ASD मा IQ र WAIS का विशेषता

ASD मा IQ धेरै स्तरमा हुन्छ र WAIS मा तर्क तथा प्रशोधन गतिबीचको अन्तर देखिन्छ

ASD अर्थात् अटिजम स्पेक्ट्रम विकारमा IQ बौद्धिक अपाङ्गताको दायरादेखि औसतभन्दा माथिसम्म फैलिएको हुन्छ। निदानको नामबाट मात्र व्यक्तिको IQ उच्च वा कम छ भन्ने थाहा हुँदैन।

WAIS-IV र WISC-V को 2024 को मेटा–विश्लेषण मा वयस्क ASD समूहको प्रत्यक्षण तर्क (PRI) 96.9 र प्रशोधन गति (PSI) 86.7 थियो। बालबालिकाको ASD समूहमा पनि तरल तर्कक्षमता (FRI) 96.5 हुँदा PSI 86.6 थियो। वयस्क र बालबालिका दुवैमा तर्कभन्दा प्रशोधन गति करिब 10 अङ्क कम हुनु ASD को वेक्सलर परीक्षणमा समूहको औसतमा सबैभन्दा लगातार देखिएको विशेषता थियो।

कार्यशील स्मृति पनि वयस्कमा PRI भन्दा 5.8 अङ्क र बालबालिकामा FRI भन्दा 7.6 अङ्क कम हुने प्रवृत्ति छ। तर बढी ठूलो र लगातार देखिएको अन्तर प्रशोधन गतिमा हो। कार्यशील स्मृति कम हुँदा बढी भार पर्ने अवस्था कार्यशील स्मृति कम भएका व्यक्तिका विशेषता मा छन्।

यो तर्कको स्कोर औसतभन्दा अत्यन्त उच्च हुनुभन्दा प्रशोधन गतिसँग तुलना गर्दा तर्क तुलनात्मक रूपमा उच्च भएको प्रोफाइल हो। व्यक्तिको नतिजामा म्याट्रिक्स तर्कजस्तो नियम पत्ता लगाउने कार्य वा ब्लक ढाँचाजस्तो संरचना बुझेर पुनः बनाउने कार्य बलियो पक्ष हुन सक्छन्।

यो अन्तरले विषय बुझेर सोच्ने क्षमता र छोटो समयमा जानकारी खोज्ने, छान्ने तथा उत्तर दिने क्षमता उही स्तरमा छैनन् भन्ने देखाउँछ। FSIQ मा दुवै एउटै सङ्ख्यामा समेटिने भएकाले व्यक्तिको नतिजामा प्रत्येक सूचक र उपपरीक्षण हेरिन्छ। संज्ञानात्मक प्रोफाइल यस्ता क्षमताबीचका अन्तर बुझ्नका लागि हो।

ASD मा IQ र समयतालिका व्यवस्थापन, अरूसँग तालमेल तथा दैनिक क्रियाजस्ता जीवनका क्षमता फरक हुन सक्छन्। ASD भएका 2,225 बालबालिकाको अध्ययन मा बौद्धिक अपाङ्गता नभएको समूहको अनुकूलन व्यवहारको स्कोर IQ भन्दा कम थियो र IQ दैनिक जीवनका क्षमता अनुमान गर्ने कमजोर सूचक थियो। परीक्षणमा उच्च देखिएको क्षमता र दैनिक जीवनमा काम अड्किने चरणबीचको सम्बन्ध IQ भित्रका क्षमता भिन्नता र विकाससम्बन्धी विशेषता मा छ।

PSI ले समयसीमाभित्र दृश्य जानकारी खोज्ने, तुलना गर्ने र उत्तर दिने क्षमता मापन गर्छ

प्रशोधन गति (PSI) ले विचारको गहिराइ वा बुझ्ने क्षमता जस्ताको तस्तै मापन गर्दैन। WAIS-IV को “चिह्न खोज्ने” कार्यमा नमुनासँग मिल्ने चिह्न छ कि छैन भनेर छिटो खोजी र निर्णय गरिन्छ। “कोडिङ” मा सङ्ख्या र चिह्नको मिलान हेर्दै समयसीमाभित्र लगातार चिह्न लेखिन्छ।

अर्थात् PSI मा चाहिने कुरा दृश्य जानकारी खोज्ने, तुलना गर्ने र हात चलाएर उत्तर दिने काम समयभित्र लगातार गर्नु हो। समय लिएर लेख पढ्ने र विचार तयार गर्ने कार्यमा चाहिने क्षमता फरक हुन्छ।

