उच्च क्षमता र कठिनाइले एकअर्कालाई लुकाउँछन्
2E “twice exceptional” को छोटो रूप हो। यसले उच्च बौद्धिक क्षमता वा कुनै क्षेत्रमा प्रतिभासँगै विकाससम्बन्धी विकार, सिकाइसम्बन्धी विकार वा त्यस्तै कारणका कठिनाइ भएका व्यक्तिलाई बुझाउँछ। यसलाई “दोहोरो असाधारणता” भनेर पनि बुझिन्छ। यो अलग चिकित्सकीय निदानको नाम होइन; बलियो पक्ष र सहयोगको आवश्यकता दुवै बुझ्ने अवधारणा हो।
2E को प्रमुख परिभाषा मा उच्च क्षमतालाई समग्र उच्च IQ मा मात्र सीमित गरिएको छैन। गणित, विज्ञान वा कलाजस्ता क्षेत्रमा प्रतिभा वा सिर्जनशीलता पनि समावेश हुन्छन्। 2E पहिचान गर्न कठिन हुनुको कारण उच्च क्षमता र कठिनाइले यी तरिकामा एकअर्कालाई लुकाउनु हो।
| के छुट्छ | वास्तवमा के भइरहेको हुन्छ |
|---|---|
| उच्च क्षमताले कठिनाइ लुकाउँछ | तर्कक्षमता, शब्दभण्डार, ज्ञान र प्रयास प्रयोग गरेर उपलब्धि औसत वा माथि राखिन्छ। नतिजा मात्र हेर्दा पढाइ, लेखाइ वा ध्यानसम्बन्धी कठिनाइ देखिँदैनन् |
| कठिनाइले उच्च क्षमता लुकाउँछ | पढ्ने, लेख्ने, उत्तर तयार गर्ने, बुझाउने वा समयसीमाको कारण उपलब्धि कम हुन्छ। बुझ्ने क्षमता वा खास क्षेत्रको प्रतिभासमेत कम मूल्याङ्कन हुन्छ |
| दुवैको प्रभाव एकअर्काले काट्छ | उच्च र कम क्षेत्र औसतमा समेटिन्छन् र प्रतिभाअनुकूल शिक्षा वा कठिनाइका लागि सहयोग दुवै पाइँदैन |
कठिन कार्य गर्न सकिए पनि पढ्ने, लेख्ने, काम पूरा गर्ने वा दैनिक जीवन सम्हाल्ने अवस्थामा अड्किन सकिन्छ
2E मा बाहिरबाट विरोधाभासी देखिने व्यवहार कठिन कार्य र दैनिक काममा प्रयोग हुने क्षमता एउटै नहुँदा देखिन्छ।
विद्यालयमा कठिन प्रश्न हल गर्न सकिए पनि गृहकार्य बुझाउन नसक्ने वा कक्षाको विषय बुझे पनि धेरै लेख्नुपर्ने परीक्षामा अङ्क नआउने भिन्नता हुन्छ। काममा उच्च स्तरको विश्लेषण वा डिजाइन गर्न सकिए पनि धेरै काम व्यवस्थापन गर्ने, नियमित प्रविष्टि गर्ने वा समय मिलाउने कारण काम पूरा गर्न नसकिने हुन सक्छ।
औसतभन्दा माथिको उपलब्धि वा कामको नतिजा मात्र हेर्दा व्यक्तिको बुझ्ने क्षमताको तुलनामा पढाइ वा लेखाइको नतिजा कम हुनु, नतिजा कायम राख्न अत्यन्त धेरै समय लाग्नु वा सहयोग हटेपछि काम गर्ने क्षमता अचानक खस्किनु छुट्छ। बौद्धिक रूपमा बुझ्न सक्नु र बदलिरहने दैनिक जीवनमा स्थिर रूपमा काम गर्न सक्नु फरक कुरा हुन्। वयस्कको काममा देखिने ठोस भिन्नता IQ उच्च भए पनि काममा कठिनाइ हुनुको कारण मा छन्।
एउटै IQ संयोजन वा साझा सीमाबाट 2E तय हुँदैन
