WAIS ใช้ดูระดับสติปัญญาโดยรวมและความถนัดใน 4 ด้าน
WAIS ย่อมาจาก Wechsler Adult Intelligence Scale หรือแบบทดสอบสติปัญญาสำหรับผู้ใหญ่ของเวคสเลอร์ ผู้เชี่ยวชาญให้ผู้รับการทดสอบทำโจทย์หลายรูปแบบแบบตัวต่อตัว แล้วประเมินความสามารถทางการรู้คิดเทียบกับเกณฑ์ของคนวัยเดียวกัน
ในไทยมีการใช้ทั้ง WAIS-III และ WAIS-IV โดยฉบับและภาษาที่ใช้แตกต่างกันตามสถานที่รับตรวจ บทความนี้อธิบายโครงสร้างของ WAIS-IV ซึ่งรายงาน FSIQ หรือ IQ รวมของแบบทดสอบ พร้อมดัชนี 4 ด้าน ได้แก่ ความเข้าใจทางภาษา การให้เหตุผลเชิงการรับรู้ ความจำใช้งาน และความเร็วในการประมวลผล WAIS จึงไม่ได้บอกเพียงว่า IQ เท่าไร แต่ยังบอกว่างานแบบใดช่วยให้แสดงความสามารถได้ดี และงานแบบใดสร้างภาระมากกว่า
FSIQ และดัชนี 4 ด้านที่ได้จาก WAIS
| คะแนน | สิ่งที่แสดง |
|---|---|
| FSIQ (IQ รวมของแบบทดสอบ) | ระดับสติปัญญาโดยรวมจากผลของโจทย์หลายรูปแบบ |
| VCI (ดัชนีความเข้าใจทางภาษา) | ความสามารถในการใช้ความหมายของคำและความรู้ที่เรียนรู้มา |
| PRI (ดัชนีการให้เหตุผลเชิงการรับรู้) | ความสามารถในการหาความสัมพันธ์และกฎจากรูปหรือข้อมูลทางสายตา |
| WMI (ดัชนีความจำใช้งาน) | ความสามารถในการคิดขณะเก็บข้อมูลไว้ชั่วคราว |
| PSI (ดัชนีความเร็วในการประมวลผล) | ความสามารถในการค้นหา เทียบ และเขียนข้อมูลทางสายตาอย่างรวดเร็ว |
เวลาอ่านคะแนน ต้องแยกระดับเมื่อเทียบกับคนวัยเดียวกันออกจากความสูงต่ำเมื่อเทียบกับคะแนนอื่นของตัวเอง แม้คะแนนหนึ่งจะต่ำที่สุดในดัชนีทั้ง 4 ของคนนั้น ก็อาจยังสูงเมื่อเทียบกับกลุ่มวัยเดียวกันได้
คนที่ได้ FSIQ เท่ากันอาจถนัดงานต่างกัน หากดัชนีทั้ง 4 มีสัดส่วนต่างกัน เช่น ถ้าความเร็วในการประมวลผลต่ำกว่าดัชนีอื่น อาจอ่านได้ว่างานค้นหาและคัดลอกข้อมูลภายในเวลาที่กำหนดสร้างภาระมากกว่างานที่เน้นการทำความเข้าใจเนื้อหา
ความหมายของ FSIQ อธิบายไว้ใน FSIQ คืออะไร องค์ประกอบของดัชนีทั้ง 4 อยู่ใน ความหมายของดัชนี WAIS ส่วนวิธีเชื่อมความต่างของคะแนนกับชีวิตและงานอยู่ใน วิธีอ่านผล WAIS
WAIS-IV ประกอบด้วยแบบทดสอบหลัก 10 ชุดและแบบทดสอบเสริม 5 ชุด
WAIS-IV มีแบบทดสอบย่อย 15 ชุด โดยปกติใช้แบบทดสอบหลัก 10 ชุดคำนวณ FSIQ และดัชนีทั้ง 4 ส่วนแบบทดสอบเสริม 5 ชุดใช้เมื่อต้องการดูความสามารถให้ละเอียดขึ้น หรือใช้แทนแบบทดสอบหลักบางชุด
| ดัชนี | แบบทดสอบหลัก | แบบทดสอบเสริม |
|---|---|---|
| VCI (ความเข้าใจทางภาษา) | การหาความเหมือน (Similarities), คำศัพท์ (Vocabulary), ความรู้ทั่วไป (Information) | ความเข้าใจ (Comprehension) |
| PRI (การให้เหตุผลเชิงการรับรู้) | การต่อบล็อกตามแบบ (Block Design), การให้เหตุผลแบบเมทริกซ์ (Matrix Reasoning), ปริศนาภาพ (Visual Puzzles) | การให้เหตุผลจากตาชั่ง (Figure Weights), การเติมภาพให้สมบูรณ์ (Picture Completion) |