त्यसैले व्याख्या सुन्दा विषय बुझिए पनि सूचीबाट वस्तु खोजेर सार्ने, धेरै जानकारी छोटो समयमा तुलना गर्ने वा निर्णय र प्रविष्टि लगातार गर्ने अवस्थामा ढिलाइ वा थकान हुन सक्छ। आफ्नै गतिमा सही गर्न सकिए पनि समयसीमा थपिँदा क्षमता प्रयोग गर्न कठिन हुने भिन्नता हो।

PSI कम हुनु दैनिक जीवनमा कसरी देखिन्छ भन्ने लक्ष्य खोज्ने, निर्णय गर्ने, प्रविष्टि गर्ने वा समयसीमाभित्र लगातार काम गर्ने चरणमध्ये कहाँ समय र थकान बढी हुन्छ भन्नेमा निर्भर हुन्छ। प्रशोधन गति कम भएका व्यक्तिका विशेषता मा यी भिन्नता कामका अवस्थाअनुसार छन्।

भाषिक बुझाइ उच्च भए पनि कुराकानी र अस्पष्ट निर्देशनमा कठिनाइ हुन सक्छ

WAIS-IV को भाषिक बुझाइ (VCI) मुख्यतः समानता, शब्दज्ञान र सामान्य ज्ञानबाट निकालिन्छ। यसमा सोधिएका शब्दको अर्थ बताउने, दुई शब्दको साझा कुरा बताउने वा सिकेको ज्ञान सम्झने कार्य हुन्छन्।

कुराकानीमा भने निश्चित प्रश्न हुँदैन। अर्को व्यक्तिले के जान्न खोजेको छ भन्ने सोच्ने, चाहिने जानकारी मात्र थप्ने र उसको प्रतिक्रिया हेर्दै विषय कायम राख्ने वा बदल्ने काम गर्नुपर्छ। कुराकानीका सीपसम्बन्धी व्यवस्थित समीक्षा मा पनि ASD समूहमा कुराकानी सुरु गर्ने वा जवाफ दिने, विषयमा नयाँ जानकारी थप्ने र उपयुक्त रूपमा विषय बदल्ने काममा भिन्नता पुष्टि भएका छन्।

त्यसैले VCI उच्च हुनु र कुराकानी वा अस्पष्ट निर्देशनमा कठिनाइ हुनु एकै व्यक्तिमा हुन सक्छन्। काममा “राम्रो देखिने गरी मिलाउनू” वा “सकेसम्म छिटो गर्नू” भनिँदा अभाव भएको कुरा सजिला शब्दमा पुनः व्याख्या होइन; तयार भएको नमुना, समयसीमा र प्राथमिकता हो। शब्दको अर्थ बुझे पनि निर्णय गर्ने सर्त नदिइए कुन कदम चाल्ने भन्ने तय हुँदैन।

WAIS बलियो कार्य ढाँचा र अड्किने चरण पत्ता लगाउन प्रयोग गरिन्छ

ASD को WAIS नतिजामा उच्च सूचकले दैनिक जीवनमा क्षमता देखाउन सक्ने अवस्था र कम सूचकसँग मिल्ने भार पर्ने अवस्था जोडेर हेरिँदा नतिजा ठोस रूपमा बुझिन्छ।

उदाहरणका लागि, तर्क उच्च तर प्रशोधन गति कम छ र जटिल विषय बुझिए पनि छोटो समयको तुलना वा प्रविष्टिमा अड्किन्छ भने समयसीमा खुकुलो बनाउने, तुरुन्तै उत्तर दिनुपर्ने अवस्था घटाउने र एक पटकमा सम्हाल्ने मात्रा कम गर्ने उपाय बढी प्रभावकारी हुन्छन्। तयार गर्ने र जाँच्ने काम छुट्याउँदा मात्र पनि गति र सहीपन एकै पटक चाहिने भार घटाउन सकिन्छ।

भाषिक बुझाइ उच्च हुँदा अस्पष्ट निर्देशनमा अड्किन्छ भने व्याख्या सजिलो बनाउनेभन्दा निर्णयका आधार र पूरा भएको मान्ने सर्त लेखेर राखिन्छन्। म्याट्रिक्स तर्क वा ब्लक ढाँचा वास्तविक बलियो पक्ष छन् भने तयार नमुना वा चित्रबाट सम्पूर्ण संरचना देखाउँदा ती बलियो पक्ष प्रयोग गर्न सकिन्छ।

WAIS को नतिजा बुझ्नुको मूल्य बुझेर सोच्ने क्षमता हुँदाहुँदै कुन सर्त थपिँदा त्यो क्षमता प्रयोग गर्न कठिन हुन्छ भन्ने व्याख्या गर्न सक्नुमा छ।