໍຍິ່ງເຫັນຍາກ
ຄວາມເຂົ້າໃຈຫຼືການໃຫ້ເຫດຜົນທີ່ສູງ ຍັງຖືກໃຊ້ຊ່ວຍຂັ້ນທີ່ມີພາລະຫຼາຍ. ຕົວຢ່າງແມ່ນການໃຊ້ບໍລິບົດຄາດສິ່ງທີ່ຟັງບໍ່ທັນ, ຄິດວິທີເຮັດວຽກຂຶ້ນໃໝ່ທຸກຄັ້ງແທນການຈື່ຂັ້ນຕອນ ຫຼືປ່ຽນການສົນທະນາເປັນກົດແລະບົດສົນທະນາທີ່ຕັ້ງໃຈໃຊ້.
ຜູ້ໃຫຍ່ທີ່ມີ ADHD ແລະ IQ ສູງ ອາດມີຄວາມສາມາດຄວບຄຸມການຄິດແລະການກະທຳ ຢູ່ໃນຊ່ວງສະເລ່ຍຕາມເກນປະຊາກອນທົ່ວໄປ ແຕ່ຕ່ຳກວ່າຄົນທີ່ມີຄວາມສາມາດສູງໃກ້ຄຽງກັນ. ຄວາມສາມາດສູງບໍ່ໄດ້ລຶບຄວາມລຳບາກອອກ ແຕ່ຊ່ວຍໃຫ້ຜົນຢູ່ຮອດຊ່ວງສະເລ່ຍ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຄົນພາຍນອກເຫັນເວລາທີ່ຕ້ອງໃຊ້ຫຼືຄວາມເມື່ອຍໄດ້ຍາກ. ເມື່ອມີທັງການຈຳກັດເວລາ, ການເຮັດຫຼາຍຢ່າງພ້ອມກັນ, ການປ່ຽນກະທັນຫັນ ແລະຄວາມເມື່ອຍ ຈະຊ່ວຍໄດ້ບໍ່ຄົບ ແລະເຮັດສິ່ງທີ່ເຄີຍເຮັດໄດ້ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ. ການທີ່ຄວາມສາມາດສູງແລະຄວາມລຳບາກດ້ານພັດທະນາການຫຼືການຮຽນປິດບັງກັນ ກໍເກີດໃນ 2E.
ຄົນຮອບຂ້າງຄາດຫວັງຈາກຄວາມສາມາດສູງທີ່ເຫັນໃນສະຖານະການທີ່ຄົນນັ້ນຖະໜັດ. ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອຄົນທີ່ເຂົ້າໃຈເນື້ອຫາຍາກໄດ້ ຜິດພາດໃນການສົ່ງວຽກ, ກຽມຂອງ ຫຼືເຮັດວຽກປະຈຳ ຄົນອື່ນມັກຕີຄວາມວ່າ “ຮູ້ແລ້ວແຕ່ບໍ່ເຮັດ” ຫຼື “ມີຄວາມສາມາດແຕ່ບໍ່ຕັ້ງໃຈພໍ”.
ຖ້າການຂຽນຄຳສັ່ງແທນການບອກປາກເປົ່າຫຼຸດການຕົກຫຼົ່ນ, ການແບ່ງກຳນົດສົ່ງເປັນກຳນົດສົ່ງຍ່ອຍໃນແຕ່ລະຂັ້ນຊ່ວຍໃຫ້ສຳເລັດ ຫຼືການຢຸດເຮັດຫຼາຍຢ່າງພ້ອມກັນເຮັດໃຫ້ຖືກຕ້ອງຂຶ້ນ ກໍຈຳເປັນຕ້ອງທົບທວນຂັ້ນທີ່ຮັບພາລະຫຼາຍໃນເງື່ອນໄຂນັ້ນ ຫຼາຍກວ່າເບິ່ງວ່າເປັນບັນຫາແຮງຈູງໃຈ.