2E का सबै व्यक्तिमा उस्तै हुने WAIS वा WISC स्कोरको संयोजन वा “FSIQ 130 वा माथि” जस्तो एउटै मापदण्ड हुँदैन। “भाषिक बुझाइ वा तर्क उच्च र कार्यशील स्मृति वा प्रशोधन गति कम” हुनु एउटा उदाहरण हो। कुनै खास क्षेत्रमा उच्च प्रतिभा भएका वा क्षमताबीचको अन्तरका कारण समग्र IQ अत्यन्त उच्च नदेखिने व्यक्ति पनि हुन्छन्। सँगसँगै भएका कठिनाइअनुसारको भिन्नता ADHD को संज्ञानात्मक प्रोफाइल र ASD को संज्ञानात्मक प्रोफाइल मा विस्तारमा छन्।
FSIQ ले समग्र संज्ञानात्मक क्षमता देखाउँछ। उच्च क्षमता र निरन्तर कठिनाइ यी जानकारीमा पनि देखिन्छन्।
- IQ, खास क्षेत्रको उपलब्धि वा सिर्जनामा देखिएको उच्च क्षमता।
- पढ्ने, लेख्ने, शैक्षिक उपलब्धि, काम गर्ने वा दैनिक जीवन सम्हाल्ने क्षेत्रमा निरन्तर कठिनाइ।
- विकास, सिकाइ र कामको इतिहास तथा सहयोग हुँदा र नहुँदाको काम गर्ने क्षमतामा अन्तर।
तर्कसम्बन्धी सूचक र कार्यशील स्मृति वा प्रशोधन गतिबीच ठूलो अन्तर छ भने GAI र CPI बीचको भिन्नता ले बुझाइ तथा तर्क र समयभित्र प्रशोधन गर्ने क्षमताबीचको अन्तर स्पष्ट गर्न मद्दत गर्छ। 2E को मूल कुरा स्कोरको अन्तर आफैँभन्दा उच्च क्षमता र त्यसलाई प्रयोग गर्न रोक्ने कठिनाइ एकै समयमा हुनु हो।
उच्च क्षमताअनुकूल कार्य र कठिनाइका लागि सहयोग सँगै उपलब्ध गराइन्छ
2E मा कम भएको क्षमता औसत स्तरमा पुग्ने समय नपर्खी उच्च क्षमताअनुकूल कार्य र कठिन चरणका लागि सहायक व्यवस्था तथा सीप प्रशिक्षण सँगै उपलब्ध गराइन्छन्।
| कठिन चरण | कार्य र सहयोगको संयोजन |
|---|---|
| पढ्ने, लेख्ने र उत्तर दिने | श्रव्य सामग्री, पढेर सुनाउने, टाइप गर्ने वा बोलेको कुरा लेख्ने प्रविधि प्रयोग गरेर उच्च स्तरको विषयमा पहुँच दिने र आवश्यक पढाइ तथा लेखाइको प्रशिक्षण अलग्गै गर्ने |
| मनमा राख्ने र काम गर्ने | निर्देशन लेखेर दिने र चरण, प्राथमिकता, बीचका समयसीमा तथा पूरा भएको मान्ने सर्त मनबाहिर राख्ने |
| समयभित्र प्रशोधन गर्ने | समय थप्ने र सिकिसकेको दोहोरिने कामको मात्रा घटाउने। कार्यको कठिनाइ क्षमताअनुसार राख्ने |
| परिवर्तन वा संवेदनासम्बन्धी वातावरण सम्हाल्ने | समयतालिकाको परिवर्तन, भूमिका र नबताइएका नियम स्पष्ट गर्ने तथा ध्यान केन्द्रित गर्न सकिने वातावरण बनाउने |
सहायक व्यवस्था प्रयोग गर्नु र पढ्ने, लेख्ने वा काम गर्ने सीप बढाउनु सँगसँगै गर्न सकिन्छ। सीप बढुन्जेल उच्च स्तरको सिकाइ रोकेर राखिँदैन। खोज, सिर्जना र विशेषज्ञ भूमिका उपलब्ध गराउँदै आवश्यक सहायक व्यवस्था र सीप प्रशिक्षण समानान्तर रूपमा अघि बढाइन्छ।
सहयोगको लक्ष्य सबै स्कोर एउटै स्तरमा पुर्याउनु होइन। उच्च क्षमताअनुकूल कार्यमा लाग्न र कठिनाइ भए पनि सिकाइ, काम र जीवन निरन्तर अघि बढाउन सक्नु हो।