IQ जास्त असूनही कामात अडचणी येण्याची कारणे

उच्च IQ आणि कामातील अडचणी परस्परविरोधी नाहीत

बैठकीत समस्या लगेच लक्षात येते आणि सुधारणा सुचतात, पण स्वतःच्या जागी परत आल्यावर त्यांचा अहवाल तयार करायला वेळ लागतो. आशय तयार असतो, पण तपासणी संपत नसल्यामुळे काम पाठवता येत नाही. अशा अडचणी चांगल्या आकलनक्षमतेशी विसंगत नाहीत.

उच्च IQ मुळे नवीन काम शिकणे आणि समस्या सोडवणे सुलभ होते. मात्र काम समजले की संपले असे होत नाही. अटी लक्षात ठेवणे, व्यत्ययानंतर पुन्हा सुरू करणे, ठरलेल्या स्वरूपात काम तयार करणे, चुका तपासणे आणि मुदतीत ते पाठवणे आवश्यक असते.

एखादा आवश्यक टप्पा पूर्ण झाला नाही, तर आकलन किंवा कल्पना उत्तम असूनही काम पूर्ण होत नाही. मुदतीत पूर्ण न होणाऱ्या आवश्यक टप्प्यावर काम थांबते.

एकूण IQ पेक्षा काम कुठे थांबते ते पाहा

FSIQ हा अनेक संज्ञानात्मक क्षमता एकत्र करणारा संपूर्ण चाचणीचा IQ आहे. FSIQ जास्त असला, तरी आकलन व तर्क, माहिती टिकवणे आणि प्रक्रिया करण्याचा वेग हे सर्व समान पातळीवर असतात असे नाही. सर्वांत कमी क्षमता सरासरीपेक्षा जास्त असूनही, इतर क्षमता खूप उच्च असतील तर विशिष्ट कामाचा एखादा टप्पा त्या व्यक्तीला तुलनेने अधिक कठीण जाऊ शकतो.

संज्ञानात्मक प्रोफाइल सारखे असले, तरी कामातील पुनरावृत्तीच्या प्रक्रियांचे प्रमाण, व्यत्ययांची संख्या आणि मुदतीची लांबी यांनुसार भार कुठे एकवटतो हे बदलते. विश्लेषण किंवा रचनेची गुणवत्ता महत्त्वाची असलेल्या कामात उच्च क्षमतेचे चांगल्या परिणामांत रूपांतर करणे सोपे जाते. कमी वेळेत किती कामे केली याला महत्त्व असलेल्या कामात, समजल्यानंतरच्या प्रक्रियांवर एकूण वेग ठरतो.

संज्ञानात्मक क्षमतांमधील फरक पुढील प्रकारे काम अडण्यात दिसू शकतात.

GAI आणि CPI यांसारख्या गुणांतील फरकही आकलन व तर्क आणि माहिती टिकवणे व गती यांपैकी कोणती बाजू अधिक सहज जमते हे पाहण्यास मदत करतात. मात्र गुणांना काम न जमण्याचे कारण म्हणून लेबल लावले जात नाही. प्रत्यक्ष काम कुठे थांबले याच्याशी तुलना करून काय बदलायचे ते ठरवले जाते.

अडचणीच्या टप्प्यांसाठी कामाची व्यवस्था बदला

केवळ मनात केली जाणारी प्रक्रिया कामाच्या व्यवस्थेत सामावता येते.

• अटी किंवा मधले निष्कर्ष सुटत असतील, तर मुदत, काम पूर्ण झाल्याचे निकष आणि पुढची कृती एकाच ठिकाणी निश्चित ठेवा.
• माहिती उतरवणे किंवा स्वरूप तयार करणे यात अडथळा येत असेल, तर नमुने आणि स्वयंचलित प्रक्रिया वापरा.
• तपासणी संपत नसेल, तर तपासायच्या गोष्टी आणि थांबण्याचे निकष आधी ठरवा; काम पाठवेपर्यंत ते एकाच कामाचा भाग म्हणून नोंदवा.

सुरुवात, पुन्हा सुरू करणे, अंतिम स्वरूप देणे, तपासणी आणि पूर्ण करणे या टप्प्यांनुसार सविस्तर विभागणी समजत असूनही काम पुढे का जात नाही? या लेखात दिली आहे.

अडचणीच्या टप्प्यांत जाणारा वेळ कमी केल्यास, चांगले आकलन आणि तर्कशक्ती यांचा विश्लेषण, रचना आणि समस्या सोडवण्याच्या प्रत्यक्ष परिणामांसाठी उपयोग होतो. केवळ एकूण IQ वरून स्वतःचे मूल्यमापन करण्यापेक्षा, उच्च क्षमतेचे पूर्ण कामात रूपांतर होण्यापूर्वी कोणत्या टप्प्यावर अडथळा येतो हे पाहणे महत्त्वाचे आहे.