ການປະເມີນພັດທະນາການເບິ່ງຄວາມຕ່າງໃນຊີວິດ ຫຼາຍກວ່າຜົນຕ່າງຄະແນນ
ການປະເມີນພັດທະນາການເບິ່ງຄວາມຕ່າງລະຫວ່າງຄວາມສາມາດທີ່ສະແດງໄດ້ໃນການທົດສອບທີ່ຈັດເປັນລະບົບ ແລະສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ສະໝ່ຳສະເໝີໃນຊີວິດປະຈຳວັນ.
| ຂໍ້ມູນ | ສິ່ງທີ່ຮູ້ໄດ້ |
|---|---|
| ແບບທົດສອບປັນຍາເຊັ່ນ WAIS | ລະດັບຄວາມສາມາດໂດຍລວມ, ຈຸດແຂງແລະອ່ອນໃນແຕ່ລະດ້ານ, ວິທີໃຊ້ເວລາແລະລັກສະນະການຜິດພາດໃນການທົດສອບ |
| ປະຫວັດພັດທະນາການແລະຂໍ້ມູນຈາກຫຼາຍສະຖານະການ | ຄວາມລຳບາກເລີ່ມເມື່ອໃດ ແລະສືບຕໍ່ຢູ່ຈຸດໃດໃນເຮືອນ, ໂຮງຮຽນ ຫຼືວຽກ |
| ແບບປະເມີນພຶດຕິກຳການປັບຕົວ, ການປະເມີນຊີວິດປະຈຳວັນ ແລະການສຳພາດ | ການກະທຳທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີຈິງ, ວິທີຊ່ວຍທີ່ໃຊ້ ແລະການປ່ຽນຕາມເງື່ອນໄຂ |
ເຖິງຈະໃຊ້ຄວາມສາມາດໄດ້ໃນການທົດສອບທີ່ຈັດສະພາບໃຫ້ເໝາະ ກໍອາດເຮັດໄດ້ບໍ່ຄືກັນໃນຊີວິດທີ່ມີການຂັດຈັງຫວະຫຼືຫຼາຍກຳນົດສົ່ງ. ດັ່ງນັ້ນ ການປະເມີນພາວະພັດທະນາການທາງລະບົບປະສາດໃນຜູ້ໃຫຍ່ ຈຶ່ງນຳປະຫວັດພັດທະນາການ, ຂໍ້ມູນຈາກຫຼາຍສະຖານະການ, ພຶດຕິກຳການປັບຕົວ ແລະການສັງເກດໃນການທົດສອບ ມາໃຊ້ຮ່ວມກັບຜົນທົດສອບ (ແນວທາງການວິນິດໄສແລະປະເມີນຂອງ NICE).
ຜົນຕ່າງຄະແນນ WAIS ກໍບໍ່ໄດ້ໃຊ້ເກນດຽວວ່າ “ຕ່າງ 15 ຄະແນນຂຶ້ນໄປຖືວ່າຫຼາຍ” ແຕ່ໃຊ້ຄ່າວິກິດແລະອັດຕາທີ່ພົບຜົນຕ່າງນັ້ນຕາມສະບັບທົດສອບທີ່ໃຊ້. ວິທີກວດຈາກໃບຜົນມີໃນ ການອ່ານຜົນ WAIS.
ປະໂຫຍດຂອງການໃຊ້ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງ IQ ໃນການປະເມີນພັດທະນາການ ແມ່ນການລະບຸວ່າ ໃຊ້ຄວາມສາມາດດ້ານໃດຊ່ວຍ, ພາລະລວມຢູ່ຂັ້ນໃດ ແລະເງື່ອນໄຂໃດເຮັດໃຫ້ຊ່ວຍໄດ້ບໍ່ຄົບ. ຈາກນັ້ນຈຶ່ງລະບຸສະພາບແວດລ້ອມທີ່ເອື້ອໃຫ້ໃຊ້ຄວາມສາມາດແລະການຊ່ວຍທີ່ຈຳເປັນໃຫ້ຊັດ. ວິທີເຊື່ອມຄວາມຕ່າງຂອງຄວາມສາມາດເຂົ້າກັບວຽກ, ການສົນທະນາ ແລະການຮຽນ ມີໃນ ການອ່ານໂປຣໄຟລ໌ຄວາມສາມາດ.