IQৰ ক্ষমতাৰ তাৰতম্য আৰু বিকাশগত বিকাৰৰ মাজত সম্পৰ্ক আছে
উচ্চ বোধক্ষমতা বা যুক্তিচিন্তাৰ সৈতে তথ্য ধৰি ৰখা, কাম সলনি কৰা, সময়ৰ ভিতৰত প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু কাম সম্পূৰ্ণ কৰাৰ দুৰ্বলতা একেলগে থাকিলে, “কঠিন কাম পাৰোঁ, কিন্তু দৈনন্দিন কাম স্থিৰভাৱে কৰিব নোৱাৰোঁ” ধৰণে প্ৰকাশ পোৱা বিকাশগত বৈশিষ্ট্য বুজাটো সহজ হয়।
গোটৰ গড় ফলত ASDত যুক্তিচিন্তাৰ তুলনাত প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ গতি কম আৰু ADHDত কাৰ্যস্মৃতি কিছু কম হোৱাৰ প্ৰৱণতা দেখা যায় (WAIS-IV আৰু WISC-Vৰ মেটা-বিশ্লেষণ)। বিশদ পাৰ্থক্য ADHDৰ জ্ঞানীয় প্ৰফাইল আৰু ASDৰ জ্ঞানীয় প্ৰফাইল প্ৰবন্ধত আলোচনা কৰা হৈছে।
আনহাতে সাধাৰণ জনসমষ্টিতো IQৰ ক্ষমতাৰ তাৰতম্য সঘনাই দেখা যায়। WAIS-IVৰ মানকীকৰণৰ নমুনাত নিজৰ 4টা সূচকৰ গড়ৰ পৰা পৰিসংখ্যাগতভাৱে উল্লেখযোগ্য পাৰ্থক্য থকা অন্ততঃ এটা সূচক পোৱা মানুহৰ অনুপাত 70%ৰ অধিক আছিল। বিকাশগত বৈশিষ্ট্যৰ সৈতে সম্পৰ্ক বুজোঁতে তাৰতম্য আছে নে নাইতকৈ, এই ক্ষমতাৰ পাৰ্থক্যই জীৱনৰ কোন ধাপত কাম অনিয়মীয়া কৰি তুলিছে সেয়াহে গুৰুত্বপূৰ্ণ।
কঠিন কাম পাৰিলেও দৈনন্দিন কাম স্থিৰভাৱে কৰিব নোৱাৰাৰ কাৰণ
বিষয় এটা বুজা আৰু সেই বিষয় দৈনন্দিন কাম হিচাপে শেষলৈকে কৰা প্ৰক্ৰিয়া পৃথক।
| ধাপ | কি কৰিব লাগে | চাপ বাঢ়িলে কেনেকৈ প্ৰকাশ পায় |
|---|---|---|
| বুজা আৰু যুক্তিচিন্তা | শব্দৰ অৰ্থ আৰু সমস্যাৰ গঠন বুজা | জটিল ব্যাখ্যা বুজি সমাধানৰ উপায় চিন্তা কৰিব পাৰে |
| তথ্য ধৰি ৰখা আৰু নবীকৰণ | লক্ষ্য, চৰ্ত আৰু মাজৰ ফল মনত ৰখা | মৌখিক নিৰ্দেশ বা কামৰ মাজৰ চৰ্ত মনৰ পৰা ওলাই যায় |
| কাম সলনি কৰা আৰু পুনৰ আৰম্ভ কৰা | ব্যাঘাত বা পৰিৱৰ্তনৰ পিছত আগৰ লক্ষ্যলৈ উভতা | ব্যাঘাতৰ পিছত বৰ্তমানৰ ধাপ বা পৰৱৰ্তী কাম হেৰুৱাই পেলায় |
| প্ৰক্ৰিয়াকৰণ আৰু প্ৰকাশ | বিচৰা, মিলোৱা আৰু লিখাৰ কাম সময়ৰ ভিতৰত কৰা | বিষয়টো বুজিলেও তথ্য ভৰোৱা বা পৰীক্ষা কৰা সময়মতে শেষ নহয় |
| সম্পূৰ্ণ কৰা | পৰিকল্পিত কাম মনত পেলাই পৰীক্ষা কৰি জমা দিয়া | বিষয়বস্তু তৈয়াৰ হ'লেও জমা দিয়ালৈকে কাম শেষ নহয় |
কঠিন পৰিকল্পনা বা পৰীক্ষাৰ প্ৰশ্নত এটা কামত মনোযোগ দি বোধক্ষমতা বা যুক্তিচিন্তা দীঘল সময়ৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে। আনহাতে খৰচৰ হিচাপ জমা দিয়া বা বিদ্যালয়ৰ কাম জমা দিয়াত সময়সীমা মনত ৰখা, প্ৰয়োজনীয় বস্তু গোটোৱা, নিয়ম পৰীক্ষা কৰা, তথ্য ভৰোৱা বা লিখা আৰু জমা দিয়াৰ দৰে একেৰাহে বহু কাম থাকে।
অৰ্থাৎ কঠিন কাম পাৰিলেও সহজ কাম নোৱাৰে বুলি কথা নহয়। সহজ যেন দেখা দৈনন্দিন কামৰ ভিতৰত নিজৰ বাবে স্থিৰভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ কঠিন বহু ধাপ থাকে।
WAISৰ সূচক বোধ, যুক্তিচিন্তা, কাৰ্যস্মৃতি আৰু প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ গতি বুজাৰ উপাদান হয়। আৰম্ভ কৰা, কাম সলনি কৰা, সময় পৰিচালনা আৰু সম্পূৰ্ণ কৰাত IQৰ সূচকে সম্পূৰ্ণকৈ নধৰা কাৰ্যনিৰ্বাহৰ ক্ষমতা (executive functions)-ও জড়িত। কাম বন্ধ হোৱা ধাপ পৃথক কৰাৰ উপায় বুজিব পাৰিলেও কাম আগবাঢ়িবলৈ পলম হোৱাৰ কাৰণ প্ৰবন্ধত বিশদভাৱে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।
উচ্চ ক্ষমতাৰে অসুবিধা সামলাব পাৰিলে সহজে দেখা নাযায়
উচ্চ বোধক্ষমতা আৰু যুক্তিচিন্তা অধিক চাপ থকা ধাপৰ অসুবিধা সামলাবলৈও ব্যৱহাৰ কৰা হয়। শুনাৰ সময়ত বাদ পৰা কথা প্ৰসংগৰ পৰা অনুমান কৰা, ধাপ মনত ৰখাৰ সলনি প্ৰতিবাৰ কামৰ গঠনৰ পৰা নতুনকৈ চিন্তা কৰা, বা কথা-বতৰাৰ বাবে সচেতনভাৱে নিয়ম আৰু কি ক'ব তাৰ ৰূপ প্ৰস্তুত কৰা—এইবোৰ সহায়ক কৌশল।
উচ্চ IQ থকা ADHD প্ৰাপ্তবয়স্কৰ কাৰ্যনিৰ্বাহৰ ক্ষমতা সাধাৰণ মানদণ্ডত গড়ৰ ভিতৰত থাকিলেও, সমান উচ্চ ক্ষমতাৰ আন ব্যক্তিতকৈ কম হ'ব পাৰে। উচ্চ ক্ষমতাই অসুবিধা আঁতৰাই নিদিয়ে; ফল গড়ৰ ভিতৰত ৰাখিবলৈ অসুবিধা সামলাওঁতে লগা সময় আৰু ক্লান্তি বাহিৰৰ পৰা সহজে দেখা নাযায়। সময়সীমা, একেলগে একাধিক কাম, হঠাৎ পৰিৱৰ্তন আৰু ক্লান্তি একত্ৰিত হ'লে সেই কৌশলেৰে সামলাব নোৱাৰে, আৰু এবাৰ কৰা কাম স্থিৰভাৱে পুনৰ কৰিব নোৱাৰে। উচ্চ ক্ষমতা আৰু বিকাশ বা শিক্ষাৰ অসুবিধাই পৰস্পৰক লুকুৱাই ৰখাটো 2Eতো ঘটে।
আন মানুহে সহজ হোৱা পৰিস্থিতিত দেখা উচ্চ ক্ষমতাৰ ভিত্তিত আশা কৰে। সেয়ে কঠিন বিষয় বুজিব পৰা ব্যক্তিয়ে জমা দিয়া, লগত নিবলগীয়া বস্তু বা নিয়মিত একেধৰণৰ কামত ভুল কৰিলে, “বুজিও নকৰে” বা “ক্ষমতা আছে, কিন্তু মনোযোগ নিদিয়ে” বুলি ব্যাখ্যা কৰাৰ প্ৰৱণতা থাকে।