| WMI (ความจำใช้งาน) | การจำชุดตัวเลข (Digit Span), การคิดเลข (Arithmetic) | การเรียงลำดับตัวเลขและตัวอักษร (Letter–Number Sequencing) |
| PSI (ความเร็วในการประมวลผล) | การค้นหาสัญลักษณ์ (Symbol Search), การเข้ารหัส (Coding) | การค้นหาและขีดฆ่าสัญลักษณ์เป้าหมาย (Cancellation) |
เนื่องจาก FSIQ และดัชนีทั้ง 4 คำนวณจากแบบทดสอบหลัก ผู้รับการทดสอบจึงไม่จำเป็นต้องทำครบทั้ง 15 ชุดทุกคน
จุดประสงค์หลักของการตรวจ WAIS
ผล WAIS ใช้ประกอบการวินิจฉัย การวางแผนช่วยเหลือ การปรับเงื่อนไขในการเรียนหรือทำงาน และการทำความเข้าใจตัวเอง
ในทางการแพทย์ WAIS ใช้ในกระบวนการประเมิน ADHD หรือ ASD โดยพิจารณาลักษณะการรู้คิดและความช่วยเหลือที่จำเป็นร่วมกับการซักประวัติ ประวัติพัฒนาการ และข้อมูลจากโรงเรียนหรือที่ทำงาน นอกจากนี้ยังใช้ประเมินภาวะบกพร่องทางสติปัญญาและความบกพร่องของการทำงานทางการรู้คิดขั้นสูง ในการเรียน การทำงาน การกลับเข้าทำงาน และการฟื้นฟู ผลตรวจช่วยให้วางแนวทางช่วยเหลือและปรับสภาพแวดล้อมได้ บางคนก็รับการทดสอบเพื่อรู้ว่าตัวเองถนัดหรือไม่ถนัดอะไร
หากต้องการผลเพื่อการวินิจฉัยหรือยื่นต่อหน่วยงานภายนอก ต้องเลือกสถานที่ที่มีการตรวจโดยแพทย์หรือออกรายงานตามจุดประสงค์นั้นได้ หากต้องการเข้าใจตัวเอง สถานที่ที่อธิบายได้ว่าคะแนนสะท้อนออกมาในชีวิตและการทำงานอย่างไรจะเหมาะกว่า การใช้ความต่างของคะแนน IQ ในการประเมินพัฒนาการอธิบายไว้ใน ความต่างของคะแนน IQ กับลักษณะพัฒนาการ
ช่วงอายุที่ใช้ WAIS-IV ระยะเวลา และผลที่ได้รับ
WAIS-IV ครอบคลุมอายุ 16 ปี 0 เดือนถึง 90 ปี 11 เดือน แม้ชื่อจะระบุว่าเป็นแบบทดสอบสติปัญญาสำหรับผู้ใหญ่ แต่ก็รวมผู้มีอายุ 16 และ 17 ปีด้วย
สหรัฐฯ เผยแพร่ WAIS-5 ในปี 2024 แต่การมีฉบับสหรัฐฯ ไม่ได้หมายความว่ามีฉบับมาตรฐานภาษาไทยแล้ว ดูการเปลี่ยนแปลงของดัชนีและแบบทดสอบย่อยได้ใน WAIS-IV กับ WAIS-5 ต่างกันอย่างไร และสถานการณ์ของฉบับภาษาไทยใน WAIS-5 ภาษาไทยจะออกเมื่อไร
ระหว่างการทดสอบ ผู้รับการทดสอบทำโจทย์แบบตัวต่อตัวที่ใช้วิธีตอบต่างกัน เช่น ตอบด้วยคำพูด คิดความสัมพันธ์ของรูป ต่อบล็อก จำตัวเลขไว้ชั่วคราวพร้อมจัดการตัวเลขนั้น และค้นหาหรือเขียนสัญลักษณ์ภายในเวลาที่กำหนด
เวลาสำหรับแบบทดสอบหลักของ WAIS-IV อยู่ที่ประมาณ 60–90 นาที เป็นเวลาในการทดสอบ ไม่รวมการซักประวัติ การให้คะแนน การแปลผล และการอธิบายผล จึงไม่ใช่เวลารวมของการนัดที่สถานพยาบาลในไทย
หลังให้คะแนนและแปลผล หลายแห่งจะนัดอธิบายผลหรือส่งรายงานในภายหลัง ระยะเวลาและรูปแบบการรับผลแตกต่างกันตามสถานที่ หากต้องใช้ผลยื่นต่อหน่วยงานภายนอก ควรยืนยันก่อนจองว่าสถานที่นั้นออกรายงานได้ และจัดทำในรูปแบบที่หน่วยงานปลายทางต้องการได้หรือไม่