Yüksek IQ ile işte zorlanmak çelişmez
Toplantıda sorunu hemen fark edip çözüm önerebildiğiniz halde masanıza döndüğünüzde bunu bir belgeye aktarmakta gecikebilirsiniz. İçerik hazır olduğu halde kontrolü bitiremeyip teslim edemeyebilirsiniz. Böyle güçlükler, kavrama yeteneğinizin yüksek olmasıyla çelişmez.
Yüksek IQ, yeni işleri öğrenme ve problem çözmede avantaj sağlar. Ancak bir işi anlamak, onu bitirmek için yeterli değildir. Koşulları akılda tutmak, kesintiden sonra kaldığınız yere dönmek, sonucu istenen biçime sokmak, hataları kontrol etmek ve son tarihe kadar teslim etmek de gerekir.
Bu zorunlu süreçlerden biri tamamlanmadığında, kavrama ve fikir üretme gücü yüksek olsa bile ortaya tamamlanmış bir iş çıkmaz. İş, son tarihe kadar tamamlanamayan zorunlu süreçte durur.
Genel IQ yerine işin nerede durduğuna bakmak
FSIQ, birden fazla bilişsel yeteneği birleştiren genel puandır. FSIQ yüksek olsa bile kavrama, akıl yürütme, bilgiyi tutma ve işlemleme hızının tümü aynı düzeyde olmayabilir. En düşük alan ortalamanın üzerinde olsa dahi diğer alanlar çok daha yüksekse, bazı işler o alan açısından kişiye çok az hareket payı bırakabilir.
Aynı bilişsel profilde bile tekrarlı işlem miktarı, kesintilerin sıklığı ve teslim süresinin kısalığı, yükün hangi süreçte yoğunlaşacağını değiştirir. Analiz ve tasarımın niteliğiyle değerlendirilen bir işte yüksek yetenekler sonuca daha kolay dönüşür. Kısa sürede tamamlanan işlem sayısının ölçüldüğü bir işte ise genel tempoyu, kavramadan sonra gelen süreçler belirler.
Bilişsel yetenekler arasındaki farklar işte şu biçimlerde görülebilir:
| İşte yaşanan durum | Yükün yoğunlaştığı süreç |
|---|---|
| Toplantıda konu anlaşılır, fakat masaya dönünce koşullar veya ara sonuçlar unutulur | Çalışma belleğini kullanan bilgiyi tutma ve güncelleme |
| Genel yapı hazırdır, fakat karşılaştırma, veri aktarma, giriş ve biçimlendirme uzun sürer | İşlemleme hızını gerektiren tekrarlı işlemler |
| Metinle anlatılan anlaşılır ama şemaya dönüştürülemez; şema anlaşılır ama açıklayıcı metne çevrilemez | Sözel ve sözel olmayan yetenekler arasında biçim dönüştürme |
GAI ve CPI gibi puan farkları da kavrama ve akıl yürütme ile bilgiyi tutma ve hız alanlarından hangisinde daha fazla pay bulunduğunu düşünmeye yardımcı olur. Ancak bu puanlar, işi yapamamanın nedenine verilen bir ad değildir. Nerede durduğunuzu gerçek iş süreciyle karşılaştırıp değiştirilecek noktayı belirlersiniz.
Zorlandığınız süreci iş sistemine taşımak
Yalnızca zihninizde yürüttüğünüz işlemleri işin sistemine taşıyın.
- Koşullar veya ara sonuçlar unutuluyorsa son tarihi, tamamlanma ölçütünü ve sonraki adımı tek yerde sabitleyin
- Veri aktarma ve biçimlendirmede duruyorsanız bunları şablon ve otomasyona taşıyın
- Kontrol bitmiyorsa kontrol maddelerini ve bitirme koşulunu önceden belirleyip teslimi aynı görev içinde yönetin
Daha ayrıntılı ayrım için anladığınız halde işin neden ilerlemediği yazısında başlama, yeniden başlama, çıktı, kontrol ve tamamlama süreçlerini ayrı ayrı ele alıyoruz.
Zorlandığınız süreçlere harcadığınız zamanı azalttığınızda, yüksek kavrama ve akıl yürütme gücünüzü analiz, tasarım ve problem çözme gibi sonuçlara dönüştürebilirsiniz. Kendinizi yalnızca genel IQ yüksekliğiyle değerlendirmek yerine, yüksek yeteneğin hangi süreçte sonuca dönüşmeden durduğuna bakmak gerekir.