যদি মৌখিক নিৰ্দেশ লিখিত ৰূপত দিলে বাদ পৰা কমে, সময়সীমা মাজৰ ধাপত ভাগ কৰিলে কাম শেষ হয়, বা একেলগে বহু কাম বন্ধ কৰিলে শুদ্ধতা বাঢ়ে, তেন্তে ইচ্ছাৰ অভাৱ বুলি নধৰি সেই চৰ্তত কোন ধাপত চাপ বাঢ়ে সেয়া পুনৰ চোৱা প্ৰয়োজন।
বিকাশগত মূল্যায়নত স্ক'ৰৰ পাৰ্থক্যতকৈ দৈনন্দিন জীৱনৰ ব্যৱধান চোৱা হয়
বিকাশগত মূল্যায়নত সংগঠিত পৰীক্ষাৰ পৰিৱেশত প্ৰকাশ কৰিব পৰা ক্ষমতা আৰু দৈনন্দিন জীৱনত স্থিৰভাৱে কৰিব পৰা কামৰ মাজৰ ব্যৱধান চোৱা হয়।
| তথ্য | কি জানিব পাৰি |
|---|---|
| WAISৰ দৰে বুদ্ধিমত্তাৰ পৰীক্ষা | সামগ্ৰিক ক্ষমতাৰ স্তৰ, বিভিন্ন ক্ষেত্ৰৰ শক্তি-দুৰ্বলতা, পৰীক্ষাত সময় ব্যৱহাৰ আৰু ভুলৰ ধৰণ |
| বিকাশৰ ইতিহাস আৰু একাধিক পৰিস্থিতিৰ তথ্য | কেতিয়াৰ পৰা অসুবিধা হৈছে আৰু ঘৰ, বিদ্যালয় বা কামৰ কোন ঠাইত চলি আছে |
| দৈনন্দিন জীৱনৰ সৈতে খাপ খোৱাৰ আচৰণৰ স্কেল, দৈনন্দিন আচৰণৰ মূল্যায়ন আৰু সাক্ষাৎকাৰ | বাস্তৱত কোন আচৰণ স্থিৰ নহয়, কি সহায়ক কৌশল ব্যৱহাৰ কৰে আৰু চৰ্ত সলনি হ'লে কি পৰিৱৰ্তন হয় |
সুসংগঠিত পৰীক্ষাৰ পৰিৱেশত ক্ষমতা প্ৰকাশ কৰিব পাৰিলেও ব্যাঘাত বা একাধিক সময়সীমা থকা দৈনন্দিন জীৱনত একেদৰে আগবঢ়াব নোৱাৰিব পাৰে। সেয়ে প্ৰাপ্তবয়স্কৰ বিকাশগত বিকাৰৰ মূল্যায়নত বিকাশৰ ইতিহাস, একাধিক পৰিস্থিতিৰ তথ্য, দৈনন্দিন জীৱনৰ সৈতে খাপ খোৱাৰ আচৰণ আৰু পৰীক্ষাৰ সময়ৰ পৰ্যবেক্ষণ পৰীক্ষাৰ ফলৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা হয় (NICEৰ চিনাক্তকৰণ আৰু মূল্যায়নৰ নিৰ্দেশনা)।
WAISৰ স্ক'ৰৰ পাৰ্থক্যও “15 পইণ্ট বা তাতকৈ অধিক হ'লেই ডাঙৰ” বুলি একে নিয়মেৰে নিৰ্ধাৰণ কৰা নহয়। ব্যৱহাৰ কৰা সংস্কৰণত পাৰ্থক্য উল্লেখযোগ্য বুলি ধৰাৰ সীমা আৰু সেই পাৰ্থক্য কিমান সঘনাই দেখা যায় তাৰ হাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ফলৰ পত্ৰত এইবোৰ বুজাৰ উপায় WAISৰ ফল বুজাৰ উপায় প্ৰবন্ধত আলোচনা কৰা হৈছে।
বিকাশগত মূল্যায়নত IQৰ ক্ষমতাৰ তাৰতম্য ব্যৱহাৰ কৰাৰ উদ্দেশ্য হৈছে কোন ক্ষমতাৰে অসুবিধা সামলাইছে, কোন ধাপত চাপ বাঢ়ে আৰু কোন চৰ্তত সামলাব নোৱাৰে সেয়া নিৰ্দিষ্ট কৰা। তাৰ পৰা ক্ষমতা প্ৰকাশ কৰিবলৈ সহজ পৰিৱেশ আৰু প্ৰয়োজনীয় সহায় স্পষ্ট কৰা হয়। ক্ষমতাৰ পাৰ্থক্য কাম, কথা-বতৰা আৰু শিক্ষাৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ উপায় জ্ঞানীয় প্ৰফাইলৰ অৰ্থ প্ৰবন্ধত ